यः शुभं इच्छति, सः बुद्धिमान् भवेत्, आगामि संकटं पूर्वमेव विचिन्त्य यथोचितं उपायं कुर्यात्। अतः रामः लक्ष्मणं प्रति उवाच—“हे लक्ष्मण! वैदेहीं सह गृहीत्वा धनुष्मन् शरान् च धारयित्वा, गिरौ गहनवृक्षैः आवृतायां गुहायां सुरक्षितायां आश्रयम् अन्वेषय। अहं स्वयम् तेषां विरोधं कर्तुम् इच्छामि, अतः माम् विवादितुम् अर्हसि न। यथा आज्ञापयामि, तथा शीघ्रं गच्छ। त्वं वीरः बलवान् च, शत्रून् हन्तुम् समर्थः अपि; तथापि अहमेव सर्वान् निशाचरान् विनाशयितुम् इच्छामि।” एवं रामस्य वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः सीतया सह धनुः शरांश्च गृहीत्वा सुरक्षितां गुहाम् प्रविष्टः। तदा लक्ष्मणः सीतया सह गुहाम् प्रविश्य रामः अभ्यधात्—“इदानीं आगच्छन्तु ते!” इति, स्वयम् कवचं परिधाय। कवचेन शोभितः रामः रात्रौ दीप्यमानः अग्निवत् प्रकटितः। धनुः उत्तोल्य महाशरांश्च गृहीत्वा वीरः रामः तत्र स्थितः, धनुष्शब्देन दिशः व्याप्य। तस्मिन्काले देवाः गन्धर्वाः सिद्धाः चारणाः च महात्मनः समागत्य युद्धदर्शनाय उत्सुकाः आसन्। महर्षयः ब्रह्मर्षिषु अग्रगण्याः धर्मकर्मणः समागम्य परस्परं सम्बोधितवन्तः—“गोब्राह्मणानां लोकानां च कल्याणं भूयात्। रामः युद्धे पौलस्त्यान् निशाचरान् जयतु। यथा चक्रपाणिः युद्धे सर्वान् अग्रगण्यान् असुरान् विनाशयति, तथा रामः अपि कुर्यात्।” इति, पुनः परस्परं दृष्ट्वा वदन्तः। चतुर्दश सहस्राणि भीषणकर्मणः राक्षसाः एकः रामः धर्मात्मा—कथा युद्धस्य भविष्यति? इति चिन्तयन्तः। तदा रामम् ऊर्जा दीप्तिम् अग्रे स्थितम् दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयेन अभिभूतानि। रामस्य स्वरूपम् अव्याय कर्मणः तदा अतुलं जातम्, यथा महात्मा रुद्रः क्रुद्धः प्रकटितः। देवगन्धर्वचारणैः संवादे जाते, भीमस्वनैः त्वचीकृतवस्त्रैः आयुधध्वजधारिभिः भीषणैः समूहः उत्पन्नः। निशाचराणां सेना सर्वतः समवेत्य युद्धनादैः अग्रे अग्रे गच्छन्ति। धनुषः तान् पुनः पुनः आकृष्य, तेषां मुखनादः, नगाडीनां घोषः च प्रतिश्रुत्य। तेषां भीषणनादः वनं व्याप्य, तत्र वासवन्तः मृगाः भयात् पलायन्ति। ताः तुष्टिप्रदेशे धावन्ति, न पृष्ठतः पश्यन्ति; भीमसेना वेगेन रामम् अभिमुखं ययौ। विविधायुधधारिणी सेना, समुद्रसमगम्भीरः, रामस्य पुरतः स्थितवती; रामः युद्धविद्यायाम् निपुणः सर्वतः दृष्टिं प्रसारयामास। खरस्य सेना युद्धाय अभिमुखी दृष्ट्वा रामः धनुषं सुसज्ज्य, शरान् तूणाद् आदत्त। सर्वराक्षसविनाशाय रामः तीव्रं क्रोधं आह्वयित्वा, ज्वलन्तमिव युगान्ताग्निं दुष्प्रतीक्षः अभवत्। तं दीप्तिमन्तं दृष्ट्वा वनदेवताः कम्पिताः; रामस्य रूपम् क्रुद्धस्य तदा पिनाकधारिणः शिवस्य यथा दक्षयज्ञविनाशे प्रकटितम्। राक्षससेना धनुषाम् भूषणानाम् रथानाम् कवचानाम् च अग्निवत् दीप्तिमन्ती, सूर्यास्तमये मेघसमूहवद् अभवत्। तत्र वाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, पञ्चविंशः सर्गः श्राव्यः। तदा खरः अग्रगण्यैः सेनापतिभिः सह आश्रमम् आगत्य, रामम् क्रुद्धम् धनुष्मन्तम् शत्रुनिषूदनम् अपश्यत्। धनुषं सज्जीकृत्य उत्तोल्य रामं दृष्ट्वा खरः गर्जनं कृत्वा रथचालकं रामाभिमुखं नेतुम् आज्ञापयत्। खरस्य आज्ञया सारथिः अश्वान् रामस्य समीपं यत्र बाहुबलवान् रामः एकाकी धनुष्मान् स्थितः, तत्र प्रेषयामास। तं अभिमुखं गच्छन्तं दृष्ट्वा सर्वे निशाचराः मन्त्रिणः तं परिवृत्य महानादं कृतवन्तः। खरः रथस्थः तेषां मध्ये रक्तग्रहः तारा मध्ये उदयमानः इव प्रकटितः। ततः खरः सहस्रशरैः रामम् अप्रतिमबलम् आक्रम्य युद्धे गर्जितवान्। ततः सर्वे क्रुद्धा निशाचराः रामम् दुर्जयम् भीषणधनुष्मन्तम् विविधायुधैः आच्छादितवन्तः। राक्षसाः क्रोधेन समायुक्ताः युद्धे वीरम् गदा, शूल, भिण्डिपाल, खड्ग, परशु इत्यादिभिः आघातयन्ति। महाकायाः महाबलाः मेघसमूहसदृशाः रथैः अश्वैः च काकुत्स्थम् आक्रम्य। रामं हन्तुम् इच्छन्तः युद्धे गजैः पर्वतशिखरैः सदृशैः अग्रे ययुः; राक्षससेनाः रामम् बाणवर्षम् अकुर्वन्। सर्वतः क्रूररूपैः राक्षसैः परिवृतः रामः पर्वतराजः मेघैः परिवृतः वर्षसञ्चयैः इव अभवत्। महादेवः उत्सवदिवसे गणसमूहैः परिवृतः यथा, तथा राघवः यतुधानैः प्रक्षिप्तायुधसमूहम् अयाचत्। सः शरैः तान् प्रतिहन्ति, यथा समुद्रः नदीनां प्रवाहम् ग्राहयति; भीषणायुधैः शरीरम् आघातितम् अपि, न चचाल। रामः समस्तम् शरीरम् बाणैः विद्धम् रक्तेन सम्लिप्तम्, महान् पर्वतः बहुभिः विद्युता आघातितः इव अभवत्।