खरः रामस्य बाणाग्निना दग्धः भूमौ पतितः, यथा पूर्वं श्वेतवनमध्ये रुद्रेण अन्धकः विनष्टः। खरः हतः वज्रहतः वृत्रः, फेननिहतः नमुचिः, वज्रघातेन बलः इव भूमौ पतितः। तस्मिन्नेव काले देवाः दिव्यर्षिभिः सह समागताः, दुन्दुभीन् नादयन्तः, सर्वत्र पुष्पवर्षं कृतवन्तः। तत्र महायुद्धे खरदूषणप्रमुखाः मायाविनः चतुर्दशसहस्र राक्षसाः निहताः। अहो महद् रामस्य कर्म, आत्मज्ञस्य! अहो बलम्, अहो धैर्यं—स एव विष्णुरिव दृश्यते। एवं उक्त्वा सर्वे देवाः यथागतं प्रस्थिताः; ततः राजर्षयः महर्षयः च समेता अभवन्। ते हर्षसंपन्नाः रामं, अगस्त्येन सह, सम्मान्य, इदं वचनं ऊचुः—"एतदर्थं महाबलः वज्रधरो इन्द्रः शरभङ्गाश्रमं आगतः; त्वं च महर्षिभिः कृत्येन अस्मिन देशे आगमितः।" "दुष्टानां राक्षसशत्रूणां विनाशाय, एष कार्यः त्वया कृतः, दशरथनन्दन!" महर्षयः दण्डकवनमध्ये स्वधर्मं आचरिष्यन्ति; तत्र वीरः लक्ष्मणः सीतया सह। गिरिकूटात् निर्गत्य, जयशाली रामः महर्षिभिः सम्मानितः हर्षपूर्णः आश्रमं प्रविष्टः। वीरः रामः लक्ष्मणेन सम्मानितः आश्रमं प्रविष्टः; तं दृष्ट्वा, शत्रुनाशकं, ऋषिसुखदं, वैदेही हर्षिता पतिम् आलिङ्गितवती। राक्षसगणं निहतं दृष्ट्वा, रामं च अक्षयं पश्यन्ती, जनककन्या परमसन्तुष्टा अभवत्। तदा, रामः ऋषिभिः हर्षितैः राक्षसगणविनाशाय सम्मान्य, जनककन्या हर्षमण्डितमुखी पुनः पतिम् आलिङ्ग्य अत्यन्तं हर्षिता अभवत्। इदानीं वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, एकत्रिंशः सर्गः प्रवर्तते। ततः अकम्पनः जनस्थानात् शीघ्रं लङ्कां प्रविश्य रावणं प्रति एवं वचनम् अवदत्—"राजन्, जनस्थानस्थाः बहवः राक्षसाः हताः, खरः अपि युद्धे निहतः; अहं किञ्चित् जीवन् आगतः।" तद्वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः क्रोधात् रक्तलोचनः अकम्पनम् उवाच, तस्य तेजः सर्वं दहति इव। "केन मम भीषणं जनस्थानं शस्त्रैः विनष्टम्? केन वा सर्वेषु लोकेषु मृत्युं न प्राप्नोति?" "न इन्द्रः, न कुबेरः, न यमः, न विष्णुः, मम अहितं कृत्वा सुखं प्राप्नुवन्ति।" "अहं कालस्य अपि कालः; अग्निं अपि दहामि; मृत्यूनां नियमे मृत्युम् अपि संयोगयितुं शक्नोमि।" "बलात् वायोः वेगं जेतुं शक्नोमि; क्रोधात् सूर्यं अग्निं च मम तेजसा दहामि।" एवं क्रुद्धं दशग्रीवं अकम्पनः भयात् कृताञ्जलिः शरणं याचितवान्। दशग्रीवः राक्षसश्रेष्ठः तं अभयम् दत्त्वा, अकम्पनः निर्भयः वचनम् अवदत्— "दशरथस्य पुत्रः तत्र वसति, युवा, सिंहस्कन्धः, रामः नाम्ना, महाबाहुः, विस्तीर्णवक्षाः।" "श्यामः, महायशाः, दीप्तिमान्, बलवीर्यसम्पन्नः; तेन जनस्थाने खरदूषणौ निहौ।" अकम्पनस्य वचनं श्रुत्वा राक्षसाधिपः रावणः महाहुं विषधरः इव श्वसित्वा वचनम् अवदत्— "इन्द्रेण सर्वैः देवैः सह रामः आगतः जनस्थानं? सत्यम् वद, अकम्पन।" रावणस्य पुनः वचनं श्रुत्वा, अकम्पनः रामस्य बलवीर्यं वर्णयामास— "रामः दीप्तिमान् महाबलः सर्वेषु धनुर्धरः श्रेष्ठः, दिव्यास्त्रगुणसम्पन्नः, युद्धे धर्मं प्राप्तवान्।" तस्य अनुजः लक्ष्मणः, बलवान् रक्तनेत्रः, मृदङ्गध्वनिस्वरः, पूर्णचन्द्रमुखः, तस्य बलं समं। तयोः संयोगेन, अग्निवायुसंयोगवत्, स दीप्तिमान् राजपुत्रः जनस्थानं विनष्टवान्। देवाः वा महात्मनः वा विचारं न कर्तव्यं; रामस्य बाणाः सुवर्णपक्षाः, तुण्डिलाः पर्याप्ताः। तेषां बाणाः पञ्चशीर्षसर्पाः भूत्वा राक्षसान् अदन्; भयात् राक्षसाः यत्र कुत्र अपि पलायिताः। यत्र यत्र गच्छन्ति, तत्र तत्र रामम् अग्रे पश्यन्ति; एवं जनस्थानं तेन विनष्टम्, अकलुष। अकम्पनस्य वचनं श्रुत्वा रावणः उवाच—"अहं जनस्थानं गत्वा रामं लक्ष्मणं च हनिष्यामि।" तस्य वचनस्य श्रवणात् अकम्पनः प्रत्युवाच—"शृणु, राजन्, रामस्य बलवीर्यस्य यथार्थं।" "रामः, कीर्तिमान्, क्रुद्धः अविजेयः; स बाणैः पूर्णनदीं निरोधयितुं शक्नोति।" "स ताराग्रहसम्पन्नं आकाशं अपि पतितुं शक्नोति; स दीप्तिमान् रामः निमग्नां पृथिवीं उत्थापयितुं शक्नोति।" "स समुद्रतीरं विदार्य लोकान् प्लावयितुं शक्नोति; स बाणैः समुद्रस्य वा वायोः वा शक्तिं विनाशयितुं शक्नोति।" एवं रामस्य अद्भुतं वीर्यं, राक्षसविनाशं, ऋषिसंमानं, सीताया हर्षं, रावणस्य क्रोधं, अकम्पनस्य रामगुणवर्णनं, सर्वं एकीकृत्य कथा प्रवहति।