एवं रामं प्रति भाषमाणः निशाचरः भ्रुकुटीं कृत्वा समीपस्थं महद् शालवृक्षं ददर्श। स युद्धाय सर्वतः आयुधं विचिन्त्य, क्रोधेन ओष्ठं दंशयन्, तं वृक्षं जग्राह। स बलवान् खरः तं शालं उभाभ्यां बाहुभ्यां समूलं निष्कृष्य, घोरं निनदन्, रामाय प्रक्षिपन्, "हतोऽसि" इति उच्चैः शब्दं चकार। तदा वीरः रामः तं बाणसमूहं छित्त्वा, खरस्य वधाय घोरं कोपं आवहन्, युद्धे स्थितः। स रामः स्वेदगात्रः, रोषात् रक्तलोचनः, सहस्रशः बाणैः खरं युद्धे विव्याध। तेषां बाणानां मध्ये, पर्वतप्रस्रवणात् निर्गच्छन्निव, फेनिलं रक्तं प्रचुरं खरात् प्रवहन् अभवत्। रामस्य बाणैः अभिहतः खरः संग्रामे निर्बलः अभवत्; रक्तगन्धात् उन्मत्तः स शीघ्रं पुनः रामं प्रति अभ्यधावत्। स रुधिरसिक्तः खरः, क्रोधसंरक्तः, शस्त्राणि समादाय, रामं प्रति धावन्, रामः त्वरितः, चपलः, द्वौ त्रीन् वा पादान् प्रतिगम्य स्थितः। ततः रामः ज्वलन्तं बाणं जग्राह, स द्वितीयो ब्रह्मदण्ड इव, खरस्य वधाय युद्धे। स बाणः, सुरेश्वरात् मघवता दत्तः, धर्मात्मना रामेण धनुषि संयोज्य, खरं प्रति प्रहितः। स रामेण मोक्षितः महाबलः बाणः, भीमस्वनेन, खरस्य उरसि पतितः, तस्य धनुराकर्षतः। खरः बाणाग्निना दग्धः भूमौ पतितः, यथा श्वेतवने रुद्रेण अन्धकः दग्धः। स खरः हतः, वज्रेण वृत्र इव, फेनैः नमुचिरिव, इन्द्रवज्रेण बल इव, भूमौ अपतत्। तस्मिन्नन्तरे देवाः दिव्यर्षिभिः सह, दुन्दुभीन् नादयन्तः, पुष्पवृष्टिं च सर्वतः अकुरुत। चतुर्दश सहस्राणि मायाविनां राक्षसानां, खरदूषणमुख्यानां, तस्मिन्महायुद्धे निहतानि। अहो महद् अद्भुतं रामस्य कर्म, आत्मानं वेदितुम् क्षमस्य! अहो बलं, अहो धैर्यं—साक्षादिव विष्णुः दृश्यते। एवं उक्त्वा सर्वे देवाः यथागतं प्रस्थिताः; ततः राजर्षयः महर्षयः च समागच्छन्। ते सर्वे, अगस्त्येन सह, प्रमुदिताः रामं समभ्यर्च्य, इदं वचनं ऊचुः—"एतस्मिन्नेव निमित्ते, महाबलः वृत्रहा इन्द्रः, शरभङ्गाश्रमे आगतः; त्वं च महर्षिभिः उपायेन अत्र देशे नीतः। "एतेषां दुष्टानां राक्षसानां विनाशाय, अयं कार्यः त्वया कृतः, दशरथात्मज। इदानीं महर्षयः दण्डके स्वधर्मं आचरिष्यन्ति; तावता लक्ष्मणः, सीतया सह, वीर्यवान्।" एवं पर्वतगुहात् निर्गत्य, विजयी रामः, महर्षिभिः पूजितः, प्रमुदितः आश्रमं प्रविवेश। तं रामं प्रविशन्तं, लक्ष्मणः पूजयामास; स शत्रुनाशकः, मुनिनां तुष्टिदः, दृष्टः। तं दृष्ट्वा वैदेही प्रमुदिता, पतिं परिष्वज्य, परमं हर्षं प्राप, निहतान् राक्षसान् दृष्ट्वा, चिरस्थायिनं रामं चापि, जनकात्मजा तुष्टिः अभवत्। ततः प्रमुदितैः महर्षिभिः पूज्यमानं रामं दृष्ट्वा, जनकात्मजा, प्रहृष्टवदना, पुनः पतिं परिष्वज्य, परमं हर्षं प्राप। शृणु अधुना एकत्रिंशत्तमं सर्गं पुण्ये वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे। ततः अकम्पनः जनस्थानात् शीघ्रं लङ्काम् आगत्य, रावणं प्रति इदं वचनं प्रोवाच। "राजन्, जनस्थाने स्थापिता ये बहवः राक्षसाः, ते हताः; खरः अपि संग्रामे निहतः; अहं केनचित् प्रकारेण जीवितः।" एतच्छ्रुत्वा दशग्रीवः, क्रोधात् रक्तलोचनः, अकम्पनं प्रति ज्वलन्निव तेजसा, इदं वचनं उवाच। "केन मम भीषणं जनस्थानं शस्त्रैः विनाशितम्? कः वा लोकेषु न विनाशं गमिष्यति? "न इन्द्रः, न कुबेरः, न यमः, न विष्णुः, मया पीडितः, सुखं प्राप्नोति। अहं कालस्य अपि कालः; वह्निं दग्धुं समर्थः; मृत्युनियमेन मृत्युम् अपि संयोगयितुं शक्नोमि। "बलात् वातस्य वेगं निग्रहीतुं शक्नोमि; कोपेन सूर्यं वह्निं च तेजसा दग्धुं समर्थः।" एवं कुपिताय दशग्रीवाय, अकम्पनः, कृताञ्जलिः, भयात् कम्पमानवाचा, रावणात् अभयं याचितवान्। दशग्रीवः, राक्षसश्रेष्ठः, तस्य अभयं दत्वा, अकम्पनः निर्भयः सन्, निमेषमपि न चिरयन्, इदं वचनं उवाच। "अस्ति दशरथस्य पुत्रः, तरुणः, सिंहवक्त्रः, रामो नाम, महाबाहुः, विशालवक्षाः। "श्यामः, महायशाः, दीप्तिमान्, बलवीर्यसम्पन्नः; तेन खरः दूषणश्च जनस्थाने निहतौ।" अकम्पनस्य वचः श्रुत्वा, राक्षसेन्द्रः रावणः, महोरग इव दीर्घं श्वस्य, इदं वचनं उवाच। "किमेष रामः, इन्द्रादिभिः सर्वैः देवैः सहागतः, यो जनस्थानं प्राप्तः? सत्यम् आख्याहि अकम्पन।" रावणस्य वचनं पुनः श्रुत्वा, अकम्पनः तस्य महात्मनः रामस्य बलं वीर्यं च कथयामास।