गौः ब्राह्मणाः च सर्वलोकाः च सुखमस्तु। राघवः पॉलस्त्यराक्षसान् निशाचरान् च युद्धे विजयी भवतु। इति देवगन्धर्वचरनाः परस्परं दृष्ट्वा पुनः उक्तवन्तः—यथा चक्रधारी विष्णुः युद्धे सर्वान् अग्रासुरान् विनाशयति, तथा राघवः अपि जयतु। तत्र प्रश्नमकरोत्—चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां घोरकर्मणां, रामः चैकः धर्मात्मा—कथं एष युद्धः भविष्यति? रामं तेजोदीप्तं युद्धाग्रस्थं दृष्ट्वा सर्वे प्राणी भयेन अभ्यग्रस्ताः। तस्य रामस्य अक्षयकर्मणः रूपम् अतुलं अभवत्, महात्मनः रुद्रस्य कोपितस्य रूपवत् प्रादुरभवत्। देवगन्धर्वचरनाः एवं भाषमाणाः सन्, तदा घोरनिनादयुक्तः सैन्यसमूहः उत्पन्नः, भयानकचर्मवस्त्रधारिणः, आयुधध्वजधारिणः च। निशाचराणां सेना सर्वतः संगता, युद्धघोषं कुर्वन्ती, परस्परं अग्रे गतवती। ते धनुषः आकर्ष्य पुनः पुनः प्रशान्ताः, मुखं प्रसार्य पुनः पुनः यत्नवन्तः, तेषां घोषः नगाडीनां च निनादः समस्तं वनं व्याप्य अभवत्। तस्मात् घोषात् वनवासिनः मृगाः भयेन पलायिताः। ते तु शान्तस्थानं गत्वा, न पृष्ठतः अपि दृष्टवन्तः; तदा महाबलसमूहः शीघ्रतरं प्रवाहवत् रामं प्रति अग्रे गतः। सैन्यः विविधायुधधारिणः, गम्भीरः समुद्रवत्, रामस्य पुरतः स्थितः; रामः युद्धविशारदः सर्वत्र दृष्टिं प्रसार्य स्थितः। खरस्य सेना युद्धाय समीपं आगच्छन्ती दृष्ट्वा, रामः महाबलं धनुः सन्दधत्, शरान् तूणीरात् आदत्त। सर्वराक्षसानां विनाशाय रामः तीव्रं क्रोधं आह्वयत्; कोपितः दृश्यते यथा कालान्ते दीप्तः अग्निः। तेजसा पूर्णं रामं दृष्ट्वा वनदेवताः कम्पिताः; कोपितस्य रामस्य रूपम् तदा पिनाकधारिणः शिवस्य दक्षयज्ञविनाशाय उद्यतस्य रूपवत् अभवत्। धनुष्याम्बररत्नरथकवचैः दीप्यमानः मांसभक्षराक्षससैन्यः सूर्यास्ते घनसमूहवत् अभवत्। एवं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे अरण्यकाण्डे पंचविंशः सर्गः श्रोतव्यः। खरः अग्रगण्यैः योद्धृभिः सह आश्रमं आगत्य, रामं कोपितं धनुरधरं शत्रुसूदनं दृष्ट्वा। तं धनुषि सन्नद्धं उत्तमं दृष्ट्वा, खरः गर्जनं कृत्वा सारथिं रामं प्रति योजयितुं आज्ञापयत्। खरस्य आज्ञया सारथिः अश्वान् रामं प्रति शीघ्रं प्रेरयत्, यत्र रामः महाबाहुः एकाकी धनुरधरः स्थितः। तं प्रवर्तमानं दृष्ट्वा सर्वे निशाचराः मन्त्रिणः च तं परितः महाघोषं कृत्वा संवृताः। खरः रथस्थः तेषु निशाचराणां मध्ये रक्तग्रहः तारा मध्ये उदयति इव दृष्टः। ततः खरः सहस्रशरैः रामं अप्रतिमबलं आक्रम्य युद्धे उच्चैः गर्जितवान्। तदा सर्वे कोपिताः निशाचराः रामं दुर्जयम् घोरधनुर्धरम् विविधायुधैः वर्षितवन्तः। राक्षसाः क्रोधपरायणाः युद्धे रामं वीरं गदाभिः, शूलैः, तोमरैः, खड्गैः, परशुभिः च आघातयन्ति। बृहदाकारबलवन्तः घनसमूहवत् ककुत्स्थं रथैः अश्वैः च आक्रमन्ति। रामं हन्तुं युद्धे इच्छन्तः गजैः पर्वतशिखरवत् अग्रे गताः, राक्षससमूहाः रामं प्रति शरवर्षं कृतवन्तः। सर्वतः घोररूपैः राक्षसैः परिवृतः रामः पर्वतराजः घनसमूहैः वर्षं कुर्वन्ति इव अभवत्। महादेवः उत्सवदिवसेषु गणसमूहैः परिवृतः इव राघवः यथूदानैः विमुक्तानि आयुधानि प्राप्नोति। रामः तान् शरैः प्रत्यगृह्णात्, यथा समुद्रः नदीवर्षं गृह्णाति; तस्य शरीरं घोरायुधैः आहतं अपि, न च चलितः। रामः सर्वाङ्गं शरैः विद्धः रक्तलिप्तः, महापर्वतः बहु दीप्तवज्रैः आहतः इव अभवत्। रामः अस्तमयघनैः आवृतः सूर्यः इव दृष्टः; देवगन्धर्वसिद्धमहर्षयः विषण्णाः अभवत्। तं एकं बहुसहस्रैः परिवृतं दृष्ट्वा, तदा रामः कोपितः धनुः परिक्रम्य स्थापयत्। शतानि सहस्राणि तीक्ष्णशराणि युद्धे विमोचयत्, अप्रतिषिद्धानि दुर्वहाणि, मृत्युपाशवत्। सः सुवर्णभूषितपक्षशरान् सरलया विमोचयत्; तेषां रामस्य शराः शत्रुसैन्येषु पतिताः। मृत्युनिर्मितपाशवत् ताः राक्षसजीवान् गृह्णन्ति; राक्षसशरीराणि विद्ध्वा शराः रक्तेन लिप्ताः अभवत्। आकाशं प्रति गत्वा, ते दीप्ताग्निवत् दीप्तिमन्तः अभवत्; अनन्ताः रामस्य शराः धनुर्वृत्तात् निष्पन्नाः। अतिविक्रान्ताः ते शराः राक्षसजीवान् गृह्णन्ति; तैः धनुषद्वजशिरस्कवचानि छिन्नानि। रामः युद्धे शतानि सहस्राणि भूषितकटकबाहून् गजदन्तवत् ऊरून् च छिन्नवान्। सुवर्णयुक्ताश्वयुक्तरथान् अश्वान् च सारथिभिः, गजान् च गजपतिभिः, अश्वारोहीन् च रामः शरैः हतान्। रामस्य धनुष्युत्तान् शराः तान् विदार्य भग्नवन्तः; पदातीन् युद्धे हत्वा यमसदनं प्रेषितवन्तः।