यः युद्धे वज्रधरमपि मया हन्येत, तयोः पुरुषयोः का कथा? इति खरस्य भीमस्वनं निशम्य महती राक्षससेना मृत्युपाशेन बद्धापि अतुलं हर्षं प्राप, युद्धदर्शनकाङ्क्षिणश्च महात्मानः समागच्छन्। तत्र ऋषयः, देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणाश्च समेत्य धर्मशीलस्य तस्य चरितं परस्परं समालोचयन्। ते उच्चैः श्लाघयन्तः प्रार्थयन्ते—"गोब्राह्मणेभ्यः श्रेयः स्यात्, लोकसम्मान्येभ्यश्च। राघवः पौलस्त्यान्, रात्रिचरान् युद्धे विजेष्यात्। यथा विष्णुः चक्रधरः सर्वान् प्रमुखान् असुरान् नाशयामास, एवं सः अपि कुर्यात्।" इति परमर्षयः बहुधा वदन्ति। देवा अपि विमानस्थिताः उत्सुकाः सन्तः, राक्षससेनां दृष्ट्वा, याः प्राणशक्तिः ह्रासमुपगता, अवलोकयन्। तदा खरः श्येनवेगः स्वसेनाग्रतः रथे समुत्पत्य शीघ्रं निर्गतः। तस्य चतुर्दश महाबलवन्तः—पृथुग्रीवः, यज्ञशत्रुः, विहंगमः, दुर्जयः, करवीराक्षः, परुषः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः—एते खरस्य पार्श्वे समुपस्थिताः। महाकपालः, स्थूलाक्षः, प्रमाथः, त्रिशिराश्च—एते चत्वारो दूषणस्य पृष्ठतः सेनां अन्वयुः। सा भीमरवेण, युद्धोत्सुकता, राक्षसवीरैः पूर्णा सेना, सहसा तौ राजपुत्रौ समासादयत्, यथा सूर्यचन्द्रमसौ पुष्पितग्रहैः पर्युपगतौ। एवं चतुर्विंशः सर्गः समाप्तः। यदा खरः महाबलः आश्रमं प्रति प्रस्थितः, तदा रामः भ्रात्रा सह तान्येव भीषणानि अपशकुनानि ददर्श। तानि घोराणि, भयावहानि अपशकुनानि दृष्ट्वा, रामः प्रजाजनहितं चिन्तयन्, लक्ष्मणं प्रति उवाच—"पश्य महाबाहो, एतानि महान्ति, सर्वराक्षसविनाशाय समुत्थितानि घोराणि अपशकुनानि। रक्तधाराः क्रूरस्वनाः प्रवहन्ति; आकाशे मेघाः गर्दभस्य रक्तवर्णाः, तीक्ष्णाः च, प्रतिनिवर्तन्ते। मम सर्वे बाणाः धूममण्डलवेष्टिताः, सुवर्णपृष्ठाः च, युद्धोत्सुकाः चञ्चलन्ते। वनस्थिताः पक्षिणः अपि विचित्रं शब्दं कुर्वन्ति; नः अग्रे न श्रेयः, प्राणेषु च सन्देहः।" "नूनं महद् युद्धं भविष्यति—अत्र न सन्देहः; मम भुजः पुनः पुनः कम्पमानः तद् सूचयति। किन्तु, वीर, यदा वयं समीपं गच्छेम, तदा अस्माकं जयः, रिपूणां पराजयः च निश्चितः; तव मुखं दीप्तं, प्रशस्तं च दृश्यते। ये युद्धाय प्रवर्तन्ते, तेषां मुखे कान्तिह्रासः मृत्युसंनिकर्षस्य लक्षणं भवति।" "राक्षसाणां गर्जितेन, दारुणकर्मणां मृदङ्गनादेन च, भीषणः शब्दः श्रूयते। यः कल्याणमिच्छति, सः आगामिनः कार्यस्य चिन्तनं कर्तव्यमिति पण्डितैः उक्तम्। तस्मात् त्वं वैदेहीं धनुःबाणैः सहितः, गिरेः गुहायां, यत्र वृक्षबहुलं, सुरक्षितं च, शरणं गच्छ। अहं तु एतान् स्वयमेव प्रतिरोधयितुमिच्छामि; मम वचनेन त्वं शीघ्रं गच्छ, विलम्बं मा कुरु। त्वं वीर्यवान्, शूरश्च, एतान् शत्रून् हन्तुं समर्थः; किन्तु अहं सर्वान् रात्रिचरान् स्वयमेव नाशयितुमिच्छामि।" एवं रामवचनेन प्रेरितः, लक्ष्मणः सीतया सह बाणधनुष्मान् गुफायां प्रविश्य स्थितः। लक्ष्मणस्य गुहां प्रविष्टस्य रामः "इदानीं ते आगच्छन्तु!" इति उक्त्वा कवचं परिधाय, तेजसा दीप्तः, अन्धकारे महाज्वलन इव बभौ। सः धनुः संनद्ध्य, महाबलः बाणान् आदाय, दिशः धनुषः प्रत्यञ्च्याः शब्देन पूरयन् तत्र स्थितः। तदा देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणाश्च, महात्मानः, युद्धदर्शनकाङ्क्षया समागताः। महर्षयः ब्राह्मर्षिप्रवराः अपि समेता, धर्मशीलाः, परस्परं वदन्तः—"गोब्राह्मणेभ्यः श्रेयः, सर्वेषां च लोकानां कल्याणं भूयात्। राघवः पौलस्त्यान्, रात्रिचरान् युद्धे विजेष्यात्। यथा चक्रपाणिः सर्वान् प्रमुखान् असुरान् युद्धे नाशयति, एवं सः अपि कुर्यात्।" इति पुनः परस्परं आलोक्य वदन्ति। "चतुर्दशसहस्राणि दुष्कृतिनां राक्षसानां, एकश्च धर्मात्मा रामः—कथं एष युद्धः भविष्यति?" इति ते विचारयन्ति। रामं तु तेजसा दीप्तं, युद्धस्य अग्रे स्थितं दृष्ट्वा, सर्वाणि भूतानि भयेन प्रविष्टानि। तस्य कर्मणां न विश्रमः, रूपं च अप्रतिमं जातम्—यथा महात्मनः रुद्रस्य क्रुद्धस्य रूपम्। एवं देवगन्धर्वचारणैः कथ्यमानेषु, तदा घोररवं कृत्वा, भयानकचर्मवसनाः, शस्त्रध्वजधारिणः, भीमस्वना: राक्षसगणाः समुत्थिताः। रात्रिचरासेनाः सर्वतः संनह्य, युद्धनिनादं कुर्वन्त्यः, परस्परं समागच्छन्। ते धनूंषि पुनः पुनः संक्षिप्य, जृम्भमाणाः, स्वरेण, दुन्दुभिनादेन च, वनं व्याप्य घोरं शब्दं चक्रुः। तेन भीष्मेण निनादेन, तत्र वने वसन्तः मृगपक्षिणः भयात् पलायिताः।