युद्धभूमौ अस्त्रं सर्वतोऽन्विच्य खरो कोपात् ओष्ठं दंशयन् वृक्षं गृहीत्वा तं द्वाभ्यां भुजाभ्यां समूलं निष्क्रान्त्य घोरं निनादं कृत्वा रामं प्रति चिक्षेप, 'हतः त्वं!' इति घोषयन्। तदा रामः वीर्यवान्, तं बाणसमूहं यः तं प्रति प्रवृत्तः, छित्वा खरस्य संहाराय युद्धे घोरं कोपं समाह्वयत्। ततः रामः स्वेद्यमानः, क्रोधात् रक्तलोचनः, खरं युद्धे सहस्रबाणैः विद्धवान्। तेषु बाणेषु मध्ये खरात् बहु श्लेष्मयुक्तं रक्तं निर्गच्छति, यथा पर्वतस्य शिखरात् निर्झरः प्रवहति। रामस्य बाणैः आहतः खरो निःशक्तः अभवत्; रक्तगन्धात् प्रमत्तः स पुनः शीघ्रं रामं प्रति अभ्यधावत्। स क्रुद्धः, रक्तसिक्तः खरो शस्त्राणि समारोप्य अभ्युत्पत्य, रामः त्वरितः, चपलः, द्वौ वा त्रयः पदौ पृष्ठगमनं कृतवान्। ततः रामः दीप्तं बाणं, द्वितीयं ब्रह्मदण्डमिव, खरवधाय गृहीत्वा, तं बाणं दिव्यं, यः शक्रेण दत्तः, धर्मात्मा रामः धनुषि स्थाप्य खरं प्रति सन्दधान्। स महाबाणः रामेण निर्गच्छन् गर्जितं कृत्वा खरस्य उरः यत्र धनुषि आसीत् तत्र व्यसृजत्। खरः बाणाग्निना दग्धः भूमौ पतितः, यथा अन्धकः रुद्रेण श्वेतवनं मध्ये दग्धः। खरः हतः भूमौ पतितः, यथा वृत्रः वज्रेण, नामुचिः फेनेन, वा बलः इन्द्रवज्रेण पतितः। तस्मिन्नेव काले देवाः ऋषिसंयुक्ताः, तत्र आकाशे दुन्दुभीं निनाद्य पुष्पवृष्टिं कृतवन्तः। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां मायाविनां, खरदूषणनायकानां, तस्मिन्महायुद्धे हतानि। अहो, रामस्य महान् कर्म! अहो, बलम्! अहो, स्थैर्यं! स यथार्थरूपेण विष्णुरिव दृश्यते। एवं उक्त्वा देवाः यथागतं निर्गताः; ततः सर्वे राजर्षयः महर्षयः च समागच्छन्। ते सर्वे अगस्त्यसहिताः रामं हर्षेण पूजयन्तः, इदं वचनं ऊचुः—'एतस्मिन्नेव हेतोः महाबलः इन्द्रः वृत्रघ्नः शरभङ्गाश्रमं आगतः; त्वं महर्षिभिः अत्र आनीतः।' 'एते दुष्टाः राक्षसशत्रवः नाशाय, एष कार्यं त्वया कृतम्, दशरथनन्दन।' महर्षयः दण्डके स्वं धर्मं चरिष्यन्ति; तत्र वीरः लक्ष्मणः सीतया सह। पर्वतदुर्गात् निर्गत्य, विजयी रामः महर्षिभिः पूजितः, हर्षितः आश्रमं प्रविष्टः। तं आश्रमं प्रविशन्तं रामं लक्ष्मणः पूजयन्, ऋषिशोकनाशकं, सुखदं, दृष्ट्वा। तत्र वैदेही हृष्टा पतिं आलिङ्ग्य, राक्षसगणं निहत्य, रामं अक्षयं दृष्ट्वा, परमं हर्षं प्राप्य तुष्टाः। रामं राक्षसगणं समूलं निहत्य, महर्षिभिः हर्षितैः पूज्यमानं दृष्ट्वा, जनकनन्दिनी पुनः आलिङ्ग्य, परमं हर्षं प्राप्य। इदानीं वाल्मीकि-रामायणे, आरण्यकाण्डे, एकत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः अकम्पनः जनस्थानात् शीघ्रं लङ्कां प्रविश्य, रावणं प्रति इदं वचनं उवाच। 'राजन्, जनस्थानस्थाः बहवः राक्षसाः हताः, खरः अपि युद्धे निहतः; अहं कathamapi जीवन् आगतः।' तस्य वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः क्रुद्धः, रक्तलोचनः, अकम्पनं प्रति उवाच, तस्य तेजः सर्वतः दहति इव। 'केन मम घोरं जनस्थानं शस्त्रैः विनाशितम्? के, सर्वेषु लोकेषु, मृत्युम् न प्राप्स्यन्ति?' 'न इन्द्रः, न कुबेरः, न यमः, न विष्णुः, मम अहितं कृत्वा सुखं प्राप्नुवन्ति।' 'अहं कालः कालस्य; अग्निं अपि दग्धुं शक्नोमि; मृत्युः मृत्युनियमेन मृत्युम् संयोजयितुं शक्नोमि।' 'बलात् वातस्य वेगं जेतुं शक्नोमि; क्रोधे सूर्यं अग्निं च तेजसा दग्धुं शक्नोमि।' एवं क्रुद्धं दशग्रीवं अकम्पनः, अञ्जलिं कृत्वा, कम्पितवाचा, रावणं शरणं याचितवान्। दशग्रीवः राक्षसश्रेष्ठः तं शरणं दत्त्वा, अकम्पनः निर्भयः, इदं वचनं अवदत्। 'तत्र दशरथस्य पुत्रः वसति, युवा, सिंहस्कन्धः, रामः नाम, महाबाहुः, विशालवक्षाः।' 'श्यामः, महायशाः, श्रीमान्, बलवीर्यसम्पन्नः; तेन खरः दूषणः च जनस्थाने हतौ।' अकम्पनस्य वचनं श्रुत्वा रावणः राक्षसनाथः, महोरग इव श्वासं कृत्वा, इदं वचनं उवाच। 'किम् एष रामः, इन्द्रादिभिः देवैः सहागतः, जनस्थानं प्राप्तः? सत्यम् उक्त्वा वद, अकम्पन।' रावणस्य पुनः वचनं श्रुत्वा, अकम्पनः तस्य महान् बलं वीर्यं च रामस्य वर्णयन् उवाच। 'रामः, दीप्तिमान्, महाबलः, सर्वेषु धनुष्मत्सु श्रेष्ठः, दिव्यास्त्रगुणसम्पन्नः, युद्धे परमधर्मं प्राप्तवान्।' एवं रामस्य महायुद्धं, खरदूषणयोः वधं, राक्षसगणस्य संहारं, देवर्षिसंस्तुतिं, जनकनन्दिन्याः हर्षं, रावणस्य क्रोधं, अकम्पनस्य वर्णनं च, शुद्धेन वचनेन सम्यक् अनुवर्णितम्।