रामायणस्य आरण्यकाण्डे महर्षेः वाल्मीकिनः दिव्यकाव्ये त्रिंशतितमस्य सर्गस्य कथा एवम् प्रवहति। खरः, राक्षसश्रेष्ठः, क्रोधात् राघवम् उद्दिश्य उवाच—"त्वया चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः हतानि; अद्य तव विनाशेन तेषां अश्रूणि अपोहिष्यामि।" एवं महाक्रोधेन उक्त्वा खरः तेजस्विनं महागदां, वज्रसमा दीप्तिमतीं, रामाय प्रक्षिप्तवान्। सा महागदा, खरबाहुना मुक्त्वा, ज्वलन्ती, वृक्षान् गुल्मांश्च अग्निवत् भस्मीकृत्य रामं प्रति अभ्यपतत्। रामः, तां मृत्युपाशवत् अभिपतन्तीं गदां दृष्ट्वा, तया गदया आकाशे एव बाणैः बहुधा विदार्य, विखण्डितवान्। सा गदा, बाणैः विदारिताः, भूमौ पतिता, मन्त्रौषधिभिः आहतः सर्पः इव। ततः धर्मनिष्ठः राघवः तां गदां बाणैः विदार्य स्मितं कृत्वा खरं प्रति तुष्णिम् उवाच—"अयं तव बलस्य परमः विस्तारः; त्वम् मम बलात् हीनः, व्यर्थं गर्जसि। एषा गदा बाणैः विदारिताः भूमौ पतिता, तव गरिमान् नष्टः। यत् त्वया उक्तं राक्षसानां अश्रूणि अपोहिष्यामीति, तदपि असत्यं। अहम् तव जीवितं हरिष्यामि, दुष्टचित्त, नीच, मायावी राक्षस, यथा गरुडः अमृतं हरति। अद्य भूमिः तव रक्तं फेनिलं पिबिष्यति, यदा मम बाणैः तव कण्ठः विदारितः। धूलिसंवृतः, हस्तौ शिथिलौ, भूमौ शयिष्यसे, दुर्लभां स्त्रीं आलिङ्गनमिव। राक्षसदूषक, यदा त्वम् गाढनिद्रां शयिष्यसे, दण्डकवनं शरणार्थिनां शरणं भविष्यति। यदा जनस्थानस्थे मम बाणैः राक्षसः त्वम् हन्यसे, तदा मुनयः सर्वत्र निर्भयाः विहरिष्यन्ति। राक्षसीः, अश्रुपरिपूर्णमुख्यः, बन्धुहीनाः, विषण्णाः, भीताः, अद्य भयात् पलायिष्यन्ति। ये स्त्रियः तव पत्न्यः, कुलीनाः, ताः शोकस्य स्वादुं जानीष्यन्ति, प्रयोजनहीनाः भविष्यन्ति। दुष्टप्रकृत, नीचात्मन्, ब्राह्मणानां सततं कंटकः, तव कारणात् मुनयः भयात् संशयेन अग्नौ हविः समर्पयन्ति।" एवं राघवः वनमध्ये क्रुद्धः उक्त्वा, खरः तं तीक्ष्णस्वरेण क्रोधात् प्रत्युवाच—"अत्यन्तं अभिमानी त्वम्, भयमपि न जानासि; अतः यत् वक्तव्यं यच्च न वक्तव्यं, तत्त्वं न वेत्सि, मृत्युपाशे बद्धः। ये पुरुषाः कालपाशेन बद्धाः, तेषां बुद्धिः नश्यति, यत् कर्तव्यं यच्च न कर्तव्यं, न वेदन्ति।" एवं रामं प्रति उक्त्वा, भ्रूभङ्गं कृत्वा, निशाचरः समीपस्थं महत् शालवृक्षं अपश्यत्। युद्धाय शस्त्रं अन्वेषयन्, खरः तं वृक्षं क्रोधात् ओष्ठं दंशयन्, उभाभ्याम् बाहुभ्यां उप uprooted, गर्जन्, रामाय प्रक्षिप्तवान्—"हतः असि!" इति। पराक्रमी रामः, तं शरसमूहं छित्वा, खरं हन्तुं महाक्रोधं आविशत्। ततः रामः, स्वेदगात्रः, क्रोधात् रक्तलोचनः, युध्यन् खरं सहस्रशरैः विदारितवान्। तेषां शराणां मध्ये, खरात् फेनिलं रक्तं पर्वतप्रवाहमिव स्रवति। रामस्य शरैः आहतः, खरः शक्तिहीनः अभवत्; रक्तगन्धेन विमूढः, पुनः शीघ्रं रामं प्रति आक्रान्तः। रक्तसिक्तः, क्रुद्धः खरः आयुधानि समारोप्य रामं प्रति अभ्यधावत्; रामः ततः शीघ्रं द्वौ त्रयः पादौ पृष्ठगः अभवत्। ततः रामः दीप्तं शरं, ब्रह्मदण्डसदृशं, खरवधाय गृहीत्वा, धनुषि संनद्धम्, देवराजेन दत्तं, खरं प्रति सन्दधानः प्रक्षिप्तवान्। स महाबाणः रामेण सशब्दम् मुक्तः, खरस्य उरः विदारितवान्, यदा खरः धनुषि संनद्धः। खरः, शराग्निना दग्धः, भूमौ पतितः, यथा अन्धकः रुद्रेण श्वेतवनमध्ये दग्धः। खरः, हतः, भूमौ पतितः, यथा वृत्रः वज्रेण, नमुचिः फेनैः, बला इन्द्रवज्रेण हतः। तस्मिन्नेव क्षणे, देवाः दिव्यर्षिभिः सह संजाताः, दुन्दुभीन् नादयन्तः, पुष्पवर्षं च कृत्वा। तत्र, चतुर्दशसहस्राणि मायावीनां राक्षसानां, खरदूषणनायकानां, तस्मिन् महायुद्धे हतानि। अहो, रामस्य महत् कर्म! अहो, बलम्! अहो, स्थैर्यम्! सः विष्णुसदृशः दृश्यते। एवं उक्त्वा, देवाः आगत्य तत्रैव निर्गताः; ततः सर्वे राजर्षयः महर्षयः च समागताः। ते सर्वे, अगस्त्येन सह, रामं हर्षेण पूजयन्तः, इदं वचनं ऊचुः—"एतस्मिन्नर्थे महाबलः इन्द्रः, वृत्रहन्, शरभङ्गाश्रमं आगतः; त्वं तत्रैव महर्षिभिः एतद्भूमि समनयः।