राघवः खरं प्रति गर्जन् उवाच—"यथेष्टं प्रहर, सर्वतो यतस्व, हे कुलपांसन; अद्य तव शिरः तालीफलमिव पातयिष्यामि।" तं तथा ब्रुवाणं रामं खरः क्रोधसमाक्षिप्तः, रक्तलोचनः, हसित्वा कोपसंरक्तः प्रत्युवाच—"त्वया युद्धे सामान्यराक्षसाः हताः, हे दशरथात्मज, किं तेन कार्ये स्वयम् आत्मानं स्तौषि? ये सत्त्ववन्तः पुरुषश्रेष्ठाः, बलपराक्रमसमन्विताः, ते स्वशौर्येण गर्विताः अपि न कदापि स्वयम् स्तुवन्ति। साधारणाः तु, अविनीताः, क्षत्रियपांसनः, जगति व्यर्थं स्तुवन्ति, यथा त्वम्, राम। कः वीरः, स्ववंशं उद्घोषयन्, युद्धे स्वयम् आत्मानं स्तौयात्, विशेषतः मृत्युसमीपे, अनपृष्टः च? तवायं गर्वः लघुत्वं दर्शयति, यथा सुवर्णस्य केवलं आभरणम्, कुशदर्भस्य वा अग्निना दग्धस्य। माम् त्वं न पश्यसि, गदापाणिं, अचलम् इव पर्वतम् धातुभिः आवृतम्। अहं गदया युद्धे तव प्राणान् हर्तुं समर्थः, यमः इव पाशहस्तः, त्रैलोक्यं संहरन् अपि। बहु वचः उक्तुं शक्यम्, न तु वदामि; सूर्यः अस्तं गच्छति, विलम्बः युद्धस्य विघ्नः स्यात्। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः त्वया हताः; अद्य तव वधेन तेषां शोकं अपहास्ये।" एवमुक्त्वा खरः क्रोधात् महतीं गदां वज्रसन्निभाम् रामे प्राक्षिपत्। सा खरबाहुप्रेषिता दीप्तगदा वृक्षलतान् भस्मसात्कृत्वा रामं प्रति व्योम्न्युत्पपात। रामः तां मृत्युपाशसन्निभाम् गदाम् आपतन्तीं दृष्ट्वा, बाणैः ताम् आकाशे बहुधा चिच्छेद। सा गदा भग्ना बाणैः विदारिताः, भूमौ पतिता, मन्त्रौषधिप्रभावेण पतितः सर्प इव बभूव। एवमुपरि सर्गः समाप्तः, श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे अरण्यकाण्डे त्रिंशः सर्गः प्रवर्तते। तदा धर्मनिष्ठः राघवः बाणैः तां गदां भग्नां दृष्ट्वा स्मितपूर्वकं खरं प्रति क्रुद्धः वचनमुवाच—"एष ते सर्वबलप्रकारः, दुरात्मन्, मया दृष्टः; त्वं मम बलात् हीनः, व्यर्थं गर्जसि। एषा गदा बाणैः भग्ना भूमौ पतिता, तव गर्वं नाशयन्ती। यत् त्वया उक्तं हतानां राक्षसानां शोकं आपनोष्यामि इति, तदपि मिथ्या। अहं त्वां नीचबुद्धिं, दुष्टात्मानं, कपटीं, राक्षसं, गरुडः इव सुधां हरिष्यामि। अद्य भूमिः तव शोणितं फेनिलं स्रवमाणं पिबिष्यति, यदा मम बाणैः तव कण्ठः विदारितः स्यात्। रजसा आवृतः, शिथिलबाहुः, त्वं भूमौ पतित्वा दुर्लभां प्रियामिव पृथिवीं आलिङ्ग्य शेष्यसि। यदा त्वं राक्षसदुष्कृत्, गाढनिद्रां शयिष्यसे, दण्डकावनं शरणार्थिनां शरणं भविष्यति। यदा त्वं राक्षस, मम बाणैः जनस्थानस्थः हन्यसे, मुनयः निर्भयाः सर्वत्र वनं विचरिष्यन्ति। अद्य राक्षस्यः अश्रुपूर्णमुख्यः, बन्धुहीनाः, दुःखिताः, भीताः, त्रस्ताः पलायिष्यन्ति। ये तव पत्न्यः कुलीनाः, ताः अद्य शोकं अनुभविष्यन्ति, विहीनाः च भविष्यन्ति। हे क्रूरप्रकृत, नीचात्मन्, ब्राह्मणकण्टक, तव कृते मुनयः सन्दिग्धाः हविः अग्नौ जुह्वन्ति।" एवं राघवेण क्रुद्धेन वने उक्ते, खरः कोपात् कठोरस्वरेण प्रत्युवाच—"त्वं हि महागर्वी, संकटेऽपि निर्भयः, अतः यत् वक्तव्यं अवक्तव्यं च वदसि, मृत्युपाशगतोऽस्मीत्यजानन्। ये पुरुषाः कालपाशेन बद्धाः, ते बुद्धिभ्रष्टाः, कर्तव्याकर्तव्यविभागं न जानन्ति।" इति रामं प्रति क्रुद्धः, भ्रुकुटिं कृत्वा, निशाचरः समीपे महाशालवृक्षं ददर्श। युद्धाय शस्त्रं अन्विष्य, सः वृक्षं दन्तैः कर्षन्, रोषात् ओष्ठं चकर्ष। सः बलवान् खरः तं वृक्षं उभाभ्यां बाहुभ्यां समूलं उद्धृत्य, उच्चैः नदन्, "हतः असि!" इति रामे प्राक्षिपत्। रामः तं व्योम्नि पतन्तं शरवर्षेण छित्वा, खरवधाय महाक्रोधं आहूय, युद्धे खरं हन्तुं उद्यतवान्। तदा रामः स्वेदगात्रः, कोपसंरक्तलोचनः, सहस्रशः बाणैः खरं विद्धवान्। तेषां बाणानां मध्ये, पर्वततोयधारावत्, फेनिलं रक्तं खरात् प्रवहति स्म। रामबाणाभिहतः खरः शक्तिहीनः अभवत्; रक्तगन्धमत्तः पुनः शीघ्रं रामं प्रति अभिद्रवत्। सः रुधिरार्द्रः, कोपसमाविष्टः खरः शस्त्राणि गृह्णन् रामं प्रति त्वरया पत्यन्, रामः च तुर्यं पृष्ठगमनं कृत्वा द्वौ त्रयः पादान् प्रतिगृह्य स्थितः। तदा रामः दीप्तमिषुं, द्वितीयं ब्रह्मदण्डसन्निभं, खरवधाय समादत्त। एवं सर्गे यथाक्रमं प्रवृत्तं चरितं।