तदा रामः लक्ष्मणं प्रीत्या सम्बोध्य उवाच—"युद्धाय समुत्सुकानां यदा मुखानि निःशोभानि दृश्यन्ते, तदा तेषां प्राणानां क्षयः समीपमागतः, हे लक्ष्मण।" तस्यां घोरायां रात्रौ राक्षसाणां निनादो भीषणः श्रूयते, दुष्कृतिनां तेषां दुन्दुभीनां च घोषः सम्प्रदृश्यते। यः पुरुषः शुभमिच्छति, सः बुद्धिमान् सदा भाव्यम् अपि चिन्तयेत्, आपदः आगतान् पूर्वमेव विचिन्त्य यथायोग्यं व्यवहरति। रामः पुनः उवाच—"अतः त्वं वैदेहीं धनुषा बाणैश्च सज्जीकृत्य, गहनवनच्छन्ने गिरेः गुहायां सुरक्षितायां शरणं गच्छ। अहं स्वयमेव तान् राक्षसान् प्रतियास्यामि; मम वचने विवादं मा कुरु। गच्छ पुत्र, यथाज्ञप्तं, विलम्बं मा कार्षीः। त्वं वीरः बलवान् च, शत्रून् हन्तुं समर्थः; परन्तु अहम् एतान् सर्वान् निषाचरान् स्वयमेव नाशयितुमिच्छामि।" एवं रामवाक्यं श्रुत्वा लक्ष्मणः सीतया सह धनुः शरांश्च आदाय, सुरक्षितां गुहां प्रविवेश। लक्ष्मणस्य गुहां प्रविष्टस्य रामः साङ्गदं कवचं परिधाय, "आगच्छन्तु ते!" इति सञ्जग्राह। सः कवचेन शोभमानः, अग्निवत् दीप्तिमान् तमसि प्रकटित इव महाज्वलनः बभूव। सः धनुः उत्क्षिप्य, महाबलः शरान् गृहीत्वा, धनुषः प्रत्यञ्चां विनादयन् दिशः सम्पूरयामास। तदा देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणाश्च, ते महात्मानः युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः समाययुः। ब्रह्मर्षिष्रेष्ठाः महर्षयश्च धर्मज्ञाः समागत्य, परस्परं समालोचयन्—"गावः, ब्राह्मणाः, सर्वे लोका च सुखिनः स्यु:। राघवः युद्धे पौलस्त्यान् निषाचरांश्च जयतु।" पुनरपि ते, "यथा चक्रपाणिः सर्वान् असुरश्रेष्ठान् युद्धे विनाशयति," इत्येवमेकमनसोऽन्योन्यं पश्यन्तः शंसन्ति। "चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां घोरकर्मणाम्, एकश्च रामः धर्मात्मा—कथं स्यादेष युद्धकः?" इत्येवं तेषां चिन्ता बभूव। रामं तेजसा दीप्तं युद्धस्य अग्रे स्थितं दृष्ट्वा, सर्वे प्राणी भीतिम् उपजग्मुः। नित्यकर्मसु अनिश्रमस्य रामस्य रूपं तदा अनुपमम् अभवत्; सः कोपसमाविष्टः महात्मा रुद्र इव प्रकटितः। यदा देवगन्धर्वचारणा इत्येवं भाषमाणाः, तदा भीमस्वनाः भीषणचर्माम्बरधारिणः शस्त्रध्वजपाणयश्च राक्षसानां समूहः उत्पन्नः। तेषां निषाचराणां सैन्यं सर्वतः समागतं, युद्धनिनादं कुर्वन्तः परस्परं समभिद्रवन्ति। ते धनूंषि विक्षिप्य पुनः पुनः प्रसार्य, जृम्भमाणाः शब्दं चक्रुः; तेषां घोषः दुन्दुभीनां च निनादः व्याप्तवनम्। राक्षसानां सः महान् शब्दः तद्वनं व्याप्य, तत्र वसन्तः मृगाः भयात् पलायिताः। ते शान्तदेशं प्रति धावन्तः, पृष्ठतः नावलोक्य, सः महाबलः सैन्यसमूहः शीघ्रवेगो निर्जित्या राममभिद्रवत्। सः सैन्यसमूहः विविधायुधपाणिः, सागरसमगम्भीरः, रामस्य पुरतः स्थितः; रामः च युद्धविशारदः सर्वतो वीक्षमाणः। रामः खरस्य सैन्यं युद्धाय समुपस्थितं दृष्ट्वा, धनुः सज्जीकृत्य, शरान् कोशात् समादत्त। सः सर्वेषां राक्षसानां विनाशाय तीव्रं रोषं समाहूय, क्रुद्धः दुरधर्षः बभूव, यथा कल्पान्ताग्निः प्रज्वलितः। तम् अतुलं तेजसा युक्तं दृष्ट्वा, वनदेवताः भयेन कम्पिताः; रामस्य कोपाविष्टं रूपं तदा पिनाकपाणेश्शिवस्य दक्षयज्ञविनाशकस्य सदृशम् अभवत्। तेषां राक्षसानां धनुः, भूषणानि, रथाः, कवचानि च अग्निवत् दीप्तिमन्तः, तद्रात्रिचराणां सैन्यं सूर्योदयकाले मेघसमूहमिव बभूव। एवं श्रीवाल्मीकीये रामायणे, अरण्यकाण्डे, पञ्चविंशः सर्गः श्रोतव्यः। ततः खरः प्रमुखैः राक्षसैः सहितः, आश्रमं सम्प्राप्य, रामं क्रुद्धं धनुष्पाणिं रिपुसूदनं दृष्ट्वा। तम् उद्धृतधनुष्कं दृष्ट्वा खरः चत्वरं घोषं कृत्वा सारथिम् आज्ञापयत्—"रामं प्रति रथं नय।" खरस्याज्ञया सारथिः, रामस्य पुरतः, महाबाहुं धनुष्पाणिं एकाकिनं प्रति, अश्वान् त्वरया प्रावर्तयत्। तम् अभिद्रवतं दृष्ट्वा सर्वे निषाचराः मन्त्रिणश्च तम् परिवृत्य, महान् शब्दः अभवत्। खरः स्वेन रथे, तेषां राक्षसानां मध्ये, रक्ताङ्गारक इव तारेषु बभूव। ततः खरः सहस्रशरैः रामं अप्रतिमबलं समरे सम्प्रहारयन्, भीमस्वनं चक्रे। तेन क्रुद्धैः सर्वैः निशाचरैः, दुरासदं घोरधन्वानं रामं प्रति विविधायुधवर्षः समुत्क्षिप्तः। राक्षसाः कोपसंयुक्ताः, समरे महाबलिनं रामं गदाभिः, शूलैः, तोमरैः, खड्गैः, परश्वधैश्च ताडयामासुः। ते महाकायाः महाबलिनः मेघसमूहसदृशाः, काकुत्स्थं प्रति रथैः, अश्वैः च समभिद्रवन्ति। रामस्य वधकामिनः, गिरिशृङ्गसमानैः गजैः, राक्षससैन्यं समरे समभ्यद्रवत्; ते राक्षसगणाः शरवर्षं रामं प्रति ससृजुः। सर्वतः भीषणरूपैः राक्षसैः परिवृतः रामः, महान् पर्वतेन्द्र इव मेघैः वर्षद्भिः आच्छन्नः बभूव। यथा महादेवः उत्सवकाले गणैः परिवृतः, तथा राघवः यतुधानैः प्रक्षिप्तानि शस्त्राणि प्रतिगृह्णन् स्थितः।