मघवता, देवेश्वरैः प्रदत्तं तदस्त्रं धर्मात्मा रामः स्वधनुषि सम्यक् संयोज्य खरं प्रति सन्दधे। रामेण मुक्तं तद् बलवदस्त्रं गर्जितनिस्वनेन खरस्य धनुष्कर्षणकाले वक्षसि सञ्जघान। खरः तेन बाणाग्निना दग्धः भूमौ निपपात, यथा श्वेतारण्ये रुद्रेणान्धकः विनाशितः। स खरः निहतः वज्रेण वृत्र इव, फेनेन नमुचिरिव, इन्द्राशनिना बल इव पतितः। तस्मिन्क्षणे देवाः दिव्यर्षिभिः सहिताः दुन्दुभीनादं कृत्वा सर्वतः पुष्पवर्षं चक्रुः। तत्र महायुद्धे खरदूषणप्रमुखाः मायाविनः चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः निहताः। अहो महदिदं कर्म रामस्य स्वात्मवितः! अहो बलं, अहो धैर्यं—स एव विष्णुरिव दृश्यते। एवं उक्त्वा सर्वे देवाः यथागतं निर्जग्मुः; ततः सर्वे राजर्षयः महर्षयश्च समागम्य, अगस्त्येन सहिताः हृष्टाः रामं पूजयन्तः प्राहुः— "एतस्मिन्नर्थे महाबलः वृत्रहा इन्द्रः शरभङ्गाश्रममागतः; त्वं च महर्षिभिः अत्र प्रदेशे नीतः।" "एतेषां दुष्टानां राक्षसानाम् विनाशाय त्वया कृतं कर्म, हे दशरथात्मज। अत्र दण्डके महर्षयः स्वधर्मं आचरिष्यन्ति; तावता लक्ष्मणः सीतया सह—" इति। ततः गिरिदुर्गात् निर्गत्य विजयी रामः महर्षिभिः पूजितः प्रहृष्टः आश्रमं प्रविवेश। तत्र आश्रमे प्रविष्टं रामं लक्ष्मणः पूजयामास; स ऋषिश्रेष्ठः सन्तोषदायकश्च दृष्ट्वा वैदेही प्रहृष्टा स्वपत्न्याः पतिं परिष्वज्य, निहतान् राक्षसान् दृष्ट्वा परमं हृष्टा सती रामं चिरस्थायिनं सन्तुष्टा बभूव। तदा महर्षिभिः प्रमुदितैः पूज्यमानं रामं पुनः पुनः परिष्वज्य, जनकात्मजा परमस्मितमुखी सानन्दं तुष्टिं प्राप। अथ शृणु वाल्मीकि-रामायणे पुण्ये अरण्यकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः। ततः जनस्थानात् शीघ्रगामी अकम्पनः लङ्कां प्रविश्य रावणं प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्— "राजन्, जनस्थाने नियुक्ताः बहवः राक्षसाः निहताः, खरः अपि युद्धे हतः; अहं किञ्चित् प्रकारेण जीवन् प्राप्तः।" इति। तदाकर्ण्य दशग्रीवः क्रोधात् रुधिरलोचनः अकम्पनं प्रति ज्वलन्निव शक्त्या वचनम् अब्रवीत्— "कः मम भीषणं जनस्थानं शस्त्रैः विनाशितवान्? कः वा लोकेषु न विनश्येत्? न इन्द्रः, न कुबेरः, न यमः, न विष्णुः, कश्चित् मम प्रतिकूल्यं कृत्वा सुखं प्राप्नुयात्।" "अहं कालस्यापि कालः; वह्निं दग्धुं शक्तः, मृत्योरपि अन्तं कर्तुं समर्थः। बलात् वायोः वेगं निगृह्णीयाम्; कोपेन सूर्यं वह्निं च दग्धुं समर्थः।" इति। एवं क्रुद्धस्य दशग्रीवस्य अकम्पनः भीतस्वरः कृताञ्जलिः अभयम् याचितवान्। दशग्रीवः राक्षसश्रेष्ठः तस्मै अभयं दत्वा, अकम्पनः निःशङ्कं वचनम् अब्रवीत्— "दशरथस्य एकः कुमारः वसति, यौवनस्थः, सिंहस्कन्धः, रामः नाम, महाबाहुः, विशालवक्षाः। श्यामवर्णः, महायशाः, तेजस्वी, वीर्यवान्; तेन खरः दूषणश्च जनस्थाने निहतौ।" इति। तदाकर्ण्य राक्षसेश्वरः रावणः महोरग इव दीर्घनिःश्वासं कृत्वा अकम्पनं प्रति उवाच— "किमेष रामः इन्द्रादिभिः सर्वैः देवैः सहितः आगतः? सत्यम् आख्याहि।" तदा अकम्पनः रामस्य बलवीर्यं वर्णयन् उवाच— "रामः तेजस्वी, महाबलः, सर्वधनुष्मतां श्रेष्ठः, दिव्यास्त्रगुणयुक्तः, युद्धे धर्ममुपगतः। तस्य अनुजः लक्ष्मणः, बलवान्, रक्तलोचनः, दुन्दुभिस्वरः, पूर्णचन्द्राननः, तुल्यबलः। ताभ्यां सह यथा वह्निवायू, स तेजस्वी राजकुमारः जनस्थानं विनाशितवान्।" "न देवाः न च महात्मानः अत्र चिन्तां कुर्वन्तु; रामस्य मुक्ताः बाणाः सुवर्णपक्षाः, पञ्चशिरः सर्पा इव राक्षसान् भक्षयन्ति। भीताः राक्षसाः यत्र यत्र पलायमानाः, तत्र तत्र राममेव पुरतः पश्यन्ति; एवं स जनस्थानं विनाशितवान्।" इति। तदाकर्ण्य रावणः अकम्पनं प्रति उवाच— "गच्छामि जनस्थानं रामं लक्ष्मणं च हन्तुम्।" तदा अकम्पनः प्रत्युवाच— "शृणु राजन्, रामस्य वीर्यशौर्यं यथार्थतः वदामि।" रामः कीर्तिमान्, क्रुद्धः अजेयः, स्वबाणैः पूर्णं नदीवेगं अपि निरुद्धुं समर्थः। एवं वाल्मीकि-रामायणे अरण्यकाण्डे एतेषु सर्गेषु रामस्य अद्भुतं वीर्यं, राक्षसानां विनाशः, ऋषीणां हर्षः, सीताया आनन्दः, रावणस्य क्रोधः च वर्णितम्।