शृणु भोः, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे द्वाविंशः सर्गः कथ्यते। अथ वसिष्ठेन तथा उक्ते सति, राजा दशरथः स्वयमेव हृष्टवदनः रामं लक्ष्मणेन सह आह्वयत्। मातुः पितुः दशरथस्य पुरोहितस्य वसिष्ठस्य च पुण्यकृत्याभिः सम्यक् संस्कृतः, शुभाशिषः प्राप्य, रामः सज्जीकृतः। तदा राजा दशरथः परमसंतुष्टः पुत्रं समालिङ्ग्य, मूर्ध्नि च घ्रात्वा, कुशिकसुताय तं न्यवेदयत्। तस्मिन्नेव काले, पद्मलोचनः रामः विश्वामित्रेण सह यदागतः, सौम्यः निर्मलधूलीवायुः प्रववौ। पुष्पवृष्टिः महान् अभवत्, दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषः च, शङ्खदुन्दुभ्यः निनदन्ति स्म यदा महात्मा रामः प्रस्थितः। अग्रे विश्वामित्रः ययौ, तस्य पश्चात् श्रीरामः, केशान् कक्ष्यायाम् बद्ध्वा, धनुः गृहीत्वा, सौमित्रिः च तस्य अनुगतः। उभौ तूणीबाणधारिणौ, धनुः हस्तयोः, दश दिशः शोभयन्तौ, महद्भिः विश्वामित्रमिव त्रिशीर्षाविव भुजङ्गावनुगच्छतुः। युवान् बलिनौ तौ अश्विनाविव पितामहमनुगच्छन्तौ, तेजसा विराजमाने, निर्मलरूपौ, तं महर्षिं पृष्ठतः ययतुः। दशरथात्मजौ धनुः हस्तयोः, शोभमानौ, हस्तग्रहणैः भूषितौ, असिभिः कटिस्थितैः, कुशिकात्मजस्य पृष्ठतः जग्मतुः। रामलक्ष्मणौ युवानौ, सुन्दररूपिणौ, तेजसा द्युतिमन्तौ, निर्मलौ, तं महर्षिं पृष्ठतः गच्छन्तौ, दृश्यमानं दृश्यं विराजयतुः। स्थाणुवत् अचिन्त्यं देवमिव, वह्निपुत्राविव, तौ युवानौ तेन सह ययतुः; अर्धयोजनं गत्वा, ते सरयूः दक्षिणं तटं प्राप्तवन्तौ। तत्र विश्वामित्रः रामं सौम्यया वाचा उवाच—"जलं गृहाण, वत्स, कालव्यतिक्रमो मा भवतु।" "मत्तः बलम् अतिबलं च मन्त्रसमूहं गृहाण; ताभ्यां त्वं कदापि श्रमं न प्राप्स्यसि, न तापं, न रूपविपरिवर्तनम्।" "नापि पिशाचाः त्वां जेष्यन्ति, स्वपन्तं वा प्रमत्तं वा; भूतले न कोऽपि तव समः बाहुवलेन।" "त्रिषु लोकेषु, राम, न तव तुल्यः भविष्यति; बलम् अतिबलं जपन्, राघव, पुत्र।" "निष्पाप, सौभाग्ये, दाने, बुद्धौ, प्रज्ञायाम्, प्रतिप्रश्ने च, लोके तव समः नास्ति।" "यदा एतद् द्वयं विद्यां प्राप्स्यसि, न ते समः भविष्यति; बलम् अतिबलं च सर्वविद्यानां जननी उच्येते।" "राम, नरश्रेष्ठ, बलम् अतिबलं अधीत्य, क्षुधा तृष्णे न बाधेते; रघुनन्दन, गृहाण एते विद्याद्वयं, सर्वजनरक्षार्थं; एते अधीत्वा कीर्तिः भूमौ जायते; तेजस्विनी एते विद्ये पितामहस्य दुहितरौ।" "काकुत्स्थ, त्वमेव एते प्रप्तुमर्हसि; सर्वगुणाः तव संनिहिताः, न संशयः।" "एते तपसा संचिताः, नानाविधरूपेण प्रकटिष्यन्ते।" इत्युक्त्वा, रामः शुचिः प्रहृष्टवदनः आपः स्पृष्टवान्। ततश्च, सहस्रांशुः सविता शरदृतौ इव विराजमानः, सर्वकार्याणि कुशिकात्मजे समर्प्य, त्रयः सरयूः तटे तां रात्रिं सुखेन व्यतियतुः। दशरथस्य उभौ पुत्रौ तृणशय्यायां अनुचिते शयने सुप्तौ, कुशिकात्मजस्य प्रियवाक्यैः सेव्यमानौ, सा रात्रिः एव सुखरूपा बभूव। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः। अथ रात्र्यतीते, महर्षिः विश्वामित्रः तृणशय्यायां शयानं काकुत्स्थं प्रत्युवाच—"राम, कौसल्यायाः पुत्र, पुण्यशीलसुत, प्रभाते प्रभाते संप्राप्ते, उत्तिष्ठ, पुरुषर्षभ, दिव्यानि नित्यकर्माणि कर्तव्यानि।" ऋषेः सुमधुरवचनं श्रुत्वा, तौ वीरौ कुमारौ स्नात्वा, जलं दत्वा, परमं जपं जपतुः। कृतस्नानौ, कृतप्रातःकृत्यौ, हृष्टौ, विश्वामित्रं तपोधनं प्रणम्य, प्रस्थानाय स्थितवन्तौ। तौ वीरौ प्रस्थितौ, दिव्यां त्रिस्रोतसीं सरयूः संगमे पुण्ये दृष्टवन्तौ। तत्र पुण्याश्रमं दृष्टवन्तौ, यत्र महर्षयः शुद्धात्मानः सहस्त्रसंवत्सरं परमं तपः तप्तवन्तः। तम् पुण्यतमं आश्रमं दृष्ट्वा, रघुसुतौ हृष्टमनसौ, महात्मानं विश्वामित्रं इदं वचनं ऊचतुः—"कस्य अयं पुण्याश्रमः? कः अत्र वसति, भगवन्? ज्ञातुमिच्छावः, अस्माकं कौतूहलं महदस्ति।" तयोः वचनं श्रुत्वा, महर्षिः सस्मितं रामाय उवाच—"शृणु, राम, कस्य अयं प्राचीनोऽश्रमः।" "कामः नाम देवानां प्रियतमा मूर्तिमान्, मुनिभिः तथा कथितः, अत्रैव शिवं दीर्घतपसं, नियमस्थितं, दृष्टवान्।" "तदा, त्रिदशेश्वरः नवविवाहः, मरुद्गणैः सह गच्छन्, स दूषणबुद्धिः तं विचलितुम् अर्हति, महात्मना च तिरस्कृतः।" "रघुनन्दन, तदा रुद्रः तं कोपेन दृष्ट्वा, तस्य सर्वाङ्गानि विदार्य, पातयामास।" "तत्र, महात्मना त्रिदशेशेन क्रुद्धेन, तस्य शरीरं विनष्टं, स च निरङ्गः अभवत्।" "ततः प्रभृति, राघव, सः अनङ्गः इति प्रसिद्धः, यत्र तस्य अंगं पतितं, तदङ्गविषयः पुण्यदेशः।" "एषः तस्य पुण्याश्रमः, एते च तस्य प्राचीनाः शिष्याः, धर्मनिष्ठाः, न तेषु पापं विद्यते।" एवं तु तत्र तस्याश्रमे, विश्वामित्रस्य वचः श्रुत्वा, राघवौ तत्र स्थितौ, महर्षिं प्रणम्य, तस्य पुण्यकथां श्रुत्वा, हृष्टौ अभवताम्।