राज्ये दशरथेन सुतस्य रामस्य मातरं च वसिष्ठेन च पूजितः, पवित्रैः आशीर्वादैः सज्जीक्रियते। ततः राजा दशरथः, पुत्रस्य गर्वितः, सुतं आलिङ्ग्य, तस्य शिरसि गन्धं गृहीत्वा, कुशिकसुताय समर्पितवान्। तस्मिन् समये, रामः पद्माक्षः, विश्वामित्रं सह गच्छन्, सौम्यः, धूलिहीनः वायुर्निर्गच्छति। तत्र पुष्पाणां महत् वर्षणं जातं, दिव्यनादयः, शङ्खाः च मृदङ्गाः च गूढाः, महात्मनः प्रस्थानसमये। विश्वामित्रः अग्रे गच्छति, तस्य अनन्तरं रामः, यो योद्धृकशृङ्गेण कृतकुण्डलः, धनुः धारयन्, सौमित्रिः तस्य पृष्ठतः गच्छति। उभौ धनुष्मन्तौ, कुवलयाक्षौ, तस्मिन् दिशामध्ये शोभितौ, विश्वामित्रं यथा द्वौ सर्पौ त्रिगुणमुखौ अनुयाति। युवा बलवन्तौ, तस्य सह गच्छन्ति, यथा अश्विनौ पुरातनं ददाति, तेजस्विनौ, सौन्दर्ये निष्कलङ्कौ। दशरथस्य पुत्रौ, धनुषं धारयन्तौ, विभूषितौ, कर्णपृष्ठे बन्धितौ, कट्यां च खड्गं धारयन्तौ, कुशिकसुतं अनुयाति। रामः च लक्ष्मणः, युवा, सुन्दरौ, तेजस्विनौ, तेषां महात्मनः सह प्रस्थानं करोति, दृश्यते यथा अकल्पनीयः देवः स्थाणुः, अथवा अग्निसुताः। यत्र तौ युयुत्सु, आधे योजने गत्वा, सरयूपार्श्वं प्राप्य। विश्वामित्रः रामं सौम्यवाणीं वदति, “पुत्र, जलं गृहीत्वा, समयं न गमय।” “मम मन्त्राणां संग्रहं बलं च अतिबलं च गृहीतव्यं। एतेन त्वं न कदाचन थक्नासि, ज्वरं च न अनुभविष्यसि, न च रूपे परिवर्तनं भविष्यति। न च दुष्टात्मा त्वां पराजयिष्यन्ति, निद्रायां वा चित्तविक्षेपे वा; पृथिव्यां त्वद्वत्सं बलवतः न कश्चित् अस्ति।” “त्रिषु लोकेषु, हे राम, तव समानं न कश्चित् अस्ति; यदा त्वं बलं च अतिबलं च पठिष्यसि, हे राघव, मम पुत्र।” “हे पापरहित, भाग्यशाली, दानशील, बुद्धिमान, स्पष्टबुद्धि, प्रतिवचनं च उत्तरं च, त्वं लोके न कश्चित् समानः।” “यदा एषः द्विविधानां ज्ञानं प्राप्यते, तदा त्वं न कश्चित् समानः भविष्यसि; बलं च अतिबलं च सर्वज्ञानस्य मातरौ।” “हे राम, श्रेष्ठतमं मनुष्याणां, भूखां च तृषां च न त्वं अनुभविष्यसि, यदा त्वं बलं च अतिबलं च ज्ञास्यसि, हे रघुवंशज।” “एते द्वौ शास्त्रं गृहीत्वा, हे रघुवंशस्य प्रिय, सर्वजनस्य रक्षणाय; यदा एते द्वौ पठ्यन्ते, तदा पृथिव्यां कीर्तिः प्रादुर्भविष्यति; एते शास्त्रं दीप्तिमन्ति, पितरः सन्ति।” “हे ककुत्स्थ, त्वमेव एतेषां ग्रहणाय योग्यः; तव सर्वगुणाः उपस्थिताः, तस्मिन् न किञ्चित् संशयः अस्ति।” “एते तपसा संचिताः, बहुविधानां रूपाणां प्रकटिष्यन्ति; ततः रामः, शुद्धः, प्रसन्नमुखः, जलं