सर्वेषां पुरतः एषा वस्तु स्पष्टा दृश्यते—न ह्यहं मिथ्या भाषे। क्रुद्धः अपि अहम् मदोन्मत्तेन ऐरावतारूढेन देवराजेन सह युद्धे तं हन्तुं समर्थोऽस्मि। वज्रधारिणं देवेशं युद्धे हन्तुं शक्यमस्ति मया, तर्हि तयोः नरयोः किं पुनः? खरस्य निनादं श्रुत्वा महती राक्षसानीका मृत्यु-पाशेन बद्धा अपि अतुलां हर्षवृत्तिं प्राप, युद्धदर्शनलुब्धा महात्मानः समागच्छन्। तत्र ऋषयः देवाः गन्धर्वाः सिद्धाः चारणाश्च एकत्र समागताः पुण्यकर्मणः तस्य चरितं संवादम् अकुर्वन्। ते ऊचुः—"गावः ब्राह्मणाश्च, लोकेषु पूज्यजनाश्च कुशलिनः भवन्तु। राघवः पाउलस्त्यान् निशाचरान् युद्धे विजेष्यतु। यथा चक्रधारी विष्णुः अग्र्य-असुरान् विनाशयामास, एवं सः कुर्यात्।" इति चान्यथापि परमर्षयः प्रार्थनां कृतवन्तः। तदनन्तरं देवाः स्वविमानस्थाः उत्सुकाः राक्षसानां प्राणक्षयित्सु सैन्यं निरीक्षन्तः स्थिताः। तदा खरः श्येनवेगसमः स्वसैन्यस्य अग्रे रथेन शीघ्रं निर्गतः। तस्य पार्श्वे पृथुग्रीवः यज्ञशत्रुः विहंगमः दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकर्मुकः हेममाली महामाली सर्पास्यः रुधिराशनः—एते द्वादश महाबलिनः अग्रे स्थिताः। दूषणस्य पृष्ठतः महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथः त्रिशिराश्च चत्वारः अन्वयुः। तत् तीव्रवेगयुक्तं युद्धोत्सुकं भीषणं राक्षसवीरसमाकुलं सैन्यं, आदित्यचन्द्रौ इव पुष्पनक्षत्रैः परितः, तौ राजपुत्रौ अभ्यधावत्। एवमष्टविंशतितमः सर्गः समाप्तः। खरः पराक्रमवान् तपोवनात् निर्गतः सति, रामः सौमित्रिणा सह तानि तानि भीषणानि दारुणानि च निमित्तानि पश्यन्, जनहितं चिन्तयन्, लक्ष्मणं प्रति इदं वचनमुवाच—"पश्य महाबाहो, एतानि महान्ति घोराणि च निमित्तानि, येषां कारणेन सर्वे राक्षसाः विनश्यन्ति। रक्तनद्यो घोररवैः प्रवहन्ति, आकाशे रक्ताश्वकर्णवर्णाः क्लिष्टमेखलाः मेघाः प्रतिनिवर्तन्ते। मम सर्वे बाणाः धूमवेष्टिताः सुवर्णपृष्ठाश्च, युद्धोत्सुकाः चपलाः सन्ति। वनचराः पक्षिणः अपूर्वरवैरुत्कोचन्ति; नः श्रेयः न भविष्यति, जीविते च सन्देहः अस्ति। नूनं महद् युद्धं भविष्यति—न चात्र संशयः; मम बाहुः पुनः पुनः कम्पमानः तद् सूचयति। परन्तु वीर, यदा वयं समागमिष्यामः, विजयः अस्माकं, रिपूणां च पराजयः, नूनं भविष्यति; तव मुखमद्य प्रसन्नं दीप्तं च दृश्यते। ये युद्धाय प्रवृत्ताः, तेषां मुखे यदि दीप्तिः नास्ति, तदा तेषां आयुः समाप्तिं गच्छति इति लक्षणम्।" "राक्षसानां घोरनिनादः, दुष्कर्मणां मृदङ्गध्वनिश्च श्रूयते। यः शुभकामः स्यात्, सः बुद्धिमान् भविष्यद्भयं पूर्वमेव चिन्तयेत्। अतः त्वं वैदेहीं धनुषा बाणैः च सुसज्जः कृत्वा, गिरिगुहायाम् आश्रय, या दृढा वृक्षसंवृता च। अहं तान् स्वयमेव प्रतियातुम् इच्छामि; त्वया सह विवादः न कर्तव्यः। गच्छ पुत्र, यथाज्ञप्तं मम, विलम्बं मा कुरु। त्वं वीर्यशाली, शत्रून् हन्तुं समर्थः; किन्तु अहम् एतान् सर्वान् निशाचरान् स्वयम् एव नाशयितुम् इच्छामि।" रामस्य एवं उक्त्वा, सौमित्रिः सीतया सह धनुः बाणांश्च आदाय, तां गुहाम् प्रविवेश। लक्ष्मणः सीतया सह गुहायाम् प्रविष्टः सन्, रामः "इदानीं आगच्छन्तु ते!" इति वदन्, कवचं बिभ्रत् तस्थौ। सः कवचेन शोभितः, अग्निसमप्रभः, तमसि महानल इव बभासे। स धनुः उत्क्षिप्य महाबाणान् गृहित्वा, धनुषः प्रत्यञ्चं विनादयन्, दिशः सर्वाः पूरयन् स्थितवान्। तदा देवाः गन्धर्वाः सिद्धाः चारणाश्च, ते महात्मानः, युद्धदर्शनकौतूहलात् एकत्र समागताः। ब्रह्मर्षिष्रेष्ठाः महर्षयः अपि समवेत्य, पुण्यकर्माणः, परस्परं वदन्तः ऊचुः—"गावः ब्राह्मणाश्च, लोकाः च कुशलिनः भवन्तु; राघवः पाउलस्त्यान् निशाचरान् युद्धे विजेष्यतु! यथा चक्रपाणिः अग्र्य-असुरान् विनाशयति, तथैव सः कुर्यात्।" इति परस्परं निरीक्ष्य पुनः पुनः वदन्तः। "चतुर्दशसहस्राणि दुष्कृतिनां राक्षसानां, एकश्च धर्मात्मा रामः—कथं भवेद् एष युद्धः?" इति। रामं तेजसा ज्वलन्तं, युद्धस्य अग्रे स्थितं दृष्ट्वा, सर्वे प्राणिनः भयेन पीडिताः। तस्य रामस्य, अव्याहतकर्मणः, रूपं अनुपमं बभूव—यथा कोपितस्य महात्मनः रुद्रस्य रूपम्। यदा देवाः गन्धर्वाश्च चारणाश्च एवं वदन्तः, तदा भीषणरवेण घोषयन्तः, घोरचर्मवसनाः शस्त्रध्वजपाणयः, राक्षसाः समवर्तन्त। निशाचराणां बलिनां व्यूहः सर्वतः समागतः, युद्धनिनादं कुर्वन्, परस्परं प्रतियातः। ते धनुं सन्दधाना, पुनः पुनः आकुञ्च्य, जृम्भमाणा, स्वरेण नग्नद्रुमध्वनेन च, तुमुलं शब्दं चक्रुः।