राघवः तदा खरं राक्षसं रजनीचरं प्रीत्या समभाषत—"यो जनः लोके विपरीतं कर्म करोति, सः शीघ्रं सर्वैः विनश्यति, यथा पापः सर्पः प्रकटिते क्षणेन हन्यते। लोभेन वा कामेन वा यः पापानि अज्ञानतः आचरति, सः स्वस्य विनाशं प्रमुदितः पश्यति, यथा ब्राह्मणी सर्पघ्नस्य परिणामं हर्षेण पश्यति। दण्डकारण्ये निवसन् त्वं धर्मनिष्ठान् मुनीन् हत्वा किम् फलम् प्राप्स्यसि, हे राक्षस, एतान् महात्मनः निहत्य? ये जनाः क्रूरं पापं चाचरन्ति, ये लोकस्य गर्हिताः, ते दीर्घकालं न स्थायिनः भवन्ति, यथा शुष्कमूलाः वृक्षाः शीघ्रं पतन्ति। पापकर्मणां कर्तॄणां दुःखदं फलम् निश्चितम्, यथा काले पुष्पवती वृक्षा, तथा समये पापस्य फलम् अवश्यमेव लभ्यते। शीघ्रमेव पापकर्मणां फलम् लभ्यते अस्मिन्लोके, यथा विषयुक्तं भोजनं भुक्त्वा तद्विपाकः शीघ्रं भवति। ये लोके घोरपापानि कुर्वन्ति, तेषां विनाशार्थम् अहम् राज्ञा प्रेषितः अस्मि, हे रजनीचर, तव प्राणान् हर्तुम्। अद्य मया मुक्ताः सुवर्णमण्डिताः बाणाः त्वां विदारयिष्यन्ति, यथा सर्पाः वल्मीकात् निर्गच्छन्ति। ये धर्मात्मानः मुनयः त्वया दण्डकारण्ये भक्षिताः, अद्य त्वम् रणाङ्गणे निहतः तान् सह सैन्येन अनुगमिष्यसि। येन त्वया पूर्वं हतान् महर्षयः स्वर्गे वसन्ति, ते अद्य त्वां बाणैः पतितं द्रक्ष्यन्ति, त्वं च नरके पतिष्यसि। यथेष्टं प्रहारय, यथाशक्ति यतस्व, कुलपांसन, अद्य अहं तव शिरः तालीफलवत् पतयिष्यामि।" एवमुक्ते रामेण, खरः क्रोधात् रक्तलोचनः हसित्वा, कोपपरितप्तः, रामं प्रत्युवाच—"ये त्वया युद्धे सामान्याः राक्षसाः हताः, हे दशरथात्मज, तेन स्वयम् आत्मनं किमर्थं स्तौषि, अयुक्तं कर्म कृत्वा? ये पुरुषश्रेष्ठाः वीर्यवन्तः, ते स्वशौर्येण अपि न गर्वन्ते, न च स्वयम् आत्मनं स्तुवन्ति। परन्तु सामान्याः, अकृतात्मानः, क्षत्रियपांसनः, ते अनर्थकं लोकस्य मध्ये गर्वं कुर्वन्ति, यथा त्वं राम। कः वा वीरः स्ववंशं उद्घोषयन् युद्धे आत्मनं स्तौति, विशेषतः मृत्युसन्निकर्षे अनपृष्टः? यदपि तव गर्वोऽयं तव हीनत्वं दर्शयति, यथा सुवर्णमण्डनं केवलं बहिः, वा कुशग्निना दग्धः। माम् त्वं न पश्यसि, गदाधरं, अचलमिव पर्वतम्, धातुभिः संवृतम्। गदया अहं युद्धे तव प्राणान् हरितुम् समर्थः अस्मि, यमसदृशः, त्रैलोक्यविनाशकः। बहु किम् वक्तव्यमस्ति, परन्तु न वक्ष्यामि; अस्तं गच्छति सूर्यः, विलम्बः युद्धस्य विघ्नः। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः त्वया हताः, अद्य तव वधेन तेषां शोकं निवारयिष्यामि।" इति प्रचण्डक्रोधात् खरः महतीं गदां रामाय प्राक्षिपत्, सा वज्रसन्निभा द्युतिमती। सा खरकरनिर्गता ज्वलन्ती गदा वृक्षलतान् भस्मसात् कृत्वा रामं प्रति व्योम्नि प्रपतन्ती द्रुतम्। रामः तां मृत्युपाशोपमां गदां पतन्तीं दृष्ट्वा, बाणैः आकाशे एव ताम् अनेकेषु खण्डेषु चकार। सा गदा बाणैः विदारिताः भूमौ पतिता, यथा मन्त्रौषधिप्रभावेन हतः सर्पः। शृणु, आर्ये, वाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे त्रिंशः सर्गः प्रवर्तते। तत्र राघवः धर्मनिष्ठः सन् बाणैः तां गदां विदार्य, स्मयमानः खरं प्रति ज्वलितवचः प्रोवाच—"एषा, हे पापराक्षस, तव शक्तेः परिसमाप्तिः, त्वं मम अपि दुर्बलः, व्यर्थं गर्जसि। एषा गदा बाणैः विदारिताः भूमौ पतिता, तव गर्वः नष्टः। यदुक्तं त्वया—हतानां राक्षसानां शोकं निवारयिष्यामीति—तदपि मिथ्या। अहं तव प्राणान् हरिष्यामि, यथा गरुडः सुधां गृह्णाति। अद्य भूमिः तव रक्तं फेनिलं पिबिष्यति, यदा मे बाणैः कण्ठः विदारितः। रजसा आवृतः, शिथिलबाहुः, त्वं भूमौ सुप्तः, दुःस्प्राप्यां प्रियतमेव आलिङ्गिष्यसि। यदा त्वं राक्षसाधम, गाढनिद्रां यास्यसि, तदा दण्डकाः शरण्याः भविष्यन्ति। यदा त्वं जनस्थानस्थः मम बाणैः निहतः, तदा मुनयः निर्भयाः सर्वत्र विचरिष्यन्ति। अद्य राक्षस्यः अश्रुपूर्णमुख्यः, बन्धुविहीनाः, दुःखिताः, भयभीताः, पलायिष्यन्ति। ये तव धर्मपत्नीः, कुलीनाः, ताः अद्य शोकस्य स्वादु अनुभविष्यन्ति, अनाथाः भविष्यन्ति। क्रूरात्मन्, अधमबुद्धे, ब्राह्मणकण्टक, तव कारणेन मुनयः भीताः सन्देहेन हविः अग्नौ जुह्वन्ति।" एवं राघवेण क्रुद्धेन वने उक्ते, खरः क्रोधात् कर्कशस्वरेण प्रत्युवाच—"नूनम्, त्वं महागर्वी, भयशून्यः, आपद्गतेऽपि, अतः यत् वक्तव्यं अवक्तव्यं च वक्तुम् अर्हसि, मृत्युपाशगतोऽपि न जानासि।