राघवस्य तेजसा दीप्तस्य युद्धस्य अग्रे स्थितस्य दर्शनात् सर्वाणि भूतानि तदा भयेन समाक्रान्तानि। रामस्य कर्मसु अनिश्रान्तस्य रूपं तदा अनुपमं जातम्, स यथा महात्मनः रुद्रस्य कोपाविष्टस्य रूपम् इव आसीत्। देवगन्धर्वचारणैः एवं कथयद्भिः तदा भीमस्वनाः करालचर्मवसनाः शस्त्रध्वजपाणयः घोररूपाः राक्षसगणाः समुत्थिताः। रजनीचराणां सैन्यम् सर्वतः समवेत्य वीरघोषमुदीरयन्तः परस्परं समभ्यद्रवन्त। ते धनूंषि सन्दधत्यः पुनः पुनः प्रसारयन्तः, पुनः पुनः जृम्भमाणाः, तेषां स्वनः दुन्दुभीनां च घोषः समन्तात् प्रतिश्रुत्कः अभवत्। तेषां राक्षसानां घोरः घोषः तं काननं व्याप्तवान्, तेन शब्देन भीता मृगाः तस्मात् देशात् पलायिताः। ते निर्जने देशे प्राप्य न पृष्ठतः अपि अपश्यन्; बलवद् राक्षससैन्यं त्वरया निर्झरवद् रामं प्रति अभ्यद्रवत्। तत् सैन्यं नानाविधानि शस्त्राणि गृहीत्वा सागरसन्निभं रामस्य पुरतः स्थितम्; युद्धविशारदः रामः सर्वतो दृष्टिं व्यधत्त। खरस्य सैन्यं युद्धाय समुपसृत्य दृष्ट्वा, रामः बलवद् धनुः सज्जीकृत्य, तूणात् बाणान् समादत्त। सर्वराक्षसानां विनाशाय महाक्रोधम् आहूय, कोपाविष्टः रामः दुरदर्शः अभवत्, स यथा प्रलयाग्निः दीप्तिमान्। तं दीप्तरूपं दृष्ट्वा वनदेवताः कम्पिताः; कोपसमाविष्टस्य रामस्य रूपं तदा पिनाकपाणेः शिवस्य दक्षयज्ञविध्वंसाय प्रवृत्तस्य सदृशम् आसीत्। धनुः, भूषणानि, रथः, कवचानि च अग्निसमप्रभाणि तेषां मांसभक्षकराक्षसानां सैन्यं सूर्ये उदिते तिमिरमेघमिव बभासे। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आरण्यकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः श्रोतव्यः। खरः अग्रगण्यैः सैनिकैः सहितः आश्रमं समुपेत्य रामं कोपसमुत्थितं धनुः हस्ते शत्रुघ्नं ददर्श। तम् धनुः सज्जीकृत्य उत्तोल्य स्थितं दृष्ट्वा खरः घोरस्वनं कृत्वा सारथिम् आज्ञापयत् रामं प्रति रथं नय। खरस्याज्ञया सारथिः हयान् प्रेरयित्वा तत्र यत्र रामः महाबाहुः एकाकी धनुष्मान् स्थितः तत्र अगच्छत्। तम् अभ्यागतं दृष्ट्वा सर्वे रजनीचराः तस्य मन्त्रिणः च तम् परिवृत्य महतीं निनादम् अकुर्वन्। खरः रथस्थः तेषां मध्ये रक्तग्रह इव तारागणमध्ये बभूव। ततः खरः सहस्रशः बाणैः रामं अप्रतिमबलम् आक्रुध्य युद्धे समभिद्रवत्। ततः सर्वे कोपसमाविष्टाः रजनीचराः दारुणं धनुः धारयन्तं अजयं रामं नानाप्रकारैः शस्त्रैः ववर्षुः। राक्षसाः कोपसंयुक्ताः युद्धे रामं गदाभिः परिघैः शूलैः खड्गैः मुसलैः च अभ्यहनन्। ते महाकायाः महाबलिनः मेघसमनिभाः काकुत्स्थं रथैः हयैः च अभ्यद्रवन्त। रामस्य वधाय युद्धे गिरिशिखराभैः गजैः च समुपेत्य राक्षससैन्यं बाणवर्षं च रामं प्रति चक्रुः। सर्वतः विकृताकारैः राक्षसैः परिवृतः रामः गिरिपतिरिव मेघमहाभिः वर्षमाणैः आवृतः। स राघवः तेषां यातुधानानां शस्त्रवर्षं महोत्सवेभ्यः परिवृतः महादेव इव प्रतीच्छत्। स तान् बाणैः प्रतिजग्राह, सागरः इव नदीनां प्रवाहान्; तैः भीमशस्त्रैः शरीरं विद्धं सन् अपि न चचाल। रामः सर्वाङ्गे शरैः विद्धः रक्तरञ्जितः सन्, महागिरिरिव विद्युद्भिः अभिहतः बभूव। सायं मेघैः आच्छन्नः सूर्य इव रामः बभासे; देवाः गन्धर्वाः सिद्धाः महर्षयः च विषण्णाः अभवन्। एकः बहुसहस्रैः परिवृतः दृष्ट्वा, क्रुद्धः रामः धनुः परिक्रम्य सज्जीकृत्य स्थितः। स शरशतानि सहस्रशश्च युद्धे मुमोच, अप्रतिहतान् दुःसहांश्च, यमपाशानिव। स सुकुमारैः सुवर्णभूषितैः बाणैः सहसा प्रेषितैः शत्रुसैन्ये पतितैः रामः क्रीडनवद् विमुञ्चन्। ते यमपाशकल्पाः राक्षसानां प्राणान् जगृहुः; राक्षसदेहेषु प्रविश्य रक्तेन सिक्ताः अभवन्। ते बाणाः आकाशमुत्पत्य ज्वलदग्निसमप्रभाः बभासिरे; रामधनुषः चक्रात् अनन्ताः बाणाः निर्गच्छन्ति स्म। ते अतीव घोराः सन्तः राक्षसानां प्राणान् हरन्ति स्म; तैः धनुष्कोटिभिः ध्वजाग्राणि कवचानि चिच्छेद। युद्धे रामः शतशः सहस्रशश्च भूषणवद्भुजांश्च हस्तिनागसमानोरुंश्च छित्त्वा पातयामास। स्वर्णयुक्तैः अश्वयुक्तैः रथैः सह सारथीन् गजान् चारोहीणः च बाणैः निहत्य पातयामास। रामस्य बाणाः मुक्ताः तान् सम्यक् विदार्य चूर्णीकृत्य च, पदातीन् हत्वा यमलोकं प्रापयामास। तद् राक्षससैन्यं नानाविधानि बाणैः विदारितमर्मभूतं रामात् शान्तिं न प्राप्नोत्, शुष्कवनमिव वह्निना। केचित् बलिनः शूराश्च परमक्रुद्धाः शूलमुसलपट्टिशैः रामं प्रति प्राहरन्। स तेषां शस्त्राणि बाणैः प्रतिहत्य युद्धे प्राणान् जहार, शिरांसि ग्रीवानि च छित्त्वा पातयामास।