तदा राक्षसः दुषणः वज्रसमानैः शरैः राघवम् अवरुद्धवान्। तस्य आक्रमणं दृष्ट्वा, रामः कोपात् तीक्ष्णधारायुक्तं कर्ष्णशरं संधाय, युद्धे तस्य महाधनुषः छेदं कृतवान्। ततः चत्वारः शराः सन्दधानः, तस्य अश्वान् चतुर्विधं विद्धवान्। तीक्ष्णैः शरैः तान् अश्वान् हत्वा, अर्धचन्द्रशरेण सारथ्याः शिरः अपातयत्; त्रिभिः शरैः दुषणस्य वक्षः विद्धम्। धनुषः, रथस्य, अश्वानां, सारथ्याः च वियोगे, दुषणः भीषणं लौहदण्डं गृहीत्वा, यो पर्वतशिखराभः सुवर्णबन्धनयुक्तः, देवसेनानां विनाशनाय अभिप्रयुक्तः अस्ति। सः दण्डः तीक्ष्णलोहकण्टकयुक्तः, रक्तमांसलेपितः, स्पर्शे वज्रविद्युन्निभः, शत्रुप्रासादभेदनक्षमः च। तं नागसदृशं दण्डं गृहीत्वा, दुषणः, निशाचरः, रामं युद्धे अभिधावितवान्। तस्य आक्रमणं दृष्ट्वा, रामः द्वाभ्यां शराभ्यां तस्य भूषणयुक्ते भुजौ छित्त्वा। तद्विहीनः दुषणः, लौहदण्डसहितः, रणभूमौ पतितः, इन्द्रध्वजः भूमौ पतितः इव। तस्य द्वौ भुजौ छिन्नौ, सः महाकायः, गजः भग्नदन्तः इव, भूमौ पतितः। दुषणं भूमौ हतं दृष्ट्वा, सर्वे प्राणीः ककुत्स्थं प्रशंसन्तः 'साधु साधु' इति वदन्तः। तस्मिन्नेव काले, त्रयः सेना-नायकाः, मृत्यु-शृङ्खलया बद्धाः इव, संयुक्त्य रामं अभिप्रयान्ति। महाकपालः, स्थूलाक्षः, प्रमाथी च—राक्षसः महाकपालः महाशूलं गृहीत्वा, स्थूलाक्षः पत्तिशं, प्रमाथी परशुं गृहीत्वा आक्रमन्ति। तान् युद्धे रामः तीक्ष्णैः शरैः प्रत्यगृह्णात्। रामः अतिथीन् अप्रियान् इव, तीक्ष्णाग्रैः शरैः तान् प्रत्यगृह्णात्; रघुवंशानन्दः महाकपालस्य शिरः छित्त्वा। अनन्तशरवर्षेण प्रमाथीं विदार्य, स्थूलाक्षस्य महतीनि नेत्राणि शरैः पूरितवान्। तेन पतितः स्थूलाक्षः शाखाभिहीनः महावृक्षः इव भूमौ पतितः। ततः क्रुद्धः रामः दुषणस्य पञ्चसहस्राणि अनुचरान् क्षणेन विनाशितवान्। तान् पञ्चसहस्राणि हत्वा, यमसदनं प्रेषितवान्; दुषणस्य अनुचराणां च मरणं श्रुत्वा, खरः कोपात् सेनानायकेषु आज्ञां दत्तवान्—'दुषणः युद्धे हतः, अनुचरैः सह।' 'महासेनया रामं, तं मानुषं, युद्धे जघ्नीत; सर्वैः आयुधैः राक्षसाः तं हन्तु।' अजेयः करवीराक्षः, कठोरः परुषः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः—एते द्वादश महाबलाः सेनापतयः, स्वसेनाभिः सहिताः रामं उत्तमशरैः आक्रमन्ति। ततः तेजस्वी रामः तेषां शेषं सैन्यं अग्निसदृशैः, सुवर्णहीरकमण्डितैः शरैः, विनाशितवान्। ते सुवर्णपक्षयुक्ताः शराः धूमार्चिसदृशाः, वज्रैः महावृक्षान् पतयन्ति इव, राक्षसान् विदार्यन्ति। रामः शतं राक्षसानां शतशरैः, सहस्रं सहस्रशरैः, रणभूमौ हत्वा। तेषां कवचानि भूषणानि भग्नानि, धनुषः विदारितः, रक्तवर्णाः रात्रिचराः भूमौ पतिताः। भूमिः यज्ञवेद्यां तृणैः आच्छादिता इव, रक्तसिक्तैः पतितैः राक्षसैः पूर्णा अभवत्। तस्मिन्काले, वनं हतानां राक्षसानां समाकीर्णं, नरकसदृशं, मांस-रक्तमलिनं, भीषणं अभवत्। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां रामः एकः पदातिः हत्वा। तस्य सैन्यस्य केवलं खरः महारथः, त्रिशिरा राक्षसः, रामः शत्रुनाशनः च अवशिष्टाः। शेषाः सर्वे महाबलाः, उग्राः, रणमध्ये रामेण लक्ष्मणाग्रजेन हताः। ततः खरः, रामेण तस्य महाबलस्य सैन्यं विनष्टं दृष्ट्वा, दिव्यरथे समारूढः, वज्रधारण इन्द्रः इव, रामं अभिप्रयात्। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे सप्तविंशः सर्गः कथ्यते। खरः रामं प्रति अग्रे गच्छन्, त्रिशिरा नाम सेनापतिः राक्षसः तं सम्प्राप्तः, इदं वचनम् उवाच— 'माम् वीरं नियुक्त्वा, त्वं अस्मात् प्रमादात् निवर्तस्व; रामं महाबाहुं युद्धे पतितं पश्य।' 'सत्यं ते प्रतिज्ञाय, आयुधानि गृह्णामि; सर्वेषु राक्षसेषु मरणार्हं रामं हनिष्यामि।' 'युद्धे अहं तस्य मृत्युर्भविष्यामि, वा सः मे; त्वं क्षणं युद्धोत्साहं संयम्य, साक्षी भव।' 'यदि रामः हतः, त्वं हृष्टः जनस्थानं गमिष्यसि; अथवा अहं हतः, त्वं रामं युद्धे गमिष्यसि।' खरः त्रिशिरस्य मृत्युकामनया प्रेरितः, अनुमतिं दत्त्वा, 'गच्छ, युद्धे,' इति उक्त्वा, त्रिशिरा रामं प्रति अग्रे गतः। त्रिशिरा दिव्यरथेन, अश्वयुक्तेन, रामं युद्धे पर्वतत्रिकाभः अभिप्रयात्। सः मेघः इव शरवर्षं विसृजन्, जलसिक्तनादं मृदङ्गनिनादं कुर्वन्, रामं आक्रमन्।