दण्डकारण्ये निवसन्, राक्षस त्वं धर्मनिष्ठान् ऋषीन् हत्वा किम् फलम् प्राप्स्यसि? पुण्यात्मानाम् वधेन किम् लाभः? ये क्रूरकर्माणः पापकृतः लोके गर्हिताः, ते चिरम् न स्थिरत्वं प्राप्नुवन्ति, यथा शुष्कमूलाः वृक्षाः शीघ्रं पतन्ति। पापकर्मणः कर्ता नूनम् स्वकर्मणः भीषणं फलम् अवश्यम् अनुभवति, यथा वृक्षः काले पुष्पं धत्ते। शीघ्रं पापस्य फलम् अतः लोके लभ्यते, रजनीचर, यथा विषयुक्तं भोजनं भुक्त्वा ततः परिणामः भवति। ये घोरपापान् कुर्वन्ति, लोकस्य अहितम् इच्छन्ति, तेषां वधाय अहम् राज्ञा प्रेषितः अस्मि, रजनीचर। अद्य मया विमुक्ताः सुवर्णभूषिताः बाणाः त्वां विदारयिष्यन्ति, यथा सर्पाः वल्मीकात् निर्गच्छन्ति। ये धर्मात्मानः त्वया दण्डकावने भग्नाः, अद्य त्वं रणाङ्गणे हतः तान् सह सैन्येन अनुवर्तिष्यसे। अद्य महर्षयः दृष्ट्वा त्वां बाणाभिहतम्, ये त्वया पूर्वं हताः दिव्येषु लोकेषु वसन्ति, त्वां च नरके पतितम्, पश्यन्तु। यत् इच्छसि, तावत् प्रयत्नं कुरु, कुलपांसन; अद्य अहम् तव शिरः तालनिकरस्य यथा लघुतया पातयिष्यामि। एवं रामेण उक्तः खरः कोपात् रक्तलोचनः, हसित्वा रोषाविष्टः प्रत्युवाच। हे दशरथात्मज, सामान्यराक्षसान् रणाङ्गणे हत्वा, कथं त्वं स्वयम् अप्रशंस्यं कर्म प्रशंससि? ये सत्यम् वीर्यवन्तः, पुरुषर्षभाः, ते स्वबलम् अपि गर्वेण न प्रचारयन्ति। किंतु सामान्याः, अविनीताः, क्षत्रियपांसनः, ते निरर्थकं लोके स्तुवन्ति, यथा त्वं राम। कः वीरः स्ववंशं उद्घोष्य, विशेषतः मृत्युसन्निकर्षे, अप्रष्टः, स्वयम् आत्मनः स्तुतिं कुर्यात्? तव स्तुत्या तु तव हीनत्वम् एव प्रकाशितम्, यथा केवलं सुवर्णलेपितं, वा अग्निसंस्कृतः कुशः। त्वं माम् न पश्यसि, गदापाणिं, अचलम् इव पर्वतम्, धातुभिः आवृतम्। गदया अहम् त्वाम् रणाङ्गणे हन्तुं समर्थः अस्मि, यमः इव पाशपाणिः, त्रिलोकविनाशनाय। बहु वक्तुं शक्यम् इति, किन्तु न वक्तव्यम्; सूर्यास्तः निकटं आगतः, विलम्बः युद्धस्य विघ्नः। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः त्वया हताः; अद्य तव वधेन तेषां अश्रूणि अपनेष्यामि। एवं रोषसम्भृतः खरः बलवतीं उत्तमां गदां रामाय प्राज्वलन्तीं वज्रसन्निभां प्रक्षिप्तवान्। सा महती दीप्तगदा खरबाहुविसृष्टा वृक्षलतान् भस्मीकृत्य रामं प्रति जगाम। रामः तां गदां मृत्युपाशोपमां पतन्तीं दृष्ट्वा, बाणैः आकाशे एव ताम् खण्डशः चकर्त। सा गदा, बाणैः विदारिताः, भूमौ पतिता, यथा मन्त्रौषधिप्रभावेण सर्पः पतति। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे अरण्यकाण्डे त्रिंशः सर्गः आरभ्यते। धर्मनिष्ठः राघवः, बाणैः गदां भग्नां दृष्ट्वा, स्मितपूर्वकं क्रुद्धः खरं प्रति वचनं उवाच। हे पापराक्षस, एष एव तव सर्वबलप्रकाशः; त्वं मम दुर्बलतरः, व्यर्थं गर्जसि। एषा गदा बाणैः विदारिताः भूमौ पतिता, तव दर्पं नाशयन्ती। येन त्वं हतानां राक्षसानां अश्रूणि अपानेष्यसि इति उक्तवान्, तदपि मिथ्या। अहम् तव, नीच, दुर्मनाः, कपटी राक्षस, प्राणान् गरुडः इव अमृतं हरिष्यामि। अद्य भूमिः तव रक्तं फेनिलं फुल्लिंगं पिबिष्यति, बाणैः कण्ठे विदारिते। धूलिधूसरितः, शिथिलभुजः, त्वं भूमौ शयिष्यसे, दुर्लभां प्रियाम् इव आलिङ्ग्य। हे राक्षसदूषक, यदा त्वं गाढनिद्रां शयिष्यसे, तदा एष दण्डकारण्यः शरण्यः भविष्यति। यदा त्वं जनस्थानस्थः मम बाणैः हतः, तदा मुनयः निर्भयाः सर्वत्र विचरिष्यन्ति। अद्य राक्षस्यः अश्रुपरिप्लुतवदनाः, स्वजनविहीनाः, दुःखिताः, भीताः, भयभीता पलायिष्यन्ति। ये तव भार्याः कुलीनाः, अद्य दुःखरसस्य आस्वादं प्राप्य, अनाथाः भविष्यन्ति। हे क्रूरप्रकृत, नीचात्मन्, ब्राह्मणकण्टक, तव कारणेन मुनयः सन्दिग्धेन मनसा हविः अग्नौ जुह्वन्ति। एवं राघवेण क्रुद्धेन वने उक्ते, खरः कोपात् कठोरस्वरेण प्रत्युवाच। नूनं त्वम् अतीव गर्वितः, अपि च भीतिहीनः, अतः यत् वक्तव्यं, अवक्तव्यं, तदपि वक्तुम् इच्छसि, मृत्युपाशग्रस्तः इव। ये नराः कालपाशेन बद्धाः, ते प्रज्ञानं लुप्तवन्तः, कर्तव्याकर्तव्यविभागं न जानन्ति। एवम् उक्त्वा रामं प्रति, खरः भ्रुकुटिं कृत्वा समीपे स्थितं महद् शालवृक्षं दृष्टवान्।