देवाः सह गन्धर्वैः सिद्धैश्च चारणैः, ते महात्मानः युद्धदर्शनकौतुकिनः समागताः। तत्र ब्रह्मर्षिषु श्रेष्ठाः महर्षयः पुण्यकर्माणः संमिल्य स्वैः स्वैः वाक्यैः परस्परं संवादं चक्रुः। ते प्रार्थयन्तः ऊचुः—"गावः ब्राह्मणाश्च सर्वे च लोकाः स्वस्ति भवन्तु। राघवः पौलस्त्यान् रजनीचरान् संग्रामे जयतु।" पुनः परस्परं निरीक्ष्य ऊचुः—"यथा चक्रपाणिः सर्वान् अग्र्यान् असुरान् संग्रामे विनाशयति, तथा राघवः करोतु।" तदनन्तरं ते चिन्तयामासुः—"चतुर्दश सहस्राणि घोरकर्मणां राक्षसानां, एकश्च धर्मात्मा रामः—कथं भवेत् अयं संग्रामः?" तस्मिन्नन्तरे रामं तेजसा ज्वलन्तं युद्धस्य अग्रे स्थितं दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयेन समाविष्टानि। नित्यकर्मणः रामस्य रूपं तदा अनुपमं जातम्, यथा क्रुद्धस्य महात्मनः रुद्रस्य रूपम्। यदा देवाः, गन्धर्वाः, चारणाश्च एवं संवादं कुर्वन्ति स्म, तदा घोरनादं नदन्तः, विकटचर्मवसनाः, आयुधध्वजधारिणः भीषणाः राक्षसानां सेनाः समुन्नदिताः समुत्थिताः। रजनीचराः सर्वतः समवेत्य युद्धनिनादं कुर्वन्तः परस्परं प्रतियाययुः। ते धनूंषि समाकृष्य पुनः पुनः व्यायम्य, विविधान् शब्दान् उच्चारयन्तः, दुन्दुभीन् च नादयन्तः, तस्याः वन्यस्य शब्देन दिगन्तरं व्याप्य, तेन भीताः मृगाः पलायमानाः शान्तदेशं प्रति निःस्वनं त्यक्त्वा नयन्। ते पश्चात् नापश्यन्तः शीघ्रं निर्जनं देशं जग्मुः, तत् राक्षसबलं जलप्रवाहवत् शीघ्रं रामं प्रति सन्नधम्। विविधायुधधारिणं, सागरगम्भीरं तत् सैन्यं रामस्य पुरतः स्थितम्। रामः च युद्धविशारदः सर्वतः दृष्टिं प्रसार्य, खरस्य सेनां युद्धाय समीपगच्छन्तीं अपश्यत्। स सव्यसाची रामः महद् धनुः सज्यं कृत्वा, तूणेर्यात् बाणान् आकृष्य, सर्वेषां राक्षसानां विनाशाय तीव्रं क्रोधम् आह्वयत्। क्रुद्धः सः दुरधर्षः अभवत्, यथा कालाग्निः संप्रवृत्तः। तं तेजस्विनं रामं दृष्ट्वा वनदेवताः कम्पिताः; क्रुद्धस्य रामस्य रूपं तदा दक्षयज्ञविनाशाय उद्धृतपिनाकस्य शिवस्य सदृशं बभूव। तेषां राक्षसानां धनुषाम्, भूषणानां, रथानां, कवचानां च ज्वलन्तीनां प्रभया, मांसभक्षिणां सेनाः प्रातःकाले सूर्यस्य उदयसमये मेघसमूहवत् अपश्यन्त। अत्रैव वाल्मीकीये रम्ये रामायणे, अरण्यकाण्डे, पञ्चविंशः सर्गः श्रोतव्यः। ततः खरः स्वैः श्रेष्ठैः सेनापतिभिः सहाश्रमं प्राप्तः, रामं क्रुद्धं सज्यधनुष्कं रिपुसूदनं ददर्श। सज्यधनुष्कं रामं दृष्ट्वा खरः गर्जनं कृत्वा रथिनं रथं