कदा चित् कृत्स्नास्त्राणि, येषां पुत्राः परमधार्मिकाः आसन्, तानि सर्वाणि अस्त्राणि कृत्स्नशः कृत्स्नश्वेन कौशिकाय राज्यं पालयता दत्तानि। तस्य कृत्स्नश्वस्य पुत्राः, प्रजापतेः कन्याभ्यां जाताः, विविधरूपिणः, महाबलिनः, तेजस्विनः, विजयान् प्रदायिनः चासन्। जयाया: सुप्रभायाश्च, हे दक्षकन्ये सुलोचने, शतं दीप्तिमन्ति अस्त्रशस्त्राणि अभवन्। जयाया वरान् प्राप्य, पञ्चाशत् पुत्राः, अपरिमितबलाः, असुरसेनानां विनाशाय जाताः। सुप्रभापि पञ्चाशत् पुत्रान् अभ्यजायत, तीक्ष्णान्, दुर्जयान्, 'निघ्नकाः' इति प्रसिद्धान्, महाबलान्, दुष्प्रधर्ष्यान्। कौशिकपुत्रः एतानि सर्वाणि अस्त्रशास्त्राणि सम्यग्वेद, धर्मनिष्ठश्च सः नवान्यपि अस्त्राणि सृजितुं समर्थः। स धर्मज्ञो महात्मा मुनिपुङ्गवः, हे राघव, भूतं भविष्यद्वा किञ्चिदपि न अजानन्। एवं समर्थ्यसम्पन्नः सः महातेजाः, यशस्वी, दीप्तिमान्, विश्रुतकर्मा विश्वामित्रः, हे नृप, रामस्य प्रस्थानं विषये त्वया किञ्चिदपि संशयो न कर्तव्यः। ऋषेः वचनं श्रुत्वा, रघुवंशश्रेष्ठः राजा, चित्ते प्रशान्तः, हृष्टः अभवत्; सः कीर्तिमान् राजा हर्षेण, राघवस्य कौशिकपुत्रेण सह गमनं हृदि अनुमन्यते स्म। इदानीं श्रृणु श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना विरचिते बालकाण्डे द्वाविंशः सर्गः। ततः वसिष्ठवचः श्रुत्वा, राजा दशरथः स्वयं, हर्षपूर्णमुखः, रामं लक्ष्मणं च समाह्वयत्। मातुः पावनकृत्यं, पितुः दशरथस्य, पुरोहितस्य वसिष्ठस्य, शुभाशिषः च प्राप्य, रामः सिद्धः कृतः। तदा राजा दशरथः, परमसन्तुष्टः, पुत्रं समालिङ्ग्य, मूर्ध्नि च घ्रात्वा, तम् कौशिकपुत्राय न्यवेदयत्। तस्मिन्नवसरे, रामे पद्मलोचने विश्वामित्रेण सह गच्छति, मन्दगन्धिः, रजोनिर्मुक्तः वायुः प्रववौ। दिव्यदुन्दुभिनादयुक्तः पुष्पवृष्टिः अभवत्; शङ्खदुन्दुभयश्च निर्घोषन्ति स्म, महात्मनि प्रस्थिते। विश्वामित्रः पुरतः जगाम, तस्य पृष्ठतः रामः, केशान् कर्तारीवेषे बद्ध्वा, धनुः गृहीत्वा, सौमित्रिणा अनुयातः। उभौ तूणीरधारिणौ, धनुष्मन्तौ, दश दिशः शोभयन्तौ, महात्मानं विश्वामित्रं त्रिशिरः सर्पाविव अनुयातौ। तौ युवानौ, महाबलिनौ, अश्विनाविव पितामहम् अनुयातौ, तेजस्विनौ, निष्कल्मषरूपिणौ। तौ दशरथात्मजौ, धनुष्मन्तौ, शोभायुक्तौ, कङ्कणधरौ, खड्गवन्तौ, कौशिकपुत्रस्य पृष्ठतः जग्मतुः। रामः लक्ष्मणश्च, युवानौ, सुशोभनौ, दीप्तिमन्तौ, दोषरहितौ, तं अनुसृत्य शोभां