स्पृशति। तत्र सः पवित्रः सूर्यः, सह सहस्रकिरणैः, शरदुत्सवसदृशः, कुशिकसुताय सर्वकर्माणि समर्प्य, त्रीणि तत्र सरयूपार्श्वे रात्रिं सुखेन व्यतीतवन्तः। दशरथस्य पुत्रौ, अशुभतले तृणमयशय्यां विश्रान्तौ, कुशिकसुतस्य वचः प्रियं श्रुत्वा, सा रात्रिः सुखस्य स्वरूपं इव प्रकाशिता। रात्रिः यदा व्यतीता, तदा महर्षिः विश्वामित्रः ककुत्स्थं, यः पत्त्रं पत्राणां उपविष्टः, उपदिशति। “हे राम, कौसल्यासुत, पुण्यसुत, प्रातःकालः समीपं आगच्छति; जाग्रत, पुरुषाणां व्याघ्र, दैविककर्माणि कर्तव्यं।” महर्षिणा सुमधुरवचनं श्रुत्वा, तौ वीरपुत्रौ स्नानं कृत्वा, जलं समर्प्य, सर्वोच्चं प्रार्थना पठन्ति। प्रातःकर्माणि समाप्त्य, वीरयुग्मः, आनंदितः, विश्वामित्रं, तपस्वीणां धन्यं, नमस्कृत्य, प्रस्थानाय सज्जं भूतः। यदा तौ वीराः प्रस्थानं कुर्वन्ति, तदा दिव्यं नदीं, त्रिवृत्तिं, सरयुं शुभसङ्गमं दृष्ट्वा। तत्र पवित्रं आश्रमं दृष्ट्वा, यः तपस्विनां शुद्धात्मनां, यः अनेकवर्षाणां तपः साधितम्। तत्र पवित्रं आश्रमं दृष्ट्वा, रघुपुत्रौ महानन्दं प्राप्य, विश्वामित्रं एषां वचः वदन्ति। “कस्य एषः पवित्रः आश्रमः? कः अत्र निवसति, हे पूज्यः? वयं श्रुतुमिच्छामः, यतः अस्माकं जिज्ञासा महती अस्ति।” तेषां वचः श्रुत्वा, महर्षिः हंसमुखः स्मितं कृतवान्, “श्रुत्वा, राम, कस्य एषः प्राचीनः आश्रमः।” “कामः, प्रेमस्य अवतारः, यः ज्ञातः, एकदा शिवं अत्र तपस्यन्तं दृष्ट्वा, दृढतापूर्वकं साधनं साधयन्तं। किन्तु यदा देवेशः, नवविवाहितः, मारुतसङ्गैः सह गच्छन्, तदा तस्मिन् दुष्टबुद्धिना तं विघ्नं दातुं साहसः कृतः, च महात्मा तं निन्दितवान्।” “हे रघुवंशज, तदा रुद्रः तं दृष्ट्या भङ्क्त्वा, तस्य सर्वाङ्गानि च भङ्क्त्वा। तत्र, तस्य शरीरं नष्टं, महात्मनः देवेशस्य क्रोधेन, कामः निराकारः जातः। “तस्मात् समयात्, हे राघव, तस्मिन् अनङ्गः, निराकारः इति ज्ञातः, यः स्थानं यत्र तस्य शरीरं पतितं, अङ्गविषयः, धन्यः क्षेत्रम्। “एषः तस्य पवित्रः आश्रमः, यः तस्य प्राचीनाः शिष्याः, हे वीर, धर्मे समर्पिताः; तेषां मध्ये, न कश्चित् पापः अस्ति।” “अत्र रात्रिं व्यतीतुम्, हे राम, शुभदृष्टिवान्, एषां पवित्राणां नदीनां मध्ये, यत्र वयं यामं व्यतीतुम्; श्वः वयं पारं गच्छामः। “सर्वे मिलित्वा, शुद्धचित्तेन, एषां पवित्रं आश्रमं गच्छामः; अत्र वयं सुखदं रात्रिं व्यतीतुम्, च सुखेन विश्रामं करिष्यामः।” इति रामायणे वाल्मीकी रामायणस्य बालकाण्डे त्रिविंशतितमः अध्यायः।