रामस्य समीपं नयितुं सारथिम् आज्ञापयत्। खरस्य आज्ञया सारथिः अश्वान् प्रेरयामास, यत्र रामः महाबाहुः एकाकी धनुः धारयन् स्थितः। तम् अग्रे गच्छन्तं दृष्ट्वा रजनीचराः खरस्य मन्त्रिणः समन्तात् परिवृत्य महाशब्दं चक्रुः। खरः स्वरेण रथस्थः रजनीचराणां मध्ये तदा तारेषु रक्तग्रहो यथा बभूव। ततः खरः सहस्रशः बाणैः रामं अप्रतिमबलं समरे सम्प्रहारयन् घोरं निनादं चकार। ततः सर्वे क्रुद्धा रजनीचराः दारुणं धनुः धारयन्तं दुर्जयं रामं विविधैः शस्त्रैः समन्तात् वर्षयामासुः। राक्षसाः क्रोधसंयुक्ताः समरे पराक्रान्तं रामं गदाभिः, शूलैः, तोमरैः, खड्गैः, परशुभिश्च ताडयामासुः। ते महाकायाः महाबलाः मेघसमूहसदृशाः रथैः, अश्वैश्च काकुत्स्थं समभिद्रवन्ति स्म। रामस्य वधकामिनः समरे गिरिशृङ्गसमैः गजैः सह आगच्छन्तः राक्षसगणाः बाणवर्षं रामे अपातयन्। सर्वतः विकृतदर्शनैः राक्षसैः परिवृतः रामः, इव गिरिर् महाघनैः वर्षमानैः आवृतः। यथा महेश्वरः उत्सवकाले गणैः परिवृतः, तथा राघवः तैः यातुधानैः प्रक्षिप्तानि शस्त्राणि प्रतिगृह्णन् तस्थौ। सः रामः तानि शस्त्राणि बाणैः प्रत्यवर्तयत्, यथा सागरः नदीनां प्रवाहान् स्वीकुर्यात्; तैः घोरैः शस्त्रैः शरीरं विदारितं सन् अपि, न चचाल। रामः सर्वाङ्गे भिन्नः रक्तलेपनः, इव महागिरिः बहुभिः विद्युत्पातैः आहतः। रामः सायं मेघैः आच्छन्नः सूर्यः इव बभूव; देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, महर्षयश्च विषण्णाः अभवन्। एकाकिनं तम् अनेकसहस्रैः परिवृतं दृष्ट्वा, तदा रामः क्रुद्धः चापं व्यायम्य परितः स्थितः। सः शतशः सहस्रशश्च तीक्ष्णान् बाणान् समरे मुमोच, ये मृत्युपाशवत् दुर्वाराः आसन्। सः सुवर्णभूषितान् पक्षिणः बाणान् सुलघुना वेगेन विसृज्य, तान् शत्रुसैन्येषु लीलया पतन्तः कृतवान्। ते बाणाः मृत्युपाशकल्पाः राक्षसानां प्राणान् गृहीत्वा, तेषां शरीराणि विदार्य, रक्तेन समलिप्ताः। दिवमुत्पत्य, ज्वलनप्रभया दीप्ताः, अनन्ताः रामस्य बाणाः चापमण्डलात् निर्गच्छन्तः दृष्टाः। ते अतिदारुणाः बाणाः राक्षसानां प्राणान् हरन्तः समुत्पेतुः; तैः सः बाणैः धनुषः, ध्वजाग्राणि, कवचानि, शिरांसि च छित्त्वा समरे क्षिप्रं चकर्त। युद्धे रामः शतशः सहस्रशश्च कुण्डलिनः भुजान् हस्तेषु, गजदन्तोपमान् ऊरूश्च छिन्नान् चकार। एवं तत्र रामराक्षसयोर् महासंग्रामे देवगन्धर्वादयः साक्षीभूताः, सर्वलोकहितकामिनः, राघवस्य जयमेव प्रार्थयन्तः, रम्यं तद् अद्भुतं च युद्धदर्शनं समवेक्षन्त।