महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः—एते राक्षसाः रणभूमौ रामं प्रति समुपाजग्मुः। तत्र महाकपालः महतीं शूलां समुद्धृत्य स्थितः, स्थूलाक्षः पट्टिशं गृह्णन्, प्रमाथी परशुं समादाय समरभूमिं प्रति प्रधावन्तः दृश्यन्ते। तान् समागतान् रामः तीक्ष्णाग्रैः शरैः प्रत्यगृह्णात्, यथा दुर्जनान् अतिथीनिव। रघुवंशप्रमोदः रामः तेषां मध्ये महाकपालस्य शिरः शरेण छित्त्वा पातयामास। प्रमाथिं बहुभिः शरप्रवृत्तिभिः विदार्य, स्थूलाक्षस्य च नेत्रे शरैः पूरयामास। स च स्थूलाक्षः पतितः, शाखाभङ्गेन महावृक्ष इव भूमौ निपपात। तदा क्रुद्धः रामः क्षणेनैव दूषणस्य पञ्चसहस्राणि अनुचराणां समरे संहृत्य यमस्य निवासं प्रेषयामास। एवं पञ्चसहस्राणि राक्षसान् हत्वा रामेण यमलोकं नीतानि। दूषणस्य निधनं अनुचराणां च विनाशं श्रुत्वा खरः क्रुद्धः सैन्यस्य महाबलान् सेनापतीन् आज्ञापयत्—"रणे दूषणः सस्वजनः हतः।" ततोऽसौ आज्ञापयत्—"महत्या सेनया रामं नरमात्रं समरे सम्यग्युध्यध्वं, सर्वास्त्रशस्त्रैः तं राक्षसाः वधध्वम्।" तदा करवीराक्षः दुर्जयः, परुषः कठोरः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः—एते द्वादश महाबलाः सेनापतयः स्वसैन्यैः सहिताः रामं प्रति उत्तमान् शरान् विसृज्य समुपाद्रवन्त। रामः तदा तेजस्वी अन्येषां तेषां सैन्यानां शरैः अग्निसदृशैः सुवर्णवज्रकूटविभूषितैः निपातनं कृतवान्। ते शराः सुवर्णपक्षाः धूम्रशिखा इव दीप्ताः, राक्षसान् वज्रपातैः इव वृक्षान् निपातयामासुः। रामः शतेन शराणां शतम्, सहस्रेण सहस्रं राक्षसान् रणभूमौ निपातयामास। तेषां कवचानि भूषणानि भग्नानि, धनुषां च छेदः, रुधिरदिग्धा निशाचराः भूमौ निपेतुः। भूमिः अपि तैः पतितैः केशविकीर्यैः रुधिरसिक्तैः समरे, यज्ञवाट इव कुशैः समाच्छादिता बभूव। तदा स वनप्रदेशः राक्षसशरीरैः समाकीर्णः भयङ्करतमः, नरकसदृशः, मांसरुधिरकर्दमितः अभवत्। चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां घोरकर्मणां रामेणैकेन पदातिना निहतानि। तस्य समग्रस्य सैन्यस्य केवलं खरः महारथः, त्रिशिरा राक्षसः, रामः रिपुघ्नः एव शेषाः। अन्ये सर्वे महाबलाः भीमाः रणमध्ये रामेण लक्ष्मणाग्रजेन निपातिताः। तदा खरः, स्वबलं महाबलिना रामेण निहतम् दृष्ट्वा, महतीं रथेण, इन्द्र इव वज्रं समुत्क्षिप्य, रामं प्रति समुपजगाम। अथ श्रृणु वाल्मीकि-रामायणे पुण्ये, अरण्यकाण्डे सप्तविंशः सर्गः। खरः रामं प्रति यावत् समुपजगाम, तावत् सेनापतिः त्रिशिरा नाम राक्षसः तं प्रति स्थित्वा वाक्यमुवाच—"मां वीर्यवन्तं नियुक्त्वा त्वं च साहसं त्यज। रामः रणभूमौ निहतः त्वया दृश्यताम्। सत्यं ते प्रतिजाने, आयुधानि गृह्णामि, सर्वेषां राक्षसानां मध्ये मृत्युं प्राप्स्यति रामः। अथवा अहं तस्य रणभूमौ मृत्युः स्याम्, अथवा स मे। त्वं किञ्चित् युद्धोत्साहं संयम्य साक्षी भव। यदि रामः निहतः स्यात्, त्वं हृष्टः जनस्थानं प्रतियास्यसि; अथवा यदि अहं निहतः, त्वं रामेण युद्धं कर्तुम् अग्रे यास्यसि।" खरः त्रिशिरसा मृत्युकाङ्क्षया प्रेरितः अनुमतिं दत्त्वा—"गच्छ युद्ध्य" इति उक्त्वा त्रिशिरा रामं प्रति जगाम। स तु त्रिशिरा दिव्येन रथेन, अश्वयुक्तेन, पर्वतत्रयं यथा, रामं प्रति समरभूमिं प्रति प्रधावन्। मेघ इव शरवृष्टिं विसृजन्, जलदघोषं निनादयन् समुपाद्रवत्। तं त्रिशिरसं राक्षसं समुपायान्तं दृष्ट्वा रामः धनुः सज्जीकृत्य तीक्ष्णान् शरान् चिक्षेप। तदा रामस्य त्रिशिरसश्च भीमबलयोः सिंहगजयोरिव घोरः समरः अभवत्। त्रिशिरसा त्रिभिः शरैः ललाटे अभिहतः रामः क्रुद्धः कोपसमन्वितः उवाच—"अहो बलं अस्य राक्षसस्य! मम ललाटे शरैः, पुष्पैः इव, आहतः अस्मि।" इति। ततः सः रामः कोपवशात् धनुष्कोट्याः मुक्तान् सर्पसदृशान् शरान् गृहित्वा—"ममापि शरान् गृहाण," इति उवाच। क्रुद्धः सः त्रिशिरसं चतुर्दशभिः शरैः उरसि विव्याध, चत्वारः तीक्ष्णपक्षाः शराः अश्वेषु पातिताः। सः महाबलः तस्य सर्वान् अश्वान् निपात्य, अष्टाभिः शरैः सारथिं रथात् भूमौ अपातयत्। ततः रामः ध्वजं शरेण छित्त्वा, रथभ्रष्टः निशाचरः यदा भूमौ अपतत्, तदा रामः हृदि शरैः तम् अविध्यत्, तम् असंज्ञं कृत्वा बहुभिः शरैः पुनः विव्याध। अथ त्रिशिरसः त्रिभिः शरैः त्रीणि शिरांसि रामेण छिन्नानि; धूमरुधिरस्रवन्, रामशरपीडितः, सः निशाचरः रणमध्ये पपात। ततोऽन्ये राक्षसाः भग्ना पराजिताः खरं प्रति पलायिताः।