जनस्थानस्य समीपे, खरस्य क्रन्दनं घोषयन्तः मांसभक्षिणः पशवः पक्षिणश्च विविधं भीषणं शब्दं कृत्वा समागच्छन्। तत्र दीप्तदिशि, तीक्ष्णा भयङ्करा च, शुभा अपि भीषणरूपा, रात्रौ विचरन्तां प्राणिनां घोरं क्रन्दनं अकुर्वन्। विशालाः मेघाः, विदारितगजसदृशाः रक्तजलधाराभिः युक्ताः, आकाशं आच्छाद्य, आकाशमिव नास्ति इति दर्शयन्ति। तत्र भीषणं घोरं तमः उत्पन्नम्, रोमाञ्चं जनयन्ति, दिशः च अन्तरदिशः च स्पष्टं न दृश्यन्ते। संध्या, कालहीना, नववद्रक्तवर्णा दीप्तिमती बभूव; ततः भीषणाः पशवः पक्षिणश्च खरं अभिमुख्य घोरं शब्दं अकुर्वन्। बकाः शृगालाः गृध्राः च युद्धे सदैव अशुभं सूचयन्तः, भीषणानि निमित्तानि सञ्जनयन्तः, क्रन्दनं अकुर्वन्। बलेन अभिमुख्य, मुखात् ज्वालाः निष्पातयन्तः, कबंधः लोहदण्डसदृशः सूर्यसमीपे दृष्टः। महादानवः स्वर्भानुः सूर्यं विपरीते काले गृहीत्वा, वातः तीव्रं प्रवाति, सूर्यः दीप्तिं हिनस्ति। तत्र तारा अग्निशलभसदृशीः, रात्रिं विना दृश्यन्ते; कमलानि, मत्स्यपक्षिणः गुह्य, शुष्काणि क्लिष्टानि च बभूवुः। तस्मिन्नेव काले वृक्षाः पुष्पफलविहीनाः अभवन्; वायुविना रक्तवर्णः धूलिः मेघसदृशः उत्पन्नः। तत्र स्तरलिङ्गाः 'चीची' 'कूची' शब्दं कृत्वा विलपन्ति; भीषणाः उल्काः घोषयन्त्यः पतन्ति। पृथिवी पर्वतैः वनैः उपवनैः सह कम्पिताः; खरः बुद्धिमान् रथे स्थितः गर्जति। तस्य वामबाहुः कम्पितः, वाणी च विगलिता, अश्रूणि च नेत्रयोः आपूरितानि, सर्वतः निरीक्ष्य। ललाटे पीडा उत्पन्ना, तथापि मोहात् न निवर्तते; तानि महान्ति रोमाञ्चजनकानि निमित्तानि दृष्ट्वा। ततः खरः हास्यं कृत्वा सर्वान् राक्षसान् उवाच— "एतानि महानि भीषणानि निमित्तानि उत्पन्नानि।" "अहं तेषां विषये न चिन्तयामि; मम बलात् बलिनः दुर्बलः च समः; तारेषु अपि तीक्ष्णबाणैः आकाशात् अपकर्षयितुं शक्न्यामि। क्रुद्धः अहं मृत्युं नियमानुसारं तस्मै राघवाय तस्य च भ्रातृ लक्ष्मणाय दास्यामि। तीक्ष्णबाणैः तौ न हत्वा निवर्तितुं न शक्नोमि; रामलक्ष्मणयोः पतनमेव मम प्रयोजनम्।" "एतत् सर्वं भवतः पुरतः स्पष्टं; मया न मिथ्या वाक्यं उक्तम्। क्रुद्धः अपि इन्द्रं मदोन्मत्तैरावतम् आरूढं हन्यां। वज्रधरं युद्धे हन्तुं समर्थः अस्मि— किं तौ नरौ? खरस्य गर्जनं श्रुत्वा राक्षससेना अद्भुतं हर्षं अपि मृत्युपाशबद्धा अनुभवति; महात्मानः युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः समागच्छन्।" तत्र ऋषयः देवाः गन्धर्वाः सिद्धाः चारणाः च समवेत्य धर्मात्मनं विषये संवादम् अकुर्वन्। "गावः ब्राह्मणाः च लोकपूज्याः च सुखिनः सन्तु। राघवः युद्धे पौलस्त्यान् रात्रिचरान् जयतु। विष्णुरिव चक्रपाणिः अग्रासुरान् सर्वान् विनाशयामास, एवं भवतु।" इत्यादि महर्षयः विविधं वाक्यं उक्तवन्तः। देवाः विमानस्थाः उत्सुकाः राक्षससेनां दृष्ट्वा, यास्याः प्राणशक्ति क्षीणा, तत्र स्थिताः। ततः खरः श्येनसदृशगतिः सेना अग्रे रथे शीघ्रं निर्गतः; पृथुग्रीवः यज्ञशत्रुः विहंगमः, दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकर्मुकः हेममाली महामाली सर्पास्यः रुधिराशनः— एते द्वादश महावीर्यवन्तः खरं परिवृत्य अग्रे गच्छन्ति। महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथः त्रिशिरा— एते चत्वारः दुषणं पृष्ठतः अनुगच्छन्। सा भीषणवेगयुक्ता युद्धोत्सुकाः राक्षसवीरैः पूर्णा सेना त्वरितं रामलक्ष्मणौ समागच्छत्, सूर्यचन्द्रमसाविव माल्ययुक्तग्रहैः अभिमुख्य। इदानीं चतुर्विंशः सर्गः आरभ्यते। एषः श्रीवाल्मीकि रामायणे अरण्यकाण्डे चतुर्विंशः सर्गः समाप्तः। खरः महावीर्यवान् आश्रमं प्रति निर्गतः सति, रामः भ्रातृसहितः तानि अशुभानि निमित्तानि पुनः अपश्यत्। तान् भीषणानि निमित्तानि दृष्ट्वा, रामः लोकहिताय चिन्तितः, लक्ष्मणं इदं वाक्यं उवाच— "पश्य, महाबाहो, एतानि महानि विनाशकारिणि निमित्तानि, राक्षसविनाशाय उत्पन्नानि। रक्तधाराः विकटघोषयुक्ताः प्रवहन्ति; आकाशे मेघाः गधायाः रक्तवर्णाः, कठोराः, प्रतिनिवर्तन्ति। मम सर्वे बाणाः धूममण्डिताः सुवर्णपृष्ठाः, युद्धोत्सुकाः, चलन्ति, विवेकिन्। अरण्यवासी पक्षिणः विचित्रं शब्दं कुर्वन्ति; अग्रे सुरक्षा नास्ति, जीविते अपि सन्देहः अस्ति। महान् युद्धः निश्चितं भविष्यति, अस्य विषये न सन्देहः; मम बाहुः पुनः पुनः कम्पितः, युद्धं सूचयति। किन्तु, वीर, समीपं गच्छन्ति सति, विजयोऽस्माकं, पराजयः शत्रोः निश्चितः; तव मुखं दीप्तं शुद्धं च। ये युद्धाय गच्छन्ति, लक्ष्मण, तेषां मुखं दीप्तिहीनं सति, मृत्यु समीपं सूचयति।" "भीषणं गर्जनं राक्षसानां श्रूयते, दानवकृतैः नगारैः घोषः च।