ततः तैः भीषणदर्शनैः शूलैः, घोरैः लौहदण्डैः, अतिमात्रं महेषवः, गदाभिः, खड्गैः, मुष्टिभिः, वज्रैश्च, सर्वैः भयावहैः शस्त्रैः सुसज्जिताः, खरस्यानुचराः चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः जनस्थानात् निर्जग्मुः। तान् भीमदर्शनान् राक्षसान् समुत्पततः दृष्ट्वा, खरः स्वेन रथेन किंचित् पृष्ठतः अन्वगच्छत्। तदा प्रेरितः खरस्य रिपुघ्नस्य रथः शीघ्रं सर्वाणि दिशः प्राचीं च दिशं शब्देन पूरयामास। खरः च, क्रोधेन अतिवृद्धेन, कठोरस्वरेण, आत्मशत्रोः विनाशाय मृत्युवत् शीघ्रं रथिनं पुनः पुनः त्वरयन्, मेघघोष इव भीमं निनादं चकर्ष। एवं तस्य भीषणा अनिष्टा च सेना निर्गम्यमाना, तेषां उपरि गधायाः वर्णसमां रक्तवृष्टिं, घोरां तुमुलां, पातयामास। तस्मिन् समये शीघ्रगामिनः रथयुता अश्वाः, पुष्पविचित्रे राजपथे, आकस्मिकं पतिताः। सूर्यस्य चतुर्दिशं ताम्रवर्णं रक्तं चक्रं, दीप्तमिव, दृष्टमभवत्। तदा सुवर्णध्वजस्य उन्नते शिखरे महाकायः भीषणः गृध्रः उपविवेश। जनस्थानस्य समीपे मांसभक्षिणः पशवः खगाश्च, खरनिनादान् उच्चारयन्तः, विविधान् भीमस्वरान् प्राक्रन्दन्। तत्र दीप्तदिशि, घोररूपिणः, भीषणाः, मंगलाः अपि भयावहाः, रजनिचराणां घोरनिनादान् उच्चारयन्तः दृष्टाः। मेघाः अपि, विदारितगजसदृशाः, रक्तोदकवाहिनः, आकाशं छादयामासुः, आकाशाभावमिव दर्शयन्तः। तत्र भीषणं तुमुलