रामः क्रोधेन समाविष्टः, शरीरस्य सर्वत्र शरैः विद्धः, रणभूमौ धूमरहिताग्निवत् दीप्तिमान् अभवत्। तदा रामः रिपूनां विनाशकः, महदन्यद् धनुः सज्जीकृत्य, शत्रोः अन्ताय तं धनुः गम्भीरनिनदेन संविधाय, युद्धाय उद्यतवान्। स महर्षिणा प्रदत्तं महावैष्णवं धनुः गृहीत्वा खरस्य समीपं प्रचक्रमे। ततः क्रुद्धः रामः, सुवर्णपक्षैः दृढबन्धनैः शरैः, युद्धे खरस्य ध्वजं छित्त्वा, भूमौ पतितवान्। स सुमनोहरः सुवर्णध्वजः, बहुधा छिन्नः, देवाज्ञया पतितः सूर्य इव भूमौ निपपात। खरः क्रुद्धः, चतुर्भिः शरैः रामस्य अङ्गानि, हृदयं च यथावत् वेगेन विद्ध्वा, गजं शूलैः ताडितमिव, तं समारोपयत्। खरस्य बाणैः बहुधा विद्धः रामः, रुधिरसिक्तः, महान् क्रोधेन समाक्रान्तः अभवत्। ततः रामः, शरेषु श्रेष्ठः, तस्मिन् परमयुद्धे धनुः गृहीत्वा, षड् उत्तमान् शरान् सुसंधाय मुमोच। एकेन शरेण शिरः, द्वाभ्यां भुजौ, त्रिभिः कर्णिशरैः वक्षः प्रदेशं खरस्य विद्धवान्। एकेन शरेण युक्तयोः युगं छित्त्वा, चतुर्भिः चित्राङ्गान् हयान् ताडयामास, षष्ठेन शरेण खरस्य सारथेः शिरः युद्धे छित्त्वा चिच्छेद। त्रिभिः शरैः त्रयो यष्टीन्, द्वाभ्यां महाबलः अक्षं विदार्य, द्वादशमेन खरस्य धनुः ससारं विद्धवान्। वज्रसन्निभेन शरेण तं छित्त्वा, राघवः हास्येन क्रीडन्वत्, त्रयोदशमेन शरेण खरं युद्धे इन्द्रतुल्यः विद्ध्वा अतिप्रभवन् अभवत्। तस्य धनुः भग्नम्, रथः विनष्टः, अश्वाः सारथिश्च हताः; खरः भूमौ उत्पत्य, गदां गृहीत्वा स्थितवान्। तदा देवाः महर्षयश्च, विमानस्थाः, कृताञ्जलयः, प्रमुदिताः, महात्मानं रामं तस्य वीर्यकर्मणा पूजयामासुः। शृणु अद्य वाल्मीकि-रामायणस्य आरण्यकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः। रामः महातेजाः, खरं शस्त्रपाणिं, रथरहितं दृष्ट्वा, प्रथमं सौम्यया वाचा, पश्चात् तीक्ष्णया वाचा, इदं वचनं उवाच। “त्वं, यस्यां सेनायां गजाश्वरथसंकुलायाम् अवस्थितः, जगतः निन्दितं घोरकर्म कृतवान्। त्वं प्राणिनां भीषणः, क्रूरः, दुष्कृत्यकर्ता च; त्रैलोक्याधिपोऽपि एवं चरन् स्थितुं न शक्नोति। यो लोकविरुद्धं आचरति, स शीघ्रं सर्वैः विनश्यति, यथा पापः सर्पः दृश्यमानः हन्यते। यो लोभाद्वा कामाद्वा पापानि कुर्वन्, अविवेकी, स सुखेन नाशं पश्यति, यथा ब्राह्मणी सर्पघ्नस्य परिणामं। दण्डकारण्ये वसन्, धर्मनिष्ठान् मुनीन् हत्वा, किं फलं प्राप्स्यसि, राक्षस, महात्मनां वधेन? ये क्रूराणि दुष्कृत्यानि कुर्वन्ति, लोके निन्दिताः, ते दीर्घकालं न स्थिताः, यथा म्लेच्छमूलाः वृक्षाः। नूनं, दुष्कृत्कर्ता कर्मणः फलं प्राप्नोति, कालसमये भीषणं, यथा वृक्षः ऋतुपुष्पं ददाति। शीघ्रं पापकर्मणां फलं लभ्यते, निशाचर, यथा विषयुक्तान्नं भुक्त्वा तद्विपाकः भवति। ये घोरपापानि कुर्वन्ति, लोकस्य अहितं इच्छन्ति, तेषां प्राणहरणाय अहं राज्ञा प्रेषितः अस्मि, निशाचर। अद्य मया मुक्ताः सुवर्णभूषिताः बाणाः त्वां विदारयिष्यन्ति, यथा सर्पाः वल्मीकात् निष्क्रान्ताः। ये धर्मिष्ठाः मुनयः त्वया दण्डकारण्ये भक्षिताः, अद्य युद्धे हतः त्वं तेषां सह सैन्येन गमिष्यसि। अद्य ते महान् ऋषयः शरैः पतितं पश्यन्तु, ये पूर्वं त्वया हताः, दिव्यगतेषु स्थिताः, त्वं च नरके पतिष्यसि। यथेष्टं प्रहृणु, यथाशक्ति युध्यस्व, कुलपांसन; अद्य तव शिरः ताडपत्रफलवत् पतिष्यति। एवं रामेण उक्तः, खरः क्रोधात् रक्तलोचनः, हसन्नपि रोषसमन्वितः, रामं प्रत्युवाच। “त्वं, दशरथात्मज, सामान्यराक्षसान् युद्धे हत्वा, निन्दनीयकर्मणा किं स्वयम् आत्मानं स्तौषि? ये सत्यम् वीर्यवन्तः, पराक्रमीणां श्रेष्ठाः, ते स्वबलं गर्विताः अपि, कदापि न स्तुवन्ति। किन्तु सामान्याः, अशिष्टाः, क्षत्रियपांसनः, व्यर्थं लोके स्तुवन्ति, यथा त्वं राम। कः वीरः, स्ववंशं कथयन्, युद्धे, मृत्युसमीपे, अप्रष्टः, आत्मानं स्तौति? तव स्तुत्या तु तव लाघवम् एव प्रकाशितम्, यथा सुवर्णरञ्जितमिव वा, अग्निना तप्तं कुशम्। मां तु न पश्यसि, गदापाणिं, अचलमिव पर्वतम्, धातुभिः आच्छन्नम्। गदां गृहीत्वा, अहं तव प्राणान् हर्तुं समर्थः, यथा यमः पाशहस्तः, त्रैलोक्यं अपि विनाशयितुं क्षमः। बहु वक्तुं शक्यम्, किन्तु न वक्तव्यम्; सूर्यः अस्तं गच्छति, विलम्बः युद्धस्य विघ्नः स्यात्। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानाम् त्वया हतानि; अद्य तव वधेन तेषां शोकं निवारयिष्यामि।” एवं क्रोधसमन्वितः खरः, महतीं उत्तमां गदां रामाय प्राहिणोत्, या वज्रसन्निभा दीप्तिमती बभौ।