ततः सुवर्णध्वजमुत्तमं समाश्रित्य, महाकायः भीमदर्शनः गृध्रः तत्र निषसाद। जनस्थानस्य समीपे खरस्वनं कुर्वन्तः मांसभक्ष्याः पशवः पक्षिणश्च विविधान् भीमान् शब्दान् प्राकुर्युः। दह्यमानदिशि तत्र तीक्ष्णरूपाः उग्राः प्रेतरात्रिसदृशाः शुभाश्च भीषणाः निशाचराणां घोरं रवं ननादुः। तदा नभः विदारितगजेन्द्रसदृशैः रक्ताम्बुधारावहैः मेघैः आच्छादितं, यथा नभः न दृश्येत। भीषणा घनान्धकारा समुत्पन्ना, रोमाञ्चकराः, दिशः चान्तर्दिशश्च न प्रकाशन्ते स्म। रक्तनववर्णा सन्ध्या तदा प्रकाशमाना, तदा भीमाः पशवः पक्षिणश्च खरं प्रति भीमान् शब्दान् प्राकुर्युः। बकाः शृगालाः गृध्राश्च युधि पापफलदाः सदा भीषणाः शब्दान् प्राकुर्युः। बलं प्रति मुखं ज्वलद्वक्त्रः कबंधः लोहमुसलसदृशः सूर्यस्य समीपे दृष्टः। तदा महादानवः स्वरभानुः सूर्यं विपरीतकाले जग्राह; वातः तीव्रं प्रववौ, सूर्यश्च तेजः हरेत्। तारा अग्निशलाकासदृशाः अनिशं प्रकाशन्ति स्म; कमलानि मत्स्यपक्षिप्रच्छन्नानि शुष्काणि जातानि। तस्मिन्काले वृक्षा अपुष्पफलाः अभवन्; वायुविनाऽपि रक्तमेघसदृशः रजः समुत्पन्नः। तत्र शारिकाः 'चीची', 'कूची' इति शब्दं कृत्वा व्याहरन्ति स्म; भीमाः उल्काः शब्दयन्त्यः पतन्ति स्म। पृथिवी पर्वतैः वनैः उपवनैः सह कम्पिता, यदा खरः बुद्धिमान् रथेन भीमं निनादं चकार। तस्य वामभुजः स्पन्दितः, स्वरः कम्पितः, चक्षुषी अश्रुपूर्णे, सर्वतः च निरीक्ष्य। ललाटे वेदना समुत्पन्ना, सः मोहात् न निवृत्तः, तानि घोराणि रोमाञ्चजनकानि निमित्तानि दृष्ट्वा। तदा खरः हसन् सर्वान् राक्षसान् उवाच— "एतानि महान्ति भीमानि च निमित्तानि समुत्पन्नानि।" अहं तेषां विषये न चिन्तयामि; मम बलात् स्थूलान् सूक्ष्मांश्च तुल्यं मन्ये। तीक्ष्णैः बाणैः नभस्तः तारां अपि पातयितुं शक्नोमि। क्रुद्धः सः राघवस्य तं बलगर्वितं भ्रातरं लक्ष्मणं च मृत्युं धर्मेण प्रापयिष्यामि। तीक्ष्णैः बाणैः तौ न हत्वा निवर्तितुं न शक्नोमि; रामलक्ष्मणयोः विनाशः एव मम कार्यम्। एषा वस्तु भवतां पुरतः साक्षात्; अहं मिथ्या न वदामि। क्रुद्धोऽपि इन्द्रं मदगजेन्द्रारूढं हन्यां; किं पुनः ताभ्यां नराभ्यां? तस्य निनादं श्रुत्वा, राक्षसानां महती सेना मृत्युपाशबद्धा अपि अतुलं हर्षं लेभे; महात्मानः युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः समागच्छन्। ऋषयः देवाः गन्धर्वाः सिद्धाः चारणाश्च एकत्र समागम्य धर्मात्मनं चर्चयन्ति स्म। "सर्वेषां लोकप्रसिद्धानां गोब्राह्मणानां च कल्याणं भवतु। राघवः युद्धे पौलस्त्यान् निशाचरान् जयतु।" विष्णुः चक्रपाणिः यथा सर्वान् श्रेष्ठान् असुरान् विनाशयामास, एवं स्यात्।" इत्येवं विविधैः वाक्यैः महर्षयः वदन्ति स्म। देवाः विमानस्थाः उत्सुकतया राक्षसबलं मृत्युप्राणं दृष्ट्वा तिष्ठन्ति स्म। तदा खरः श्येनवेगः सेनाग्रतः शीघ्रं रथेन निर्गतः; पृथुग्रीवः यज्ञशत्रुः विहंगमः, दुर्जयः करवीराक्षः परुषः कालकर्मुकः, हेममाली महामाली सर्पास्यः रुधिराशनः—एते द्वादश महाबलाः खरं परिवव्रुः। महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथः त्रिशिराः—एते चत्वारः दूषणस्य पृष्ठतोऽनुयायिनः। सा सेना तीक्ष्णवेगा युद्धोत्सुका भीमाकारा राक्षसवीरसमाकीर्णा, सहसा रामलक्ष्मणौ समासाद्य, यथा सूर्यचन्द्रमसौ माल्यग्रहारितग्रहैः उपगम्य। एवं चतुर्विंशः सर्गः समाप्तः। यदा खरः महाबलः आश्रमं प्रति प्रस्थितः, तदा रामः सह भ्रात्रा तानि एव भीमानि निमित्तानि अपश्यत्। तानि घोराणि निमित्तानि दृष्ट्वा, रामः जनस्य कल्याणाय सन्तप्तः लक्ष्मणं वाक्यम् अब्रवीत्— "पश्य महाबाहो! एतानि विनाशकारकाणि निमित्तानि यानि सर्वेषां राक्षसानां विनाशाय समुत्पन्नानि। एते रक्तधाराः तीक्ष्णस्वनाः स्रवन्ति; आकाशे मेघाः गवयरक्तवर्णाः कटिनः प्रत्यागच्छन्ति। मम सर्वे बाणाः धूम्रपिङ्गलपृष्ठाः युद्धोत्सुकाः कम्पन्ते। वनवासिनः पक्षिणः विचित्रैः शब्दैः कूजन्ति; नः पुरतः न सुरक्षा, प्राणेषु अपि संशयः। नूनं महद् युद्धं भविष्यति, अस्य किञ्चित् संशयः नास्ति; मम भुजः पुनः पुनः स्पन्दमानः तद् सूचयति। किन्तु वीर, यदा समीपं गच्छावः, तदा अस्माकं विजयः, शत्रूणां पराजयश्च निश्चितम्; तव मुखं प्रकाशते हि। येषां युद्धाय समीहमानानां मुखं न शोभते, तेषां आयुः समाप्तिं प्रति याति, हे लक्ष्मण।