सूर्यस्य चक्रवत् ज्वलन्तं तमो रक्तवर्णं महद् वर्तुलं तत्र ददृशे, रक्तरक्तमण्डलमिव तं सूर्यं पर्यवेष्टयत्। ततो हेमध्वजस्योपरि भीमकायः सुमहावीर्यः गृध्रः समुपविवेश, स भयङ्करः पक्षिराजः तत्र समुपस्थितः। जनस्थानस्य समीपे मांसभक्षिणः पशवः पक्षिणश्च खरस्य शब्दमुत्कुर्वन्तः, विविधान् भीषणान् निनादान् कुर्वन्तः समुपजग्मुः। दिग्भ्यः प्रज्वलितदिशि, घोररूपिणः भयङ्कराश्च, शुभाश्चापि भीमदर्शनाः, रात्रिचराणां भीषणं शब्दं प्राक्रन्दन्। मेघाः महान्तः, भग्नगजसदृशाः, रक्तोदकधारिणः, गगनं व्याप्य तदिवाकाशमिव नाभवत्। तत्र भीषणं घनतमस्तिमिरमुदतिष्ठत्, रोमाञ्चमुत्पादयन्; न दिशः न चान्तरदिशः स्पष्टमदृश्यन्त। सायं कालोऽपि कालरहितः, नूतनरुधिररागेण विराजमानः, तदा भीमाः पशवः पक्षिणश्च खराभिमुखाः निनादम् अकुर्वन्। बकाः शृगालाः गृध्राश्च अपशकुनं घोषयन्तः, युद्धे पापफलप्रदाः, भीषणानि निमित्तानि अभवन्। बलस्य पुरतः, ज्वलन्मुखाः कबंधाः, लोहदण्डसदृशाः, सूर्यस्य समीपे दृष्टाः। तदा महात्मा स्वर्भानुः सूर्यं कालात्यये गृहीत्वा, वातः प्रचण्डमवहत्, सूर्यश्च तेजो ह्रासमगमत्। तारकाः शलभसदृशदीप्तयः, रात्रिं विना प्रादुरभवन्; पद्मानि मत्स्यपक्षिसंवृतानि शुष्काणि च निर्जलानि अभवन्। तस्मिन्काले वृक्षाः पुष्पफलरहिताः अभवन्, धूलिः रक्तमेघसदृशी, वायोर्विना सम्प्रववौ। तत्र शारिकाः ‘चिचि’ ‘कूचि’ इति शब्दं कुर्वन्त्यः, भीमाः उल्काः शब्दयन्त्यो भूमौ पतिताः। पृथिवी गिरिवनकाननैः सह कम्पिता, खरः च तत्र रथे स्थितः प्रचण्डं निनादम् अकरोत्। तस्य वामभुजो विकम्पितः, वाणी विक्लबिता, नेत्रयोः अश्रूणि पूर्णानि, सर्वतः परितः अपश्यत्। ललाटे वेदना समुत्पन्ना, परं स मोहात् न निवृत्तः, तानि महान्ति रोमाञ्चकारिणि निमित्तानि दृष्ट्वा। ततः खरः हसन् सर्वान् राक्षसान् उवाच—"एते महान्तः भीषणाश्च निमित्तानि उत्पन्नानि।" सः पुनः प्राह—"नाहं तैः चिन्तामापद्ये; मम बलेन बलवान् दुर्बलश्च समः। यदीच्छेयम्, तीक्ष्णैः बाणैः आकाशात् तारकाः अपि पातयेयम्।" "क्रुद्धः सन् अहं तं बलदर्पितं राघवं लक्ष्मणं च, मृत्युम् एव नियतेन विधिना प्रापयिष्यामि। यावद् न तौ तीक्ष्णैः बाणैः निहन्याम्, तावत् न निवर्तिष्ये; रामलक्ष्मणयोः विनाश एव मम संकल्पः।" सः पुनरुवाच—"एतद् सर्वं भवतामग्रे प्रत्यक्षम्; नाहं मिथ्यावादी। यदि क्रुद्धो भवामि, मदोन्मत्तैः ऐरावतारूढं देवराजम् अपि हन्यां; किं पुनस्ताभ्यां नरौ द्वौ।" तस्य निनादम् श्रुत्वा, राक्षसानां महती सेना, मृत्युपाशबद्धाः अपि, अतुलां प्रीतिम् अलभन्त; युद्धमालोकयितुम् उत्सुकाः महात्मानः समाययुः। तत्र ऋषयः, देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणाश्च एकत्र समागत्य, सुकृतिनं समालोच्य वदन्ति स्म—"गोब्राह्मणानां च कल्याणं, लोकेषु पूज्येषु च। राघवः युद्धे पौलस्त्यान् रात्रिचरान् जयेयुः।" "यथा विष्णुः चक्रपाणिः सर्वान् अग्र्यान् असुरान् निहन्ति स्म, तथैव।" एवं चान्यैः शब्दैः परमर्षयः तं स्तुवन्ति स्म। देवाः अपि विमानस्थाः, उत्सुकतया, मृत्युकाले राक्षसबलं निरीक्षन्तः स्थिताः। ततः खरः श्येनवेगः स्वसेनायाः अग्रतः रथेन शीघ्रं निर्गतः; तत्र पृथुग्रीवः, यज्ञशत्रुः, विहंगमः, दुर्जयः, करवीराक्षः, परुषः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः—एते द्वादश महाबलिनः खरस्य पार्श्वे प्रस्थिताः। महाकपालः, स्थूलाक्षः, प्रमाथः, त्रिशिराश्च—एते चत्वारः दुषणस्य पृष्ठतः यायमानस्य अनुसरन्ति स्म। सा सेना, युद्धोत्सुकता, भीमवेगा, राक्षसवीरैः पूर्णा, सहसा रामलक्ष्मणयोः पुरतः स्थितवती, यथा सूर्यचन्द्रौ मण्डलितग्रहैः संप्राप्तौ। एवं पंचविंशतितमे सर्गे समाप्ते, चतुर्विंशतितमं सर्गं शृणु। खरः महाबलः तपोवनाय निर्गतः सन्, रामः लक्ष्मणेन सह तानि एव भीषणानि निमित्तानि ददर्श। सः तानि भीमानि निमित्तानि दृष्ट्वा, जनानां कल्याणाय चिन्ताकुलः, लक्ष्मणं प्रति वाक्यमुवाच— "पश्य महाबाहो, एतानि महान्ति घोराणि निमित्तानि, ये राक्षसानां सर्वनाशाय उत्पन्नानि। रक्तधाराः, कठोरनिनादयुक्ताः, प्रवहन्ति; गगने मेघाः प्रतिनिवर्तन्ते, खररुधिरवर्णाः, कठोराश्च। सर्वे मम बाणाः धूममण्डिताः, सुवर्णपृष्ठाः, युद्धकाङ्क्षिणः, चलन्ति, विवेकिनि।" "वनवासिनः पक्षिणः विचित्रैः शब्दैः कूजन्ति; नः सम्मुखे निःश्रेयसं नास्ति, जीवितेऽपि संशयः। महद् युद्धम् अवश्यं भविष्यति, नात्र संशयः; मम बाहुः पुनः पुनः कम्पमानः तद् सूचयति।" "किन्तु, वीर, यदा समागमिष्यामः, नः विजयः, शत्रोः च पराजयः निःसंशयम्; हि तव मुखं प्रफुल्लं निर्मलं च दीप्तिमान् दृश्यते।" एवं तत्र तेषां भीषणानां निमित्तानां मध्ये, युद्धस्य पूर्वरूपेषु, खरः राक्षसबलं समादाय, रामलक्ष्मणयोः प्रति यायौ, ऋषिदेवगन्धर्वसिद्धचारणाः च तं द्रष्टुम् समागताः, राघवस्य जयस्य कामनया स्वस्तिवचनानि चक्रुः।