त्रिषु लोकेषु धर्मनिष्ठत्वेन प्रसिद्धः राघवः, स्वधर्मनिष्ठां त्वं कर्तव्यम्, अधर्ममपि त्वया न सहनीयमिति वसिष्ठेन सूचितम्। यः कश्चित् ‘करिष्ये’ इति प्रतिज्ञाय कर्म न करोति, स धर्मफलनाशमवाप्नोति; तस्मात् रामं प्रेषयेत् इति पुनः वसिष्ठः समाह्वयत्। अस्त्रविद्यायाम् अयुक्तः वा युक्तः वा राक्षसैः रामः न हन्येत, कौशिकपुत्रेण रक्षितः सः, यथा वह्निना रक्षितं सुधाम्। स एव धर्मः, सत्त्वश्रेणिष्ठः, सर्वविद्याविशारदः, तपोनिष्ठः च। त्रिषु लोकेषु चराचरेषु अस्त्रविद्यायाः सर्वं रहस्यं केवलं स एव जानाति; अन्यः कश्चन न जानाति, न च जानिष्यति। न देवा न ऋषयः नापि अमराः न राक्षसाः, न गन्धर्वाः, न यक्षाः, न किन्नराः, न च महानागाः तानि अस्त्राणि जानन्ति। सर्वाण्यपि तानि अस्त्राणि, येषां पुत्राः परमधार्मिकाः आसन्, तानि किल कौशिकाय कृत्स्नश्वेन दत्तानि, स राजा सन्। प्रजापतेः कन्याभ्यां जाताः कृत्स्नश्वस्य पुत्राः, विविधरूपिणः, महाबलिनः, दीप्तिमन्तः, विजयप्रदायिनः आसन्। जयायाः च सुप्रभायाः, हे दक्षकन्ये, शतमस्त्रशराणि समुत्पन्नानि। जयायाः वरप्राप्त्या पञ्चाशत् पुत्राः, अपरिमेयबलाः, असुरसेनाविनाशनाय अभवन्। सुप्रभायाः अपि पञ्चाशत् पुत्राः, उग्राः, दुर्जयाः, ‘निघ्न’ इति नाम्ना, महाबलिनः, दुरासदाः च अभवन्। कौशिकपुत्रः सर्वाण्येतानि अस्त्राणि यथावत् जानाति; धर्मज्ञः सन्, नवान्यपि अस्त्राणि सृजितुं समर्थः। धर्मवित् महात्मा सः मुनिः, हे राघव, न किञ्चिद् भूतं न भविष्यद् अपि तस्मात् गूढम् अस्ति। एवं शक्तियुक्तः, कीर्तिमान्, महातेजाः, विश्रुतः सः विश्वामित्रः, हे राजन्, रामस्य गमनं विषये त्वया किञ्चित् अपि संशयो न कर्तव्यः। एवं मुनिवचनं श्रुत्वा, रघुकुलश्रेष्ठः सः, मनःप्रसादं प्राप्य, प्रमुदितः अभवत्; प्रसिद्धराजा हर्षेण, राघवस्य कौशिकपुत्रसहितयात्रां हृदि अनुमन्यते स्म। इदानीं श्रीरामायणस्य बालकाण्डे द्वाविंशः सर्गः शृणु। वसिष्ठवचनं श्रुत्वा, राजा दशरथः स्वयम्, हृष्टवदनः, रामं लक्ष्मणेन सह आह्वयत्। मातुः, पितुः दशरथस्य, पुरोहितस्य वसिष्ठस्य च शुभैः संस्कारैः, मङ्गलैः आशीर्वादैः च, रामः सज्जीकृतः। ततः राजा दशरथः, परमसन्तुष्टः, पुत्रं समालिङ्ग्य, शिरसि घ्राणं कृत्वा, कौशिकपुत्राय समर्पितवान्। तस्मिन्नेव काले, पद्मलोचनः रामः विश्वामित्रेण सह गच्छन्, मन्दः, रजोरहितः वातः प्रववौ। दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषेण सह पुष्पवृष्टिः अभवत्; शङ्खदुन्दुभ्यः शब्दयन्ति स्म यदा महात्मा प्रस्थितः। विश्वामित्रः अग्रे, तस्य पृष्ठतः शोभनः रामः, केशान् कर्णमूलसंयुक्तान्, धनुः गृहीत्वा, सौमित्रिः तं अन्वगच्छत्। धनुष्मन्तौ तौ, तूणीरधारिणौ, दिशः सर्वाः शोभयन्तौ, महाविश्वामित्रं त्रिशीर्षौ भुजगाविव अनुजग्मतुः। युवानौ, महाबलिनौ, अश्विनाविव पितामहम् अनुगच्छन्तौ, तेजस्विनौ, निर्दोषौ, शोभायमानौ। दशरथस्य पुत्रौ धनुष्मन्तौ, शोभनवेषौ, हस्तयोः कंकणधारिणौ, कट्यां खड्गधारिणौ, कौशिकपुत्रं अनुगच्छतुः। रामः लक्ष्मणश्च, युवानौ, रूपसम्पन्नौ, तेजस्विनौ, निर्दोषौ, तं अनुययतुः, दृश्यं शोकयन्तौ। स्थाणुवत् अचिन्त्यौ, वह्निपुत्रवत्, तौ युवानौ तेन सह गतवन्तौ; अर्धयोजनम् यावत् गत्वा, सरयूः दक्षिणं तटं प्राप्तवन्तः। तत्र विश्वामित्रः रामं सौम्यवचनेन उवाच—‘जलं गृहाण पुत्र, यथा समयः न व्यतीयेत’ इति। ‘बलामतिबले नाम मन्त्रसमूहं मत्तः गृहाण; ताभ्यां न कदापि श्रमं, ज्वरं, रूपपरिवर्तनं वा प्राप्स्यसि।’ ‘न च यक्षरक्षांसि त्वां जेतुं शक्नुवन्ति, सुप्तं प्रमत्तं वा; पृथिव्यां बाहुबले तव तुल्यः नास्ति।’ ‘त्रिषु लोकेषु, हे राघव, बलामतिबलयोः जपेन तव समः न भविष्यति।’ ‘शुभे, दाने, प्रज्ञायाम्, बुद्धौ, प्रत्यूहप्रतिवचनेषु च, त्वत्समः लोके नास्ति।’ ‘यदा एते द्वौ विद्ये प्राप्स्यसि, तदा त्वत्समः न भविष्यति; बलामतिबले सर्वविद्याजननी एव।’ ‘राम, पुरुषशार्दूल, बलामतिबलयोः अधिगमेन क्षुधातृष्णे न बाधेते।’ ‘रघुवंशशिरोमणे, एते द्वौ विद्ये गृहाण, सर्वजनरक्षार्थम्; एते द्वौ पठनात् पृथिव्यां यशः प्राप्स्यसि; तेजस्विनी, पितामहदुहितरौ एव एते।’ ‘काकुत्स्थकुलोत्पन्न, त्वमेव अर्हसि एते ग्रहीतुं; सर्वगुणसम्पन्नत्वं त्वयि न संशयः।’ ‘एते तपसा संचिते, नानारूपेण प्रकटे; ततः रामः शुचिस्मितः, जलं स्पृष्ट्वा ताः विद्ये अधिग्रहीतवान्।’ तदा सहस्रकिरणः सविता शरत्कालवत् प्रकाशते स्म; सर्वकार्यभारं कौशिकपुत्राय समर्प्य, त्रयः सरयूतीरे सायं सुखेन तां रजनीं न्यवसन्। दशरथस्य तौ कुमारौ, अशोभने कुशशय्यायाम् शयाने, कौशिकपुत्रस्य प्रियवाक्यैः सेव्यमाने, सा रात्रिः साक्षादिव सुखमयी बभूव। श्रीरामायणस्य बालकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः इति शृणु।