तस्मिन्नेव क्षणे, त्रीणि राक्षससेनानयन्यायुध्यन्ति, कोपसमन्वितानि, मृत्युपाशबद्धानीव, राममभितो मिलित्वा सहसा समभ्यधावन्। तत्र महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः राक्षसः, तेषां मध्ये महाकपालः महत् शूलं समुत्क्षिप्य युद्धाय सज्जः अभवत्। स्थूलाक्षः पत्तिशमादत्त, प्रमाथी तु परशुं गृहीत्वा सम्यक् समारभ्य रामं समभ्यधावन्। तान् समागतान् दृष्ट्वा राघवः तीक्ष्णैः शरैः प्रत्युद्गम्याभ्यवर्तत। रघुवंशप्रमोदः रामः तान् अतिथीनिव अप्रियान् शरप्रहारैः प्रत्यगृह्णात्, तत्र महाकपालस्य शिरः शरेण छित्त्वा पातयामास। प्रमाथिं बहुभिः शरवर्षैः विदार्य समवधीत्, स्थूलाक्षस्य च महतीनि नेत्रे शरैः पूरयामास। स तु शरार्दितः भूमौ पतितः, शाखाविहीनमहावृक्ष इव, पपात। ततः क्रुद्धो रामः दुषणस्य पञ्चसहस्रं अनुचरान् क्षणेनैव विनाशयामास। पञ्चसहस्राणि राक्षसान् हत्वा, तान् यमसादनं प्रापयामास। दुषणस्य तथा अनुचराणां निधनं श्रुत्वा खरः कोपसमन्वितः सेनापतीन् आज्ञापयत्—"दुषणः सह सहायैः समरे हतः।" "महता सैन्येन रामं, तं मानुषमात्रं, सम्यक् युध्यध्वं। सर्वायुधैः राक्षसाः तं हन्तुं प्रयतन्ताम्!" ततः करवीराक्षः दुर्जयः, परुषः कठोरः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः च—एते द्वादश वीर्यवन्तः सेनापतयः स्वसैन्यैः सह उत्तमान् शरान् विसृज्य राममभ्यधावन्। रामः तु तेजस्वी, तेषां शेषं सैन्यं शरैः अग्निसदृशैः, सुवर्णरत्नमयैः, निपातयामास। ते शराः सुवर्णपक्षाः धूमायमानज्वलनसदृशाः, वज्रनिपातवत् महावृक्षानिव राक्षसान् पातयामासुः। राघवः शतेन शराणां शतमेकं राक्षसान्, सहस्रेण सहस्रं रणभूमौ निपातयामास। तेषां कवचानि भूषणानि भग्नानि, धनुषां च छेदः, रुधिरार्द्राः निशाचराः भूमौ पेतुः। भूमिः तैः समरे पतितैः, विमुक्तकेशैः, रुधिरसिक्तैः, यज्ञवाटे कुशैः इव समाच्छादिता बभूव। तस्मिन्क्षणे, राक्षसैः हतैः वनं भीषणतमं बभूव, नरकेन सदृशं, मांसरुधिरकर्दमितम्। एकेन रामेण, पादातेन, चतुर्दशसहस्राणि पापकृतां राक्षसानां निहतानि। तस्मिन् महति सैन्ये केवलं खरः महाबलः रथी, त्रिशिरा राक्षसः, रामश्च रिपुघ्नः अवशिष्टाः। अन्ये सर्वे महाबलाः, विक्रान्ताः, रणमध्ये रामेण, लक्ष्मणाग्रजेण, निहताः। तदा खरः, स्वस्य महाबलस्य सैन्यस्य रामेण महात्मना विनाशं दृष्ट्वा, महति रथे, इन्द्र इव वज्रं समुत्क्षिप्य, राममभ्येत्य स्थितः। एवं महर्षेर्वाल्मीकिनः श्रीरामायणस्य अरण्यकाण्डे सप्तविंशतितमोऽध्यायः आरभ्यते। तदा खरः राममभिमुखं यायमानः त्रिशिरा नाम सेनापतिः राक्षसः तं प्रतीयाय, वाक्यमिदं चोवाच— "मामेव वीर्यवन्तं नियुक्त्वा त्वं तु साहसं त्यज। रामं महाबाहुं पतितं समरे पश्य। सत्यं ते प्रतिजाने, शस्त्रं गृह्णामि—राक्षसेषु सर्वेषु मरणार्हं रामं हनिष्यामि।" "अहं तस्य समरे मृत्युर्भविष्यामि, स वा मम; तव युद्धोत्साहं क्षणं निगृह्य साक्षी भव। यदि रामो हन्यते, त्वं हृष्टः जनस्थानं प्रतियास्यसि; अथवा मया हते, त्वं रामं समरे युध्यस्व।" एवं मरणाभिलाषेण त्रिशिरसा प्रेरितः खरः अनुमत्युक्त्वा—"गच्छ, युध्यस्व"—इत्युक्त्वा त्रिशिरा राममभ्यधावत्। त्रिशिरा तु दिव्येन रथे, अश्वयुक्तेन, गिरित्रयमिव सम्यग् राममभ्यधावत्। स मेघ इव शरवर्षं स्रवन्, जलसिक्तदुन्दुभिस्वनं निर्माथयन्, रामं समभ्यधावत्। त्रिशिरं राक्षसं सम्यगागच्छन्तं दृष्ट्वा रामः धनुः सज्जीकृत्य, तीक्ष्णान् शरान् चिक्षेप। तदा रामत्रिशिरसोः सिंहगजयोरिव महद् युद्धमुत्पन्नम्। त्रिशिरस्य त्रिभिः शरैः ललाटे आहतः रामः कोपसंरम्भसमन्वितः, क्रुद्धः वाक्यमिदं प्रोवाच— "अहो, कियत् बलं अस्य राक्षसस्य! मम ललाटे तस्य शरैः इव पुष्पैः आहतः अस्मि।" "अद्यापि ममापि शरान् धनुष्कोटिनिष्क्रान्तान् गृहाण।" इत्युक्त्वा, स महाक्रोधात्, सर्पविषसमानान् शरानादाय, त्रिशिरसं चतुर्दशभिः शरैः उरसि विव्याध। चत्वारः तीक्ष्णपक्षाः शराः तस्य अश्वेषु प्राहिणोत्। स महाबलः त्रिशिरस्य चत्वारः अश्वान् पातयामास; अष्टाभिः शरैः सारथिं रथात् भूमौ पातयामास। रामः तस्य पताकां शरेण छित्त्वा, रथात् पतितं राक्षसं दृष्ट्वा, तं हृदि शरैः विव्याध, स तु मूर्च्छितः अभवत्। अतुलबलः रामः क्रुद्धः तम् अधिकैः शरैः विव्याध। ततस्त्रिभिः शरैः तस्य त्रिणि शिरांसि पातयामास; धूमरुधिरस्रावयुक्तः, रामशरपीडितः स राक्षसः पपात।