अविजितः करवीराक्षः, कठोरः परुषः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः—एते द्वादश महाबलिनः सेनापतयः स्वैः सैन्यैः सह रामं प्रति उत्तमाणि शराणि सन्दधुः। ततः दीप्तिमान् रामः तेषां शेषं सैन्यं अग्निसदृशैः स्वर्णवज्रभूषितैः शरैः विदारयामास। तेषां शराणां सुवर्णपक्षाणि धूमायमानज्वालासदृशानि दीप्तानि, ते शराः वज्रवत् राक्षसान् महावृक्षान् इव भूमौ निपातयामासुः। रामः शतं राक्षसान् शतेन शराणां, सहस्रं सहस्रेण, रणभूमौ निपातितवान्। तेषां कवचानि भूषणानि च भग्नानि, धनुषः खण्डितानि, रात्रिचराः राक्षसाः रुधिरलिप्ता भूमौ पतिताः। भूमिः सर्वथा यज्ञवेद्यां कुशैः आवृतमिव, युद्धे पतितैः रक्तसिक्तैः विकीर्णकेशैः राक्षसैः आवृत्ता। तस्मिन्नेव काले वनं हतैः राक्षसैः पूर्णं, अत्यन्तभीषणं नरकसदृशं, मांसरुधिरेण मलिनं अभवत्। रामः एकः एव, पादातिः, चतुर्दश सहस्रं राक्षसानां घोरकर्मणां हतवान्। तस्य सैन्यस्य केवलं खरः महाबलः रथी, त्रिशिराः राक्षसः, रामः च शत्रुनिषूदनः शेषिताः। अन्ये सर्वे महाबलिनः, क्रूराः, रणमध्ये रामेण लक्ष्मणस्य ज्येष्ठेन हताः। ततः खरः, स्वस्य महाबलस्य सैन्यस्य रामेण महान् युद्धे विनष्टं दृष्ट्वा, महाचमू रथेन रामं प्रति इन्द्रः वज्रं उत्तोल्य यथा, अभ्यगच्छत्। एतत् वै श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे आरण्यकाण्डे सप्तविंशतितमः सर्गः। तत्र खरः रामं प्रति आगच्छन्तं दृष्ट्वा सेनापतिः त्रिशिराः नाम राक्षसः तं समासाद्य इदं वचनं अब्रवीत्—माम् अभिषिञ्च, अहं वीरः, त्वं च अस्य उत्साहस्य निवृत्तिं कुरु; पश्य रामं महाबाहुं युद्धे पतितम्। अहं सत्यं वदामि, शस्त्राणि गृह्णामि; रामं, सर्वेषु राक्षसेषु मृत्युं अर्हन्तं, हनिष्यामि। युद्धे अहं तस्य मृत्युर्भविष्यामि, अथवा स मम; क्षणं उत्साहं संयच्छ, साक्षी भव। यदि रामः हन्यते, त्वं हर्षेण जनस्थानं प्रतिनिवर्तिष्यसि; अथवा अहं हन्ये, त्वं रामं युद्धाय गमिष्यसि। खरः त्रिशिरसः मृत्युं कामयमानः तस्य अनुमतिं दत्त्वा 'गच्छ, युद्ध्य' इति उक्त्वा, त्रिशिराः रामं प्रति प्रस्थितः। त्रिशिराः दीप्तरथेन, अश्वयुक्तेन, रामं प्रति पर्वतराजत्रयं इव युद्धे अभ्यधावत्। स मेघवत् शरप्रवाहं मुमोच, जलसिक्तमृदङ्गनिनादसदृशं शब्दं उत्पादयन्। त्रिशिरं राक्षसं समागच्छन्तं दृष्ट्वा रामः धनुः सन्नद्धं कृत्वा तीक्ष्णशराणि कम्पयन् तं प्रत्यग्रहीत्। ततः रामत्रिशिरसोः उभयोः महाबलिनोः सिंहगजयोः इव महान् संग्रामः समजायत। त्रिशिरसः त्रिभिः शरैः रामस्य ललाटे आहतस्य, रामः कोपदग्धः क्रुद्धः इदं वचनं उवाच—अहो, कियत् बलं अस्य राक्षसस्य! मम ललाटे पुष्पैः इव तस्य शरैः आहतः। अद्य मम अपि धनुषः ज्या-निस्सृतान् शरान् गृहाण; इति उक्त्वा, स महान् क्रुद्धः, विषसदृशान् शरान् गृह्णन्। क्रोधेन त्रिशिरसः वक्षसि चतुर्दश शरान्, अश्वेषु चतुर्भिः तीक्ष्णैः सुवर्णपक्षैः शरैः आहतवान्। स महाबलः सर्वान् अश्वान् निपातितवान्, अष्टाभिः शरैः सारथिं रथभूमौ निपातितवान्। रामः तस्य उत्तोल्य पताकां शरेण छित्त्वा, रात्रिचरः भग्नरथात् उत्प्लुत्य—रामः हृदि शरैः तम् अविह्वलयत्; अपरिमितात्मा रामः तं राक्षसं क्रुद्धः अधिकैः शरैः विदारयामास। त्रीणि शीघ्रशराणि सन्दधात्, त्रीणि शिरांसि छित्त्वा, धूमरुधिरस्रवणं कृत्वा, रामशरैः पीडितः—रात्रिचरः तत्रैव युद्धमध्ये पतितः। शेषाः राक्षसाः भग्नाः, खरं प्रति पलायिताः। ते न तस्थुः, सिंहभीताः मृगाः इव; तान् पलायमानान् दृष्ट्वा खरः क्रुद्धः तान् प्रत्यावर्त्य, शीघ्रं रामं प्रति अभ्यधावत्, राहुः चन्द्रं प्रति यथा। एतत् वै श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे आरण्यकाण्डे अष्टाविंशतितमः सर्गः। तत्र दुष्षणं त्रिशिरसं च युद्धे हतम् दृष्ट्वा, खरः अपि रामस्य वीर्यदर्शनात् भयम् आपन्नः। स रामेण एकेन एव, दुष्षणत्रिशिरसहितं, राक्षससैन्यं महद् विनष्टं दृष्ट्वा। स्वस्य सेनां प्रायः विनष्टां दृष्ट्वा, राक्षसः खिन्नः, रामं प्रति अभ्यधावत्, नमुचिः इन्द्रं प्रति यथा। खरः शक्तिमान् धनुः सन्दधात्, विषसदृशान् रक्तलोचनान् शरान् रामं प्रति मुमोच। धनुर्ज्यां पुनः पुनः कम्पयन्, स्वशस्त्रविद्यां दर्शयन्, खरः रथमारूढः रणभूमौ शरान् सन्दधात्। स महाबलः सर्वां दिशं शरैः पूर्णां कृत्वा, रामः अपि महाबलिनं धनुः समादाय प्रत्युत्तरम् अदात्।