यदा रामः मृत्यु-पाशेन बद्धोऽपि अतुल्यां प्रीतिम् अनुभूय महानात्मनां युद्धदर्शन-काङ्क्षया समागतान् अपश्यत्, तदा मुनयः, देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणाश्च धर्मकृत्येषु प्रवृत्तस्य तस्य कथां कुर्वन्तः समवेताः। ते उचुः— "गोब्राह्मणानां च सर्वेषां च लोकपुजितानां च कल्याणं भूयात्। राघवः पॉलस्त्य-राक्षसान् रजनीचरान् च युद्धे विजेतुं समर्थो भूयात्। यथा विष्णुः चक्रधारी सर्वान् प्रमुखान् असुरान् विनाशयामास, तथा सः अपि कुर्यात्।" एवं चान्यैः शब्दैः परमर्षयः सन्तः परस्परं समभाषन्त। तदा देवाः स्व-विमानस्थाः, उत्सुकाः, राक्षससेनां निरीक्षन्तः स्थिताः, यत्र तेषां प्राणशक्तिः क्षीणा आसीत्। ततः खरः श्येन-समानवेगः, सेनायाः अग्रे शीघ्रं रथेन निर्गतः; तस्य च पृष्ठतः पृथुग्रीवः, यज्ञशत्रुः, विहंगमः, दुर्जयः, करवीराक्षः, परुषः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः—एते द्वादश महाबलाः खरं परितः स्थिताः। दूषणस्य पृष्ठतः च महाकपालः, स्थूलाक्षः, प्रमाथः, त्रिशिराः—एते चत्वारः अनुयायिनः आसन्। सा तु भीषणा शीघ्रवेगा राक्षसवीरैः पूर्णा सेना, युद्धोत्सुका, सहसा तौ राजपुत्रौ समभ्ययात्, यथा सूर्यचन्द्रमसी माल्यधारैः ग्रहैः संप्राप्तौ। एवं चतुर्विंशतितमः सर्गः समाप्तः। खरः महाबलः यदा तपोवनं प्रति निर्गतः, तदा रामः भ्रात्रा सह तानि एव भयावहानि निमित्तानि अपश्यत्। तानि भीषणानि निमित्तानि दृष्ट्वा, जनानां कल्याणाय चिन्तयानः रामः लक्ष्मणं प्रति उवाच— "पश्य महाबाहो, एतानि महान्ति विनाशकारिणि निमित्तानि, ये सर्वेषां राक्षसानां विनाशायोत्थितानि। रक्तधाराः कठोर-स्वनैः नदन्त्यः प्रस्रवन्ति; आकाशे मेघाः खररक्तवर्णाः प्रतिनिवर्तन्ते। मम सर्वे बाणाः धूममण्डिताः सुवर्णपीठाः च, युद्धकाङ्क्षिणः चलन्ति। वनचराः विहंगमाः विचित्रं कूजन्ति; नः सम्मुखे न हि श्रेयः, जीविते अपि सन्देहः अस्ति। निश्चितं महद् युद्धं भविष्यति; मम भुजः पुनः पुनः कम्पमानः तद् सूचयति। त्वं वीर, यदा समीपं गच्छामः, तदा नः जयः, रिपूणां पराजयश्च निःसंशयम्; तव मुखं हि प्रसन्नं दीप्तं च दृश्यते। ये युद्धाय प्रवर्तन्ते, तेषां मुखे यदि कान्तिः न दृश्यते, तदा तेषां जीवितस्य अन्त्यकालः निकटः इति लक्षणम्। घोरः शब्दः राक्षसानां नर्दताम्, तेषां पापकृतां मृदङ्गनिनादः च श्रूयते। यः शुभं इच्छति, सः आगामिनः कार्यस्य व्यवस्थानं कर्तव्यम्, आपदां च पूर्वमेव चिन्तयेत्। अतः त्वं वैदेहीं धनुषा बाणैः च सुसज्जः कृत्वा, गहनवनयुक्ते गिरेः गुहायाम् आश्रयं प्राप्नुहि। अहं तु स्वयम् एतेषां प्रतिकारं कर्तुम् इच्छामि; मम वचनं प्रतिवादं मा कुरु। गच्छ पुत्र, यथाज्ञप्तं विलम्बं मा कुरु। त्वं हि पराक्रान्तः, एतान् रिपून् हन्तुं समर्थः; अहम् एव तु सर्वान् रजनीचरान् नाशयितुम् इच्छामि।" एवं रामवचः श्रुत्वा लक्ष्मणः सीतया सह धनुः बाणान् गृहीत्वा गहनगुहाम् प्रविवेश। लक्ष्मणस्य गुहायाम् प्रविष्टे, रामः 'इदानीं ते आगच्छन्तु' इति वदन् कवचं समाविशत्। सः कवचेण शोभमानः अग्निसमानः तमसि दीप्ताग्निवत् बभौ। धनुः उत्तोल्य महाबाणांश्च गृहित्वा, सः वीरः तत्र स्थित्वा, ज्या-स्वनेन दिशः पूरयामास। तदा देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणाः च, युद्धदर्शन-काङ्क्षया समागताः। महर्षयः च ब्रह्मर्षिसत्तमाः, पुण्यकर्माणः, समवेत्य परस्परं व्यजिज्ञपन्— "गोब्राह्मणानां च सर्वेषां च लोकानां च कल्याणं भूयात्। राघवः पॉलस्त्य-रजनीचरान् युद्धे विजेतुं समर्थः भूयात्। यथा चक्रपाणिः सर्वान् प्रमुखान् असुरान् युद्धे विनाशयति, तथा सः अपि कुर्यात्।" इति परस्परं निरीक्ष्य पुनः पुनः ऊचुः। "चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां घोरकर्मणां, एकः च रामः धर्मात्मा—कथं एष युद्धः भविष्यति?" इति। रामं तेजसा ज्वलन्तं युद्धस्य अग्रे स्थितं दृष्ट्वा, सर्वे भूतानि भयेन समाक्रान्तानि। रामस्य रूपं अक्षयकर्मणः अनुपमम् आसीत्, यथा क्रुद्धस्य महात्मनः रुद्रस्य। तेषु देवगन्धर्वचारणेषु एवं भाषमाणेषु, तदा भीमस्वनाः, विकटचर्मवसनाः, शस्त्रधारिणः, ध्वजिनः, घोररूपाः राक्षसाः घोषं कुर्वन्तः समुत्थिताः। रजनीचराणां सेनायाः सर्वतः व्यूहः समभवत्, रणघोषैः शब्दयन्तः परस्परं समभ्ययुः। ते धनूंषि पुनः पुनः सञ्जघ्नुः, पुनः पुनः जृम्भमाणाः, स्वनैः शब्दैः, मृदङ्गनिनादैः च वनं सम्पूरयन्तः। तेषां भीषणघोषेण तद् वनं व्याप्तम्, तेन शब्देन भीताः मृगाः पलायिताः। ते शान्तदेशं प्रति दृष्ट्वा अपि न निवर्तन्तः प्राययुः; सा महती राक्षससेना वेगेन प्रवाहवद्रामम् अभ्यधावत्।