न देवाः न ऋषयः न च अमराः न राक्षसाः न च श्रेष्ठाः गन्धर्वाः यक्षाः किन्नराः महाः सर्पाः वा एतान् अस्त्राणि वेदितुं शक्नुवन्ति। सर्वे अस्त्राः, येषां पुत्राः परमधर्मिष्ठाः, कदा चित् कश्यपस्य राज्ये कृत्स्नाश्वेन कौशिकाय दत्तानि। कृत्स्नाश्वस्य पुत्राः, प्रजापतेः कन्याभ्यः उत्पन्नाः, विविधरूपाः, महाबलाः, तेजस्विनः, विजयप्रदाः आसन्। जयायाः सुप्रभायाः च, हे दक्षकन्ये, शतं दीप्तानां अस्त्राणां शस्त्राणां च अभवत्। जयायाः वरान् लब्ध्वा, पञ्चाशत् पुत्राः उत्पन्नाः, अपरिमितबलाः, असुरसेनानां विनाशाय। सुप्रभायाः अपि पञ्चाशत् पुत्राः अभवत्, तीक्ष्णाः, दुर्जेयाः, "विनाशकाः" इति नाम्ना, महाबलाः, दुष्प्राप्याः च। कौशिकपुत्रः एतानि सर्वाणि अस्त्राणि यथायोग्यं वेत्ति, धर्मविद् च सन्, नूतनानि अपि अस्त्राणि सृजितुं समर्थः। स धर्मज्ञः महात्मा कौशिकपुत्रः, हे राघव, गतागतं किमपि न अविदितम्। एवं शक्तियुक्तः, तेजस्वी, महायशाः विश्वामित्रः, हे नृपते, रामस्य गमनं विषये किमपि सन्देहं न कर्तव्यम्। ऋषेः वचनानि श्रुत्वा, रघुवंशश्रेष्ठः, मनः प्रशान्तम् कृत्वा, हृष्टः अभवत्; प्रसिद्धः नृपः हर्षेण, हृदयेन, रामस्य कौशिकपुत्रसहितं गमनं अनुमन्यते स्म। शृणु, अधुना, वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे द्वाविंशः सर्गः। यदा वसिष्ठः एवं उक्तवान्, तदा दशरथः नृपः स्वयम्, हर्षपूर्णमुखः, रामं लक्ष्मणं च आह्वयत्। मातुः, पितुः दशरथस्य, वसिष्ठस्य च, शुभैः संस्कारैः, मन्त्रैः च, रामः सज्जीकृतः। ततः दशरथः, गद्गदहृदयः, पुत्रं आलिङ्ग्य, शिरः घ्रात्वा, कौशिकपुत्राय समर्पितवान्। तस्मिन्नेव काले, कमलनयनः रामः विश्वामित्रसहितः ययौ, शीतलः, रजःरहितः वातः प्रववौ। दिव्यदुन्दुभीनां निनादेन सह, पुष्पवृष्टिः अभवत्; शङ्खदुन्दुभीनां घोषः अपि, महात्मा यत्र प्रस्थितः। विश्वामित्रः अग्रे ययौ, तस्य पश्चात् रामः, केशः शास्त्रानुसारं बद्धः, धनुः धारयन्; सौमित्रिः तस्य अनुगतः। उभौ, तूणीरधारिणौ, धनुष्मन्तौ, दशदिशाः शोभयन्तौ, त्रिशिरः नागाविव, विश्वामित्रं अनुगच्छतुः। युवानौ, महाबलौ, अश्विनौ पितामहमिव, तेजस्विनौ, निर्भयौ, तं अन्वगच्छतुः। दशरथपुत्रौ, धनुः धारिणौ, शोभायुक्तौ, हस्तपट्टिकाः बद्ध्वा, खड्गौ च पार्श्वे, कौशिकपुत्रम् अनुगच्छतुः। रामः