एकदा महत् पुष्पवृष्टिः जातं, दिव्यनादयः चञ्चलिताः, कङ्कणध्वनयः च गूढाः, यदा महात्मा रामः मार्गं गच्छति। तत्र अग्रे विश्वामित्रः गत्वा, तस्य पश्चाद् रामः, कर्णधारणं कृत्वा धनुः धारयन्, सौमित्रिः च तस्य अनुगच्छति। उभौ च धनुर्विधानं कृतवतः, कृतकृत्यः च, महान् विश्वामित्रं अनुसरन्ति, यथा द्वौ नागौ त्रिषु शिरसि। युवा च बलवन्तौ, अयोध्यायाः अंशतः, तेजसि सम्पूर्णौ, चित्तवृत्तिसुन्दरौ च, तस्मिन् मार्गे विश्वामित्रं अनुसरन्ति। कौसल्याः पुत्रौ दशरथस्य, धनुर्धारणं कृत्वा, अलङ्कृतौ च, कञ्चुकानि बन्धनानि च धृत्वा, विश्वामित्रस्य पुत्रः अनुसरन्ति। रामः च लक्ष्मणः, यौवने च सौन्दर्ये च प्रकाशमानः, अनुगच्छतुः, दृश्यते च तेषां महिमायाः। यथा अकल्पनीयः स्थाणुः, अथवा अग्निसुताः, तौ च युवानौ तस्य सह गच्छतुः; यदा तौ अर्धयोजनं गत्वा, सरयूपारं गतौ। ततः विश्वामित्रः रामं सौम्यभाषणेन उवाच, "पुत्र, जलं गृहीतुम्, यतः उचितं समयं न लुप्यते।" "मम कृते बलं च अतिबलं च गृहीतुम्। एतेन त्वं न कदाचित् थकिं, ज्वरं, वा रूपपरिवर्तनं अनुभविष्यसि।" "न च दुष्टात्मा त्वाम् अधीनं करिष्यति, निद्रायां वा, वा लघुत्वे। पृथिव्यां तव सामर्थ्ये कश्चित् समः नास्ति।" "त्रिभुवने, हे राम, तव समः नास्ति; यदा त्वं बलं च अतिबलं च पठिष्यसि, हे राघव, मम पुत्र।" "हे पापरहित, भाग्यशाली, दानशील, बुद्धिमान, चित्तवृत्तिसुचिन्तित, वा उत्तरदातृणां मध्ये तव समः नास्ति।" "यदा एषः द्विविधज्ञानं प्राप्यते, तव समः कश्चित् न भविष्यति; यतो बलं च अतिबलं च सर्वज्ञानस्य मातरः सन्ति।" "हे राम, मनुष्याणां श्रेष्ठ, तव उपाध्यायः भूखं च तृषां च न दुःखयिष्यति, यदा त्वं बलं च अतिबलं च ज्ञास्यसि, हे रघुवंशी।" "एते द्वौ विद्या गृहीतुम्, हे रघुवंशी, सर्वजनस्य रक्षणाय; यदा एते अध्ययनं कुर्वन्ति, पृथिव्यां कीर्तिः प्रकटिष्यति; एषः विज्ञानं, तेजस्विता युक्तं, दादा ब्रह्मा।" "हे ककुत्स्थ, त्वमेव एतान् ग्रहणीयः; निःसन्देहं सर्वाणि गुणानि त्वाम् अभिव्यक्तानि सन्ति।" "एते तपसा संचिताः बहुविधं प्रकटिष्यन्ति; ततः रामः, शुद्धं च हर्षमुखं जलं स्पृशति।" सप्तम्यां तु, सूर्यः सहस्रकिरणैः शरत्काले प्रकाशमानः, विश्वामित्रस्य पुत्रं तं सर्वकर्माणि समर्प्य, तौ च सरयूपार्श्वे रात्रिं सुखेन व्यतीतवन्तौ। तत्र दशरथस्य पुत्रौ अशक्तपादपादपृष्ठे विश्रान्तौ, विश्वामित्रस्य प्रियभाषणेन च, रात्रिः सुखं यथाऽसुखं प्रकटितवती। यदा रात्रिः गत्वा, महान् ऋषिः विश्वामित्रः ककुत्स्थं, यः