रामः एकाकी तद् विशालं बलं राक्षसानां दुष्टं दुष्टं च दूषणत्रिशिरसहितं विनष्टं दृष्टवान्। खरो राक्षसः, स्वबलं बहुलं विनष्टं दृष्ट्वा, विषण्णचित्तः राममभिमुखः प्रवृत्तः, यथानमुछिः इन्द्रमभिमुखः अभवत्। स तदा शक्तिमान् धनुः संकर्ष्य, तीक्ष्णबाणान् रक्तपिपासून् रामे प्रक्षिपन्, कोपितः विषधरः इव अभवत्। पुनः पुनः धनुर्ज्यां कम्पयन्, स्वशस्त्रकौशलं दर्शयन्, खरः रथस्थः युद्धभूमौ विचरन् बाणान् विसृजन् आसीत्। स महा-रथी सर्वदिशो बाणैः पूरयन्, तं दृष्ट्वा रामः महाबलम् धनुः आदत्त। रामः दुष्प्रतिरोध्यैः ज्वलद्भिः बाणैः आकाशं दीप्तिमान् कृतवान्, यथा वर्षः व्योमं पूरयति। ततः खररामयोः तीक्ष्णबाणैः आकाशः सर्वतः बाणैः आवृतः, विशदीकृतं स्थानं नासीत्। सूर्यः अपि तदा बाणसमूहेन आच्छादितः न प्रकाशते स्म, यथा उभौ वीरौ परस्परवधाय युद्धे तिष्ठतः। ततः खरः नालिकान् नराचांश्च विकर्णी तीक्ष्णाग्रबाणैः रामं युद्धे ताडयामास, यथा हस्तिपः अंकुशैः ताड्यते। सर्वभूतानि तम् राक्षसम् रथस्थं धनुर्धरं सर्वतः आवृतं मृत्युमिव पाशधरं दृष्टवानि। खरः रामं, सर्वसेनाविनाशनं, स्थिरवीर्यं महात्मानं, क्लान्तमिव अवलोकयामास। रामः खरं सिंहसमानधैर्यं सिंहगमनं दृष्ट्वा, न भयम् अनुभवति, यथा सिंहः लघुसत्त्वं न बिभेति। ततः खरः महाद्युतिमान् रथेन सूर्यसदृशः राममभिमुखः आगच्छत्, यथा पतंगः अग्निमभिमुखः गच्छति। खरः हस्तकौशलं दर्शयन्, रामस्य धनुः बाणं च मध्यगृहे छित्वा युद्धे अपातयत्। ततः रामः सप्त बाणान् इन्द्रवज्रसमान्, क्रुद्धः, खरं युद्धे प्राणेषु ताडयामास। खरः रामं, अप्रतिमबलं, सहस्रबाणैः पीडयित्वा, युद्धे घोरं निनादं कृतवान्। ततः खरस्य बाणैः रामस्य दिव्यकवचं सूर्यसदृशं भूमौ पतितम्। रामः क्रुद्धः, सर्वाङ्गेषु बाणैः विद्धः, युद्धे धूमरहितज्वलन इव दीप्तिमान् आसीत्। ततः रामः शत्रुनाशनः अन्यं महाधनुः सज्जीकृत्य, शत्रुविनाशाय गम्भीरनादेन योजयामास। स महाबलम् वैष्णवम् धनुः महर्षिणा दत्तम् आदत्त्, खरं प्रति अभिमुखः अभवत्। रामः क्रुद्धः खरस्य पताकां सुवर्णपक्षैः दृढबाणैः युद्धे छित्वा अपातयत्। सा शोभना सुवर्णपताका बहुधा छिन्ना भूमौ पतिता, यथा सूर्यः देवाज्ञया पतति। खरः क्रुद्धः, रामस्य चतुर्भिः बाणैः अंगानि विद्ध्वा, हृदयं सम्यग्विद्ध्वा, यथा हस्तिपः शूलैः ताड्यते। रामः खरस्य बहुभिः बाणैः रक्तसिक्तः अतिव क्रुद्धः अभवत्। रामः श्रेष्ठधनुर्धरः युद्धे धनुः आदाय षड् सुयोजितान् बाणान् विसृज्य। एकेन शिरः, द्वाभ्यां बाहू, त्रिभिः अर्धचन्द्रबाणैः उरः ताडयामास। एकेन युगं छित्वा, चतुर्भिः वाजिनः ताडयित्वा, षष्ठेन खरस्य सारथिं युद्धे शिरः छित्वा। त्रिभिः ध्वजस्तम्भान् छित्वा, द्वाभ्यां अक्षं भञ्जयित्वा, द्वादशेन खरस्य धनुः ज्या च ताडयामास। रामः वज्रसदृशेन बाणेन छित्वा, हास्यं कृत्वा, त्रयोदशेन बाणेन खरं युद्धे इन्द्रसमानं ताडयामास। धनुः भग्नं, रथः नष्टः, अश्वः सारथिश्च हतः, खरः भूमौ उत्पत्य गदाधरः स्थितः। तदा देवाः महर्षयः च, विमानस्थाः, हर्षिताः, अञ्जलिं कृत्वा, रामस्य वीर्यं प्रशंसयामासुः। शृणु अधुना वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, नवविंशतितमं सर्गं। रामः महातेजाः खरं शस्त्रधरं रथहीनं दृष्ट्वा, पूर्वं मृदु, पश्चात् तीक्ष्णं वचनम् अब्रवीत्— त्वं, यः महाबलिनि सैन्ये गजाश्वरथसमाकीर्णे स्थितः, घोरं कर्म कृतवान्, सर्वलोकनिन्दितम्। त्वं भूतानां भीषणः, क्रूरः, पापकर्मकर्ता; त्रैलोक्यपतिः अपि एवं चरन् स्थातुं न शक्नुयात्। लोकविरुद्धः रात्रिचरः शीघ्रं सर्वैः नश्यति, यथा दुष्टः सर्पः दृष्टः हन्यते। लोभकामेन पापं कृतवान् अज्ञानतः, स सुखेन अन्तं पश्यति, यथा ब्राह्मणी सर्पगृहीतारं। दण्डकवनवासिन्, धर्मनिष्ठान् तपस्विनः हत्वा, किम् फलम् प्राप्स्यसि, राक्षस, एतेषां सतां हननेन? ये क्रूरपापकर्माणः लोकनिन्दिताः, न दीर्घकालं शक्तिमन्तः तिष्ठन्ति, यथा मूलहीनवृक्षः। नूनं पापकर्मकर्ता फलं प्राप्नोति, घोरं कालसमये, यथा वृक्षः कालाग्रफूलानि धारयति। एवं रामः खरं युद्धे जयित्वा, धर्मोपदेशं कृत्वा, तं राक्षसं विनाशाय सज्जः अभवत्।