लक्ष्मणः च, युवानौ, सुन्दरौ, तेजस्विनौ, निर्भयौ, तं अन्वगच्छतुः, दृश्यं शोभयन्तौ। स्थाणुवत्, वा अग्निपुत्रवत्, तौ युवानौ तं अन्वगच्छतुः; अर्धं योजनं गत्वा, सरयू दक्षिणतीरम् आगच्छतुः। विश्वामित्रः रामम् सौम्यवचनेन उवाच—"जलं गृहाण, वत्स, यथा कालः न वियाति।" "मद्वचनात् बलं च अतिबलं च मन्त्रसमूहं गृहाण; तेन त्वं कदा चित् श्रमं, ज्वरं, रूपपरिवर्तनं वा न अनुभविष्यसि।" "न च तव दुष्टात्मनः शक्ताः तव अधिपत्तुम्, शयाने वा प्रमत्ते वा; पृथिव्यां तव बाहुबलस्य तुल्यः कश्चित् नास्ति।" "त्रिषु लोकेषु, हे राम, तव समः कश्चित् न भविष्यति; बलं अतिबलं च जपन्, हे राघव, पुत्र।" "हे निष्पाप, सौभाग्ये, दाने, बुद्धौ, प्रज्ञायाम्, उत्तरप्रत्यूत्तरे च, तव समः लोके न अस्ति।" "एतद्विज्ञानं लब्ध्वा, तव समः कश्चित् न भविष्यति; बलं अतिबलं च सर्वविद्यायाः मातरौ।" "हे नरश्रेष्ठ, बलं अतिबलं अधीयानस्य, क्षुधा तृष्णा च तव न बाधिष्येते, हे रघुनन्दन।" "एतौ विज्ञानौ गृहाण, रघुवंशविभूषण, सर्वजनरक्षणाय; एतयोः अध्ययनात् पृथिव्यां कीर्तिः जायते; तेजयुक्ते, ब्रह्मपुत्र्यौ एतौ विज्ञानौ।" "हे काकुत्स्थ, त्वमेव तयोः प्राप्त्यर्थः योग्यः; सर्वगुणाः तव अत्र विद्यमानाः—न किञ्चित् सन्देहः।" "तपसा संगृहीते एतौ विज्ञानौ बहुरूपे प्रकटेते; ततः रामः, शुद्धः, हृष्टमुखः, जलं स्पृशति।" सूर्यः, सहस्रकिरणः, शरदिव, द्युतिमान् आसीत्; सर्वकार्याणि कौशिकपुत्राय समर्प्य, त्रयः सरयूतीरे सुखेन तां रात्रिं व्यतीतवन्तः। दशरथस्य उभौ पुत्रौ, तृणशय्यायाम्, अनुकूलन न शय्यायाम्, कौशिकपुत्रस्य प्रियवाक्यैः सेव्यमानौ, सा रात्रिः सुखमिव दीप्तवती। शृणु, अधुना, वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः। यदा रात्रिः व्यतीता, तदा महर्षिः विश्वामित्रः काकुत्स्थं पत्रशय्यायाम् शयानम् उवाच। "हे राम, कौसल्यापुत्र, उत्तमसन्ततिसम्पन्न, प्रभातः समीपागतः; उत्तिष्ठ, पुरुषसिंह, दिव्यकर्माणि कर्तव्यानि।" ऋषेः उदारवचनं श्रुत्वा, उभौ वीरौ स्नानं कृत्वा, जलं दत्त्वा, उत्तमं मन्त्रं जपतुः। कृतप्रातःस्नानौ, वीरौ, हृष्टचित्तौ, विश्वामित्रं तपोधनं सन्मान्य, प्रस्थानाय सज्जौ अभवताम्। तौ महाबलौ प्रस्थितौ, दिव्यनदीं, त्रिधारां, सरयूतीरे शुभसंगमे दृष्टवन्तौ।