विवर्धयन्तौ। स्थाणुमिव, वह्नेः पुत्राविव, तौ युवानौ अग्रतः जग्मतुः; अर्धयोजनं गत्वा, सरयूः दक्षिणतीरं प्राप्नुवन्। विश्वामित्रः रामं सौम्यया वाचा अब्रवीत्— "जलं गृहाण वत्स, यत् समयः न वियाति।" "मत्तः बलेन अतिबलेन च मन्त्रसमूहं गृहाण; ताभ्यां त्वं न कदापि क्लान्तिं, ज्वरं, रूपपरिवर्तनं वा प्राप्स्यसि।" "न च त्वां यक्षरक्षांसि जेतुं शक्नुवन्ति, स्वपन्तं प्रमत्तं वा; स्थले च त्वत्समः न अस्ति।" "त्रिषु लोकेषु, हे राम, न कोऽपि त्वत्समः भविष्यति; बलेन अतिबलेन च जपता, हे राघव।" "हे अनघ, सौभाग्ये, दाने, बुद्धौ, प्राज्ञता, उत्तरप्रत्यूत्तरेषु च, लोके त्वत्समः नास्ति।" "एतयोः संपदने, न कोऽपि त्वत्समः; बला च अतिबला च सर्वविद्यायाः जननी।" "हे पुरुषश्रेष्ठ, बलेन अतिबलेन उपशिक्षिते, न त्वां क्षुधा न तृष्णा बाधिष्यते, हे रघुनन्दन।" "इमौ बलेन अतिबलेन च गृहाण, सर्वजनरक्षणार्थम्; एतयोः अध्ययनात् कीर्तिः लोके जायते; तेजसा युक्ते, पितामहदुहितरौ।" "हे ककुत्स्थ, त्वमेव अर्हसि एतयोः ग्रहणाय; सर्वगुणाः तव वर्तन्ते, न संशयः।" "एते तपसा संहिते, नानारूपेण प्रकटिष्येते।" ततः रामः, शुचिः, प्रमुदितमुखः, आपः स्पृष्टवान्। ततः सवितृमण्डलसम्पन्नः, सहस्रकिरणः, शरदिव आदित्यः, कौशिकपुत्राय सर्वकार्याणि न्यवेद्य, तत्रैव सरयूनदीतीरे त्रीणि जनाः सुखेन ताम् रात्रिं न्यवसन्। दशरथस्य उभौ पुत्रौ, तृणशय्यायाम् उपविष्टौ, कौशिकपुत्रस्य प्रियवाक्यैः सेव्यमानौ, सा रात्रिः एवमिव सुखरूपिणी बभूव। इदानीं शृणु श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना विरचिते बालकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः। निशा गता सति, महर्षिः विश्वामित्रः, पत्रशय्यायाम् उपविष्टं ककुत्स्थं इदं वचनम् अब्रवीत्— "उत्तिष्ठ राम कौसल्येय, पुण्यश्लोकोऽसि; प्रत्यूषः संप्राप्तः, उत्तिष्ठ पुरुषर्षभ, दिव्यकर्माणि कर्तव्यानि।" मुनिवचः श्रुत्वा, तौ वीरौ राजपुत्रौ, स्नात्वा, आपः कृत्वा, परमं जपं जपतुः। प्रातःकृत्यानि कृत्वा, तौ महाबलिनौ, हृष्टौ, विश्वामित्रं तपोधनं प्रणम्य, प्रस्थानाय स्थितौ। तौ प्रस्थितौ, दिव्यां त्रिस्रोतसं सरय्वाः संगमे पुण्यां नदीम् अपश्येताम्। तत्र तपस्विनां शुद्धात्मनाम् आश्रमं दृष्टवन्तौ, ये बहुसंवत्सराणि परमं तपः कृतवन्तः। एवं श्रीरामस्य विश्वामित्रेण सह प्रस्थानकथा, दिव्यास्त्रग्रहणं, तस्यौदार्यं च, वाल्मीकिना श्रीरामायणे वर्णितम्।