पत्रशय्यायां विश्रान्तः, उवाच, "हे राम, कौसल्यापुत्र, आर्यसुतः, प्रातः कालः आगच्छति; जाग्रत, पुरुषाणां व्याघ्र, दिव्यकर्माणि सम्पादयितव्यं।" ऋषिणः प्रियवचनं श्रुत्वा, तौ वीरौ स्नानं कृत्वा, जलं अर्पितं च, उच्चतमं प्रार्थनां च जपन्ति। प्रातःकर्माणि सम्पूर्णानि कृत्वा, शक्तिशाली वीराः, हर्षपूर्णाः, विश्वामित्रं तपस्वि, अतीव तपसाऽभिवृद्धं नमस्कृत्य, प्रस्थानाय सज्जं भूत्वा। यदा तौ शक्तिशाली वीराः प्रस्थानं कृतवन्तौ, तौ दिव्यं नदीं दृष्ट्वा, त्रिविधां सरयुं, शुभसंयोगे। तत्र ते पवित्रं आश्रमं दृष्ट्वा, यः तपस्विनां शुद्धात्मनां, यः अनेकेषां सहस्राणां वर्षाणां तपः साधितं, अतीव हर्षिताः, विश्वामित्रं महात्मनं एषां वाक्यं उवाचः। "कस्य एषः पवित्रः आश्रमः? कः अत्र वसति, हे पूज्य? वयं ज्ञातुं इच्छामः, यतः अस्माकं जिज्ञासा अतीव महती अस्ति।" विश्वामित्रः तेषां वाक्यानां श्रुत्वा, हसन् उवाच, "श्रूष्व राम, एषः प्राचीनः आश्रमः कस्य अस्ति।" "कामः, प्रेमस्य अवतारः, यः ज्ञानेन कृतः, एकस्मिन् स्थले शिवं तपसि स्थितं ददर्श।" "किन्तु यदा देवाणां ईश्वरः, नवविवाहितः, मारुतानां सङ्गच्छन्, तद्विपरीतं तं दुष्टात्मानं बाधितुम् अक्षमः, महात्मा तं प्रहारं कृतवान्।" "हे रघुवंशी, तदा रुद्रः तं दृष्ट्या नाशयति, च तस्य दुष्टस्य सर्वाङ्गानि शरीरात् च्छिन्नानि जातानि।" "तत्र, तस्य शरीरं नष्टं च महात्मना देवगणेन क्रोधेन, कामः निर्जीवः जातः।" "तस्मिन् समये, हे राघव, अनङ्गः इति ज्ञातः जातः, यः स्थानं यत्र तस्य शरीरं पतितं, अङ्गविषयः इति प्रसिद्धः।" "एषः तस्य पवित्रः आश्रमः, एते च तस्य प्राचीनाः शिष्याः, हे वीर, धर्मे समर्पिताः; तेषां मध्ये पापं नास्ति।" "अस्मिन् रात्रौ वयं अत्र विश्रान्तिं कुर्मः, हे राम, शुभदृष्टे, एतेषां पवित्राणां नदीनां मध्ये; श्वः वयं पारं गमिष्यामः।" "पवित्रं मनसा, एषां पवित्रं आश्रमं प्रति गच्छामः; अत्र अस्माकं निवासः अत्युत्तमः भविष्यति, च सुखेन रात्रिं व्यतीतुम्।" "स्नानं कृत्वा, जपं कृत्वा, अर्पणं च कृत्वा, हे मनुष्यानां श्रेष्ठ, यदा तत्र वार्तालापं कुर्वन्ति, तपस्विनः तान् दृष्ट्वा, तपसा दीर्घदृष्टिभिः दृष्ट्वा।" "ते तान् ज्ञात्वा, ऋषयः, परमसुखेन, प्रीतिपूर्वकं गत्वा, चरणपादुकं, स्वागतजलं च अर्पयन्ति, विश्वामित्रस्य पुत्राय।" "ततः तौ रामः लक्ष्मणः च, उचितं सम्मानं प्राप्य, सुखेन वार्ताः कृतवन्तौ।" एषः वयं श्रुत्वा, इति वाचः, वैल्मीकिरामायणस्य बालकाण्डे एकविंशतिः चतुर्विंशतिः अध्यायः।