तदा विविधायुधधारिणः स राक्षससैन्यसमूहः सागरसन्निभगम्भीरः रामस्य पुरतः स्थितः। रामोऽपि युद्धविशारदः सर्वतः दृष्टिं प्रक्षिप्य तं सैन्यसमागमं पश्यन् तिष्ठति स्म। स खलु खरस्य सेनां युद्धाय समीपगच्छन्तीं विलोक्य, सशक्तिकर्मुकं कृत्वा, बाणान् तूणीरे व्यनयत्। सर्वराक्षसानां विनाशाय स तीव्रं कोपमाह्वयत्; स क्रुद्धः, युगान्ताग्निवत् दुरन्वेष्यरूपः अभवत्। तस्य तेजस्विनः रामस्य रूपं द्रष्टुम् उद्युक्ताः वनदेवताः कम्पिताः; स क्रुद्धरूपः रामः तदा पिनाकपाणिं शिवं दक्षयज्ञविनाशे समुत्सुकं यथा, तथैव बभासे। तदा राक्षससैन्यं धनुष्कोटिभूषणरथकवचैः ज्वलदग्निसदृशैः विभूषितम्, मांसभक्षकराक्षसैः प्रभातकाले मेघपटलमिव बभूव। एवं श्रीवाल्मीकिरामायणे अरण्यकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः श्रोतव्यः। तदा खरः स्वैः प्रमुखैर्योधैः सहितः रामाश्रमं प्राप्तवान्। स क्रुद्धं शत्रुसूदनं रामं धनुष्कर्मुकं धारयन्तं दृष्ट्वा, उच्चैः गर्जनं कृत्वा, सारथिं राममभिमुखं रथं नेतुमाज्ञापयत्। खरस्याज्ञया सारथिः त्वरितं हयान् प्रोत्साह्य, महाबाहुं रामं धनुष्पाणिं एकाकिनं तत्र नयति स्म। तं खरमागच्छन्तं दृष्ट्वा, सर्वे तस्य मन्त्रिणः रजनीचराः महाशब्दं कुर्वन्तः तं सर्वतः परिवव्रुः। खरः स्वेन रथेन रजनीचरमध्यगः स्थितः, स तारामण्डले रक्ताङ्गारक इव बभूव। ततः खरः सहस्रशः शरान् रामे, अप्रतिमबलिनि, प्रक्षिप्य, युद्धे घोरं निनादं चकार। ततः सर्वे कोपसंरक्ताः रजनीचराः, दुर्दर्शं धनुष्मन्तं रामं, विविधायुधवृष्ट्या समन्ततः समभ्यवर्षन्। ते कोपसंयुक्ताः राक्षसाः गदाभिः, परिघैः, शूलैः, खड्गैः, परश्वधैः च वीरं रामं समरे ताडयामासुः। महाकायबलिनः, मेघपटलसदृशाः, रथैः अश्वैः च काकुत्स्थमभिदुद्रुवुः। रामं युद्धे हन्तुमिच्छन्तः, गिरिप्रस्थोपमैः गजैः सह समागम्य, राक्षसगणाः बाणवृष्टिं ससर्जुः। तदा रामः सर्वतः भीषणरक्षोभिः परिवृतः, गिरिराज इव मेघैः वृष्टिं कुर्वद्भिः संवृतः बभूव। यथा महादेवः उत्सवकाले गणैः परिवृतः, तथा राघवः यक्षगणैः मुक्तानि आयुधानि स्वीकृतवान्। स तान् बाणैः प्रत्यगृह्णात्, यथा सागरः नदीनां प्रवाहान्; तैः भीषणैरायुधैः शरीरं विद्धं, न च स विचलितः। रामः सर्वाङ्गविद्धः शोणितलेपनः, विद्युद्भिः आहतः महाशैल इव बभासे। सन्ध्याकालमेघैरावृतः सूर्य इव रामः बभूव; तं दृष्ट्वा देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, महर्षयश्च विषण्णाः अभवन्। एकेन रामेण सहस्रशः परिवृतं दृष्ट्वा, स क्रुद्धः चापं चक्राकारे स्थित्वा सज्जीकृतवान्। स शतशः सहस्रशश्च तीक्ष्णान् शरान्, अपराजितान्, मृत्युपाशानिव, समरे मुमोच। स सुलघुना वेगेन सुवर्णविभूषितान् बाणान् सृजन्, तान् शत्रुगणेषु विन्यस्य, क्रीडया स्रवन् इव बभूव। ते मृत्युपाशरूपिणः बाणाः राक्षसानां प्राणान् जगृहुः; तेषां शरीराणि विदार्य, शोणितेन सिक्ताः अभवन्। ताः शराः आकाशमुत्पत्य, ज्वलदग्निसदृशप्रभाः बभासुः; रामचापचक्रात् अनन्ताः शराः निर्गच्छन्ति स्म। ते अत्यन्तभीषणा बभूवुः, राक्षसानां प्राणान् हरन्तः; तैः धनुष्कोटीन्, ध्वजाग्राणि, कवचानि, शिरांसि च छित्त्वा चिच्छेद। रणे शतशः सहस्रशश्च कङ्कणविभूषितबाहून्, गजदन्तसदृशांस्च जङ्घाः, रामः छित्त्वा चिच्छेद। सुवर्णयुक्ताश्वयुक्तरथांश्च, सारथिभिः सह, गजान् चारोहनैः सह, पदातीन् च, रामः बाणैः निपातितवान्। तस्य मुक्ताः शराः तान् विदार्य, भग्नीकृत्य, यमालयं प्रेषितवन्तः। तत् राक्षससैन्यं विविधैः बाणैः प्राणेषु विदारितं, रामात् विश्रान्तिं न लेभे, यथा शुष्कवनं वह्निना। केचिद् वीर्यवन्तो महाबलिनः रजनीचराः, परमक्रोधेन, शूलान्, तोमरान्, परश्वधान् रामे प्रक्षिप्य, तं समभ्यद्रवन्त। स महाबाहुः पराक्रान्तः रामः, तेषां शस्त्राणि बाणैः निवार्य, प्राणान् जग्राह, शिरांसि ग्रीवानि च छित्त्वा। छिन्नशिरांसि भग्नकवचानि भग्नधनुष्कोटीनि च ते रजनीचराः, वायुनाऽपि विक्षिप्ताः, भूमौ वृक्षवत् पतिताः। येऽवशिष्टाः ते बाणाभिहता रजनीचराः, खरे शरण्यं प्रपन्नाः, विषण्णा विव्यथुः। तदा दूषणः धनुः गृह्य, सर्वान् प्रेरयन्, महाक्रोधेन यमसदृशः समरे प्रवव्राज। दूषणस्य प्रतिपालनेन सर्वे निर्भया अभूवन्; ते पुनः सलवृक्षतालवृक्षशिलायुधाः राममभिद्रवन्त। शूलगदापाशपाणयः ते महाबलिनः, बाणवृष्टिं शस्त्रवृष्टिं च समरे ससृजुः। राक्षसाः वृक्षशिलावृष्टिं समरे प्रक्षिप्य, तद् युद्धं अद्भुतं, घोरम्, रोमाञ्चकरं च जातम्। पुनः पुनः ते राक्षसाः सर्वतः रामम् अभिद्रुत्य, तस्य तैश्च समरे युद्धं परमभीषणम् अभवत्।