महर्षयः, ब्रह्मर्षिषु श्रेष्ठाः, धर्मपरायणाः, समागत्य परस्परं संवादं अकुर्वन्। ते उचुः—"गोभ्यः, ब्राह्मणेभ्यः, सर्वेषां लोकानां च कल्याणं भवतु। राघवः पौलस्त्यान् निशाचरान् युद्धे विजयी भवतु।" तदनन्तरं, ते अन्योन्यं निरीक्ष्य पुनः उचुः—"यथा चक्रपाणिः युद्धे सर्वान् श्रेष्ठान् असुरान् विनाशयति, तथा राघवः अपि कुर्यात्।" तदनन्तरं, ते पुनः उचुः—"चतुर्दश सहस्राणि राक्षसाः घोरकर्माणः, एकः रामः धर्मात्मा—कथमेतत् युद्धं स्यात्?" रामं तेजस्विनं युद्धाग्रस्थं दृष्ट्वा सर्वे प्राणी भयग्रस्ताः अभवन्। रामस्य रूपं, अनिश्श्रान्तकर्मणः, अतुलं अभवत्; महात्मनः रुद्रस्य क्रुद्धस्य रूपवत् सञ्जातम्। देवा, गन्धर्वाः, चारणाः च संवादं कुर्वन्तः, तदा घोरनिनादयुक्तः सैन्यसमूहः उत्पन्नः, विकटचर्मधारिणः, आयुधध्वजविभूषितः। निशाचराणां सेना सर्वतः समागता, युद्धघोषैः गर्जन्ती, परस्परं अग्रसरन्ती। ते धनुषः निष्पीड्य पुनः पुनः तं तं आकृष्य, पुनः पुनः जृम्भमाणाः, स्वरेण, मृदङ्गनिनादेन च वनं व्याप्य घोषं अकुर्वन्। तेषां राक्षसघोषः तद्वनं पूरयामास; तेन घोषेण वनचराः पशवः भयभीताः पलायनम् अकुर्वन्। ते निःशब्ददेशं प्रति धावन्तः, पृष्ठं नावलोक्य, तीव्रवेगयुक्तः सैन्यसमूहः रामं प्रति अग्रसरन्। सैन्यं विविधायुधधारिणं, समुद्रसमं गम्भीरं, रामस्य पुरतः स्थितम्; रामः युद्धकुशलः सर्वतः दृष्टिं विसार्य निरीक्ष्य। खरस्य सेना युद्धाय समीपं आगच्छन्ती दृष्ट्वा, रामः महाबलधनुष्मान्, गभीरं धनुः सञ्ज्य, तूण्यात् बाणान् आदत्त। सर्वेषां राक्षसाणां विनाशाय महाक्रोधं आह्वयन्; क्रुद्धः स दुरदर्शः अभवत्, यथा कल्पान्ते दह्यमानः अग्निः। तं दीप्तिमन्तं दृष्ट्वा वनदेवताः कम्पिताः अभवन्; रामस्य क्रुद्धरूपं तदा पिनाकपाणिनं शिवं दक्षयज्ञविनाशाय प्रवृत्तं इव अभवत्। राक्षससेना धनुषाम्बरध्वजचर्मरथकवचैः दीप्यमानाः, मांसभक्षिणः, सूर्यास्ते कालमेघसमूहवत् अभवन्। एवं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, पञ्चविंशः सर्गः श्राव्यः। खरः, अग्रगण्यैः स्वसैन्यैः सह, आश्रमं आगत्य, रामं कोपितं धनुष्पाणिनं शत्रुनिषूदनं दृष्टवान्। तं धनुषि सज्ये उत्तोल्यं दृष्ट्वा, खरः गर्जनं कृत्वा सारथिं रामं प्रति रथं प्रेषयितुम् आज्ञापयत्। खरस्य आज्ञया सारथिः अश्वान् यत्र रामः महाबाहुः एकाकी धनुष्पाणिः स्थितः, तत्र प्रेषयामास। तं अग्रसरन्तं दृष्ट्वा, सर्वे निशाचराः मन्त्रिणः च, खरं परिवृत्य, महानिनादं कृत्वा अभवन्। खरः रथे स्थितः निशाचरमध्यस्थः, तदा तारेषु रक्तग्रहः इव दीप्तिमान् अभवत्। ततः खरः सहस्रबाणैः रामं अप्रतिमबलं युद्धे समभ्यहनत्, गर्जनं च कृतवान्। तदनन्तरं सर्वे क्रुद्धा निशाचराः रामं दुष्प्राप्यं घोरधनुष्पाणिनं विविधायुधैः वर्षन्तः अभवन्। राक्षसाः क्रोधसंपन्नाः, युद्धे वीरं रामं गदाभिः, शूलैः, तोमरैः, खड्गैः, परशुभिः च ताडयामासुः। विशालशरीराः, बलवन्तः, मेघसमूहवत्, रथैः अश्वैः च काकुत्स्थं अभ्यधावन्। रामं हन्तुम् इच्छन्तः, गजैः पर्वतशिखरवत् अग्रसरन्तः, राक्षससेनाः बाणवर्षं रामं प्रति प्रेषयामासुः। रामः सर्वतः विकटवेषैः राक्षसैः परिवृतः, महागिरिरिव मेघसमूहैः वर्षन्तः। महादेवः उत्सवकाले गणसमूहैः परिवृतः इव, राघवः तेषां यतुधानानां प्रक्षिप्तानि आयुधानि प्राप्य। रामः तान् बाणैः प्रतिहतवान्, यथा समुद्रः नदीनां प्रवाहान् गृह्णाति; घोरायुधैः शरीरं विद्धं अपि न चचाल। रामः सर्वाङ्गं विद्धः, रक्तलेपितः, महागिरिरिव बहुज्वलद्वज्रविद्धः अभवत्। रामः सायान्तमेघैः आवृतः सूर्यः इव अभवत्; देवा, गन्धर्वाः, सिद्धाः, महर्षयः च विषण्णाः अभवन्। तं एकं बहुसहस्रैः परिवृतं दृष्ट्वा, रामः क्रुद्धः धनुषं चक्रस्थितिं स्थापयामास। युद्धे शतानि सहस्राणि तीक्ष्णबाणान् मोचयामास, अप्रतिहताः, दुष्प्रतिकाराः, मृत्युपाशवत्। स रामः सुवर्णभूषितैः पर्णबाणैः सहजं मोचयामास; तेषां बाणानां लीलया प्रक्षिप्तानां शत्रुसैन्ये पतनम् अभवत्। मृत्युपाशवत् तानि राक्षसजीवान् गृह्णन्ति; राक्षसशरीरेषु विद्धानि रक्तसिक्तानि अभवन्। आकाशे तानि ज्वलदग्निसमप्रभानि दीप्तानि अभवन्; रामस्य बाणाः धनुष्चक्रात् अनन्तसंख्या निर्गच्छन्ति। तानि अतिवीरा बाणाः राक्षसजीवान् गृह्णन्ति; तैः धनुषैः, ध्वजाग्रैः, कवचैः, शतसहस्राणि च्छिन्नानि। रामः युद्धे शतसहस्रैः कङ्कणभूषितबाहून्, गजदन्तसमतुल्यजङ्घाः च छिन्नवान्। सुवर्णयुक्तैः अश्वैः युक्तरथैः सह सारथीन्, गजैः सह गजारोहैः, अश्वारोहान् च रामः पातितवान्।