दूषणः स्वस्य सैन्यस्य विनाशं दृष्ट्वा, स महाबाहुः भीमबलान् राक्षसान् आज्ञापयत्। सः युद्धे कदापि न पलायमानान् पञ्चसहस्राणि राक्षसान् समाहूय, ते शूलैः, तोमरैः, खड्गैः, शिलावृष्टिभिः, वृक्षैश्च रामं अभ्यधावन्। सर्वतः तैः शरवृष्ट्या रामः संवृतः, वृक्षशिलावृष्टिः च जीवनहरिणी तत्र पतिता। धर्मात्मा राघवः तां प्रचण्डवृष्टिं तीक्ष्णैः शरैः प्रत्यगृह्णात्, स्थिरः च स्थितः, यथा निमीलितलोचनः वृषभः। राक्षसानां सर्वेषां विनाशेन रामः तीव्रकोपेन आक्रान्तः, कोपसम्भृतः दीप्तिमानिव बभूव। ततः सः सर्वतः दूषणसहितं सैन्यं शरैः आवृत्य, कोपितः दूषणः अपि रामं वज्रसमानैः शरैः प्रतिजग्राह। तदा राघवः महाक्रोधात् कष्णप्रधारैः शरैः दूषणस्य महधनुषं छित्त्वा, चत्वारः शरैः तस्य चत्वारः अश्वान् अपातयत्। तीक्ष्णैः शरैः अश्वान् हत्वा, अर्धचन्द्रेण सारथेः शिरः छित्त्वा, त्रिभिः शरैः तं राक्षसं वक्षसि विव्याध। धनुः, रथः, अश्वाः, सारथिश्च नष्टाः सन्, दूषणः भीमं लौहमुसलं गृह्णाति, यः पर्वतशृङ्गवत्, सुवर्णपट्टाभिषिक्तः, सुरसेनानां विनाशनाय अस्त्रम्। तीक्ष्णलौहकण्टकसंयुक्तं, रक्तमांसलेपनं, स्पर्शे वज्राशनिसदृशं, रिपुसैन्यदुर्गभेदनक्षमं तदस्त्रं सः समादत्त। तं महोरगसदृशं मुसलं गृहित्वा, निशाचरः दूषणः क्रूरकर्मा राममभ्यधावत्। तस्याभ्युत्पत्य रामः द्वाभ्यां शराभ्यां भूषणभूषिते तस्य बाहू छित्त्वा, तं महाकायं भूमौ पपात, यथा इन्द्रध्वजः पुरतः पतितः। छिन्नबाहुः सः गजः इव महाबलः भूमौ पतितः। दूषणं रणाङ्गणे पतितं हतं दृष्ट्वा, सर्वे प्रजाः काकुत्स्थं साधु साध्विति प्राशंसन्। तस्मिन्नेव काले, त्रयः भीमवीर्याः सेनानायका मृत्युपाशबद्धा इव, संयुक्ताः राममभ्यधावन्। महाकपालः, स्थूलाक्षः, प्रामाथिश्च—महाकपालः महाशूलं समादत्त। स्थूलाक्षः पत्तिशं गृह्णाति, प्रामाथिः परशुं समादत्त; तान् अभ्यधावन्तं राघवः तीक्ष्णैः शरैः प्रत्युद्गम्य, अव्यागतानिव अतिथीन् शरैः प्रत्यगृह्णात्। रघुकुलानन्दः महाकपालस्य शिरः छित्त्वा, अनन्तशरवृष्ट्या प्रामाथिं व्यथयत्, स्थूलाक्षस्य च नेत्रयोः शरैः पूरयामास। सः पतितः भूमौ, शाखाविच्छिन्नतरुः इव; क्षणेन रामः कोपसमन्वितः दूषणस्य पञ्चसहस्राणि अनुचरान् विनाशयामास। तान् पञ्चसहस्राणि हत्वा, यमसदनं प्रापयामास; दूषणस्य अनुचराणां च निधनं श्रुत्वा, खरः क्रुद्धः महाबलान् सेनानायकाश्च आज्ञापयत्—"दूषणः युद्धे सह अनुचरैः हतः।" "महता सैन्येन, सर्वशस्त्रैः, राक्षसाः सर्वे तं रामं नृमात्रं हन्तु।" अजितः करवीराक्षः, कठोरः परुषः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः—एते द्वादश महाबलाः सेनापतयः स्वैः सैन्यैः सह उत्तमशरान् विसृज्य राममभ्यधावन्। तदा रामः तेजस्वी अन्यत् तद् सैन्यं अग्निसमप्रभैः, सुवर्णवज्रकान्तैश्च शरैः निपातितवान्। तस्य शराः सुवर्णपक्षाः धूम्रज्वालावत् दीप्ताः, राक्षसान् वज्रनिपातवत् महावृक्षानिव निपातयामासुः। रामः शतं राक्षसानां शतेन शरैः, सहस्रं सहस्रेण रणभूमौ निपातयामास। तेषां कवचानि भूषणानि च भग्नानि, धनूंषि च विदलितानि, रुधिरलिप्ताः निशाचराः भूमौ पतिताः। भूमिः सर्वथा तैः पतितैः, मुक्तकेशैः, रुधिरसिक्तैः, यज्ञवाटे कुशैः इव आच्छादिता बभूव। तस्मिन्क्षणे, तद्वनं हतानां राक्षसानां सम्पूर्णं, नरकेन सदृशं, मांसरुधिरकर्दमं, भीषणमभवत्। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां घोरकर्मणां रामेणैकाकिना पदातिना हतानि। तस्मिन्सैन्ये केवलं खरः महाबाहुः रथी, त्रिशिरा राक्षसः, रामश्च रिपुघ्नः अवशिष्टाः। अन्ये सर्वे महाबलाः, भीमकर्माणः, रणमध्ये लक्ष्मणाग्रजेन रामेण निपातिताः। ततः खरः स्वस्य महाबलस्य सैन्यस्य रामेण महात्मना विनाशं दृष्ट्वा, महारथेन्द्रवज्रहस्त इन्द्र इव, राममभ्येत्य रथे स्थितः। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे अरण्यकाण्डे सप्तविंशतितमोऽध्यायः शृणु। तदा खरस्य रामाभिमुखगमनसमये, सेनापतिः त्रिशिरा नाम राक्षसः तं प्रतीयाय, एवं वचनमुवाच—"मां वीरं नियुक्त्वा त्वं अस्मात् प्रमादात् निवर्तस्व; रणभूमौ रामं महाबाहुं निपातितं पश्य।