यदा रणभूमौ शिलाखण्डैः चूर्णीकृतैः, विविधैः अद्भुतबाणैः च, भूमिः विस्तीर्णा भीषणाः च जाताऽभवत्, छिन्नशस्त्रैः समाच्छिन्ना, तदा तेषां सर्वेषां राक्षसानां निधनं दृष्ट्वा, ते महाक्लेशेन पीडिताः रामं नगरारिग्राहिणं प्रति गन्तुं न अशक्नुवन्। एवमेव, षड्विंशः सर्गः श्रोतव्यः इति श्रूयते। तस्मिन्नन्तरे, दूषणः स्वबलस्य विनाशं विलोक्य, महाबाहुः सः तीव्रवीर्यवान् राक्षसान् भीमकर्माणः रणप्रियान् आज्ञापयामास। सः पञ्चसहस्राणि राक्षसान्, ये रणभूमौ कदापि न निवर्तन्ति, शूलैः पट्टिशैः खड्गैः शिलावर्षैः वृक्षैः च रामं प्रति प्रेषयामास। ते सर्वतः नितराम् अशनिवर्षमिव बाणवृष्ट्या रामं अभ्यवर्षयन्, वृक्षशिलावृष्टिः अपि तत्र पपात। धर्मात्मा राघवः तां बाणवृष्टिं तीक्ष्णैः बाणैः प्रत्यगृह्णात्, स्थिरः बभूव, वृषभ इव निमीलितलोचनः। राक्षसानां संहारात् रामः महाक्रोधेन दीप्तिमान् अभवत्। सः कोपसमाविष्टः दूषणं सहितं समन्ततः बलं बाणैः आच्छादयामास। तदा दूषणः अपि क्रुद्धः राघवं वज्रसदृशैः बाणैः निरोद्धुम् अयतत। किन्तु रामः, तीव्रकोपसमन्वितः, कर्षणशिरस्सूत्रेण बाणेन तस्य महत् धनुः छित्त्वा, चतुर्भिः बाणैः चत्वारः अश्वान् निपातयामास। तीक्ष्णैः बाणैः अश्वान् निहत्य, अर्धचन्द्रेण सारथेः शिरः छित्त्वा, त्रिभिः बाणैः दूषणस्य वक्षः विदारयामास। धनुः, रथः, अश्वान्, सारथिं च विना कृत्वा, दूषणः भीषणमिष्टिकं गृहीत्वा रामं प्रति अभ्यधावत्। तद् गदं पर्वतशिखराकारं, सुवर्णपट्टाभिरलङ्कृतम्, सुरसेनान्यभिदारणाय कल्पितम्। तद् गदं तीक्ष्णलोहकण्टकसंयुक्तं, रक्तमांसलेपनं, वज्राशनिस्पर्शसमं, शत्रुनगरदारणक्षमं च आसीत्। तां महोरगसदृशीं गदां गृहीत्वा, निशाचरः दूषणः रामं प्रति ससत्वरं प्रधावितवान्। तस्मिन् क्षणे दूषणं समभ्यधावत्, राघवः तस्य भूषणविभूषिते भुजौ द्वौ बाणाभ्यां छित्त्वा निपातयामास। तदा सः महाकायः दूषणः, गदायुक्तभुजच्छेदेन, रणभूमौ पतितः, इन्द्रध्वज इव भूमौ पतितः बभूव। हतभुजः सः महागज इव, भग्नदन्तः, भूमौ न्यपतत्। दूषणस्य निपातं च निधनं च दृष्ट्वा, सर्वे प्राणिनः काकुत्स्थं 'साधु साधु' इति प्रशशंसुः। तस्मिन् समये त्रयः कोपसमन्विताः सेनापतयः, मृत्युपाशबद्धा इव, एकत्र मिलित्वा रामं प्रति अभ्यधावन्। महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च—महाकपालः महाशूलं समुत्क्षिप्य, स्थूलाक्षः पट्टिशं गृहीत्वा, प्रमाथी परशुं गृहीत्वा रामं प्रति द्रुतम् अभ्याययुः। तान् समागतान् रामः तीक्ष्णाग्रैः बाणैः, अप्रियातिथीनिव, प्रत्यगृह्णात्। रघुवंशचूडामणिः रामः महाकपालस्य शिरः छित्त्वा, प्रमाथिं अनन्तबाणवृष्ट्या विदारयामास, स्थूलाक्षस्य च नेत्रे बाणैः पूरयामास। सः स्थूलाक्षः छिन्नशाखवृक्ष इव भूमौ निपपात। तत्क्षणात् क्रुद्धः रामः दूषणस्य पञ्चसहस्रं अनुचरान् अपि नाशयामास। तान् सर्वान् हत्वा यमलोकं प्रापयामास। दूषणस्य अनुचराणां च निधनं श्रुत्वा, खरः क्रुद्धः सेनायाः महाबलान् सेनापतीन् आज्ञापयामास—'दूषणः रणभूमौ सह अनुचरैः हतः।' 'महाबलेन सैन्येन रामं नरमात्रं युद्धे जहीत; सर्वे राक्षसाः विविधायुधैः तम् उपसंहरन्तु' इति। तदा अजय्यः करवीराक्षः, कठोरः परुषः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः च—एते द्वादश महाबलिनः, स्वसैन्यैः सहिताः, उत्तमबाणान् सृजन्तः रामं प्रति अभ्यद्रवन्। रामः तदा तेजस्वी, तेषां शेषं सैन्यं अग्निसदृशैः सुवर्णवज्रभूषितैः बाणैः निपातयामास। तेषां बाणानां सुवर्णपक्षाः धूम्रार्चिष इव दीप्ताः, ते राक्षसान् वज्रपातैः वृक्षानिव पतयामासुः। रामः शतं राक्षसानां शतेन बाणैः, सहस्रं सहस्रेण रणाङ्गणे निपातयामास। तेषां कवचानि भूषणानि भग्नानि, धनुषां च भङ्गः, रक्तरञ्जिताः निशाचराः भूमौ न्यपतन्। भूमिः समग्रं रणभूमौ पतितैः, केशविस्रस्तैः रक्तसिक्तैः, यज्ञवाट इव कुशैः आच्छन्ना बभूव। तस्मिन् क्षणे सः वनदेशः निपातितराक्षसैः अपूर्वभीषणः, नरकसदृशः, मांसशोणितकर्दमितः अभवत्। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां घोरकर्मणां रामेणैकाकिना पादातिना निपातितानि। तस्याः सेनायाः केवलं खरः महारथः, त्रिशिरा राक्षसः, रामः च रिपुघ्नः इति त्रीणि एव शेषाणि। शेषाः सर्वे महाबलिनः, उग्रकर्माणः, रणमध्ये रामेण लक्ष्मणाग्रजेण निपातिताः। तदा खरः, स्वबलविनाशं महाबलिना रामेण दृष्ट्वा, महति रथे, वज्रायुधमिव इन्द्रः, रामं प्रति अभ्यद्रवत्।