रामः महाबलः तं बाणं गर्जितनादेन सम्यक् सन्धाय खरस्य धनुर्धारणसमये वक्षसि समर्पितवान्। तेन बाणाग्निना दग्धः खरः भूमौ पतितः, यथा श्वेतवनान्तरे रुद्रेण अन्धकः दग्धः। खरः हतः वज्रहतः वृत्रः, फेनहतः नमुचिः, इन्द्रवज्रहतः बलः इव भूमौ पतितः। तस्मिन्नेव क्षणे देवाः दिव्यर्षिभिः सह समागम्य मृदङ्गनादं कृत्वा पुष्पवर्षं च सर्वत्र अकुर्वन्। तत्र महायुद्धे खरदूषणप्रमुखा मायाविनो राक्षसाः चतुर्दशसहस्राणि रामेण हतानि। अहो महद् रामस्य कर्म, आत्मनं वेदित्वा यः बलवान्, दृढः, विष्णुवत् प्रतीयमानः। इत्युक्त्वा देवाः यथागतं निर्गताः; ततः राजर्षयः महर्षयः च समाययुः। ते सर्वे अगस्त्येन सह रामं हर्षेण पूजयन्तः इदं वचनं ऊचुः—“इदं कार्यं कर्तुं महाबलः इन्द्रः वृत्रहाः शरभङ्गस्य आश्रमं आगतः; त्वं महर्षिभिः इह नीतः। एते दुष्टाः राक्षसशत्रवः नाशाय तव कार्यं कृतम्, दशरथस्य पुत्र।” ततः महर्षयः दण्डके स्वधर्मं आचरिष्यन्ति; तस्मिन्नेव काले वीरः लक्ष्मणः सीतया सह। पर्वतगुहात् निष्क्रान्तः रामः विजयी महर्षिभिः पूजितः हर्षेण आश्रमं प्रविष्टवान्। तं आश्रमं प्रविष्टं लक्ष्मणः पूजयामास; तं शत्रुनाशकं, ऋषिसुखदं रामं दृष्ट्वा वैदेही हृष्टा पतिं आलिङ्गितवती। राक्षसगणं हतं दृष्ट्वा, रामं च अक्षयं, जनकात्मजा परमसन्तोषं प्राप्तवती। ततः रामं हर्षितैः महर्षिभिः राक्षसगणविनाशाय पूज्यमानं दृष्ट्वा, जनकनन्दिनी पुनः हर्षोन्मुखं वदनं कृत्वा रामं आलिङ्गितवती, परमं हर्षं प्राप्तवती। इदानीं वाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः आरभ्यते। ततः अकम्पनः जनस्थानात् शीघ्रं लङ्कां प्रविश्य रावणं प्रति इदं वचनं उवाच—“राजन्, जनस्थाने स्थितान् राक्षसान् बहून् हतान्, खरः अपि युद्धे हतः; अहं कस्यचित् प्रकारेण जीवितः।” तस्य वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः क्रोधेन, रक्तलोचनः, अकम्पनं प्रति अग्निवत् ऊर्जा प्रदर्शयन् इदं वचनं उवाच—“कस्य बलेन मम घोरं जनस्थानं शस्त्रैः विनष्टम्? को हि सर्वेषु लोकेषु न विनश्येत्? इन्द्रः, कुबेरः, यमः, विष्णुः, मम अहितं कृत्वा सुखं न लभन्ते। अहं कालः कालस्य; अग्निं अपि दग्धुं शक्नोमि; मृत्योरपि मृत्युसंयोगं करोतुं समर्थः। बलात् वातवेगं जयामि; क्रोधात् सूर्यं अग्निं च ऊर्जा दग्धुं शक्नोमि।” एवं क्रुद्धं दशग्रीवं अकम्पनः भयभीतः अञ्जलिं कृत्वा रावणात् अभयं याचितवान्। दशग्रीवः राक्षसश्रेष्ठः तं अभयं दत्त्वा अकम्पनः निर्भयः सञ्ज्ञाय इदं वचनं उवाच—“दशरथस्य पुत्रः, युवा, सिंहस्कन्धः, रामः नाम, महाबाहुः, विशालवक्षाः तत्र वसति। श्यामः, महायशाः, दीप्तिमान्, वीर्ये बलवत्वे च तुल्यः; तेन जनस्थाने खरदूषणौ हतौ।” अकम्पनस्य वचनं श्रुत्वा राक्षसाधिपः रावणः महाहस्रः इव श्वसन्, इदं वचनं उवाच—“किम् एष रामः इन्द्रादिभिः देवैः सहागतः जनस्थानं? सत्यम् आख्याहि, अकम्पन।” रावणस्य वचनं पुनः श्रुत्वा अकम्पनः तस्य रामस्य बलं वीर्यं च उवाच—“रामः दीप्तिमान्, महाबलः, सर्वेषां धनुष्मतां श्रेष्ठः, दिव्यास्त्रगुणसम्पन्नः, युद्धे परमधर्मं प्राप्तवान्। तस्य अनुजः लक्ष्मणः, बलवान्, रक्तलोचनः, मृदङ्गनादस्वनः, पूर्णचन्द्रवदनः, तु तस्य बलं तुल्यं। तयोः संयुक्तयोः, अग्निवायुसंयोगवत्, जनस्थानं विनष्टम्। देवाः महात्मनः वा चिन्तां न कुर्वन्ति; रामस्य मुक्ताः सुवर्णपक्षाः बाणाः पर्याप्ताः। तानि बाणानि पञ्चमुखाः सर्पाः भूत्वा राक्षसान् ग्रसन्ति; राक्षसाः भयभीताः यत्र कुत्रापि पलायन्ति। यत्र यत्र गच्छन्ति, तत्र रामः तान् अग्रतः स्थितः; एवं जनस्थानं तेन विनष्टम्, अनिन्द्य।“ अकम्पनस्य वचनं श्रुत्वा रावणः उवाच—“अहं जनस्थानं गत्वा रामं लक्ष्मणं च हन्तुं इच्छामि।” तस्य वचनं श्रुत्वा अकम्पनः प्रत्युवाच—“शृणु, राजन्, रामस्य बलवीर्यस्य यथार्थं। रामः कीर्तिमान्, वीर्ये प्रसिद्धः, क्रुद्धः अविजेयः; स बाणैः पूर्णनदीं अपि स्तम्भयेत्। स तु ताराग्रहनक्षत्रयुक्तं आकाशं अपि पतितं पातयेत्; स दीप्तिमान् रामः निमग्नां भूमिं उत्थापयेत्।” इति एतेषु श्लेषु उल्लिखितं कथा सम्यक् अनुवृत्तम्।