तदा खरः रामं प्रति कुपितः वाक्यमिदं अब्रवीत्—"हे दशरथात्मज! त्वया युद्धे साधारणराक्षसाः हताः; तेन किं त्वं स्वयम् अप्रशंस्यं कर्म कृत्वा स्वयम् एव आत्मनः स्तुतिं करोति? ये पुरुषेषु वीर्यवन्तः प्रबलाश्च, त एव न कदापि स्वबलस्य गर्वं कुर्वन्ति, न च स्वयम् आत्मनं स्तुवन्ति। किंतु ये साधारणाः, अविनीताः, क्षत्रियकुलस्य कलङ्काः, ते लोके व्यर्थं गर्वं कुर्वन्ति, यथा त्वं राम। कः नाम वीरः स्ववंशं उद्घोष्य, युद्धे, विशेषतः मृत्युसमीपे, अप्रश्नतः स्वयम् आत्मनं स्तौति? यद्यपि तथा, तव एषः गर्वः तव लघुत्वं प्रकाशयति, यथा स्वर्णस्य केवलं पत्रं, अथवा कुशग्रामग्निना दग्धः। त्वं माम् अत्र स्थितं, गदायुधं, अचलं पर्वतमिव धातुभिः आवृतं, न पश्यसि। अहं गदायुधः, मृत्युरिव पाशहस्तः, त्रैलोक्यं अपि विनाशयितुं समर्थः, तव प्राणान् युद्धे हर्तुम् पूर्णं समर्थः अस्मि। बहु तव प्रति वक्तुं शक्यं, किन्तु न वक्तव्यम्; सूर्यः अस्तं गच्छति, विलम्बः युद्धस्य विघ्नं करिष्यति। त्वया चतुर्दशसहस्रराक्षसाः हताः; अद्य तव विनाशेन तेषां अश्रूणि पिविष्यामि।" इति क्रुद्धः खरः तदा महतीं श्रेष्ठां गदां रामाय प्राक्षिपत्, या विद्युत्पातमिव दीप्तिमती आसीत्। सा खरबाहुप्रेषिता ज्वलन्ती गदा वृक्षलतान् भस्मसात् कृत्वा रामं प्रति शीघ्रं व्योम्ना गच्छन्ती दृष्टा। रामः तां मृत्युपाशमिव पतन्तीं गदां दृष्ट्वा, ताम् आकाशे एव बाणैः बहुधा विदार्य चूर्णयामास। सा गदा बाणैः विदारिताभिहता भूमौ निपपात, यथा मन्त्रौषधिप्रभावेन निपातितः सर्पः। एवमेतस्मिन् समये, श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे, अरण्यकाण्डे, त्रिंशः सर्गः प्रारभ्यते। धर्मनिष्ठः राघवः, तां गदां बाणैः विदार्य, स्मितपूर्वकं खरं प्रति क्रुद्धः वाक्यमिदं उवाच—"हे नीच राक्षस! एषा तव सम्पूर्णा शक्तिः मयि प्रकाशिता; त्वं ममापेक्षया दुर्बलः, व्यर्थं गर्जसि। एषा गदा बाणैः विदारिताभिहता भूमौ पतिता, तव गर्वं च नाशयति। येन त्वं राक्षसानां अश्रूणि पिविष्यामीति उक्तवान्, तदपि मिथ्या। अहं त्वां नीचं, दुष्टबुद्धिं, मायाविनं राक्षसं, गरुडः अमृतमिव, प्राणान् हरिष्यामि। अद्य भूमिः तव रुधिरं फेनिलं प्लावयिष्यति, यदा बाणैः कण्ठः विदारितः। रजसा आवृतः, भुजौ शिथिलौ कृत्वा, त्वं भूमौ शयिष्यसे, दुष्प्राप्यां प्रियतामिव आलिङ्ग्य। हे राक्षसदूषक! यदा त्वं गाढनिद्रां प्राप्स्यसि, तदा एते दण्डकारण्ये शरणार्थिनः निर्भयाः भविष्यन्ति। यदा त्वं जनस्थानस्थः मम बाणैः हतः भविष्यसि, तदा मुनयः सर्वत्र निर्भयाः विहरिष्यन्ति। अद्य राक्षस्यः अश्रुपूर्णमुख्यः, बन्धुहीनाः, दुःखिता भयात् पलायिष्यन्ति। ये तव कुलीनपत्न्यः, ताः अद्य दुःखस्य स्वादं अनुभूय, निरर्थिकाः भविष्यन्ति। हे क्रूरप्रकृत, नीचात्मन्, ब्राह्मणानां सततकण्टक! त्वया कारणेन मुनयः सशङ्काः हविः अग्नौ जुह्वन्ति।" एवं राघवेण वनमध्ये क्रुद्धेन उक्तं श्रुत्वा, खरः कोपात् कर्कशया वाचा प्रत्युवाच—"त्वं अतीव गर्वितः, संकटे अपि निर्भयः; अतः यत् वक्तव्यं, अवक्तव्यं च, तदपि वक्तुम् अर्हसि, न जानासि यत् त्वं मृत्युपाशबद्धः। ये पुरुषाः कालपाशेन बद्धाः, ते बुद्धिहीनाः, कर्तव्याकार्यविवेकं न जानन्ति।" एवं रामं प्रति उक्त्वा, भ्रुकुटीमाकुर्वन्, रजनीचरः खरः समीपे महाशालवृक्षं दृष्टवान्। युद्धाय यत्रायुधं पश्यन्, सः कोपात् ओष्ठौ दंशन्, तं वृक्षं सम्यक् समभ्यगृह्णात्। उभाभ्यां बाहुभ्यां तं वृक्षं समूलं निष्कृष्य, सिंहनादं कृत्वा, बलवान् खरः तम् उन्नम्य रामं प्रति प्राक्षिपत्, "हतस्त्वम्!" इति उच्चैः शब्धं कृत्वा। तदा वीर्यवान् रामः, तं बाणवर्षं छित्त्वा, खरस्य वधाय तीव्रं रोषं समादधात्। ततः स्वेदगात्रः, कोपात् रक्तलोचनः रामः, सहस्रशः बाणैः खरं युद्धे विदारयामास। तेषां बाणानां मध्ये, पर्वततोयप्रवाहवत्, फेनिलं रक्तं बहु खरात् प्रवहद् दृष्टम्। रामस्य बाणैः आहतः, खरः शक्तिहीनः अभवत्; रुधिरगन्धमत्तः, पुनः शीघ्रं रामं प्रति आकृष्य अभ्यधावत्। सः खरः क्रुद्धः, रक्तार्द्रः, शस्त्राणि समालभ्य, रामं प्रति वेगेन अभ्यधावत्; रामः तु शीघ्रं द्वित्राणि पादविक्षेपौ कृत्वा, पृष्ठतः अपचक्रमे। ततः रामः ज्वलन्तं बाणं जग्राह, यः द्वितीयब्रह्मदण्डसमः, खरवधाय। सः बाणः, देवराजेन महात्मना दत्तः, धर्मात्मना रामेण धनुषि संनद्धः, खरं प्रति प्रेषितः। सः महाबलः बाणः, रामेण घोरनिनादेन प्रेषितः, खरस्य उरसि पतितः, यदा सः धनुष्काण्डं समाकर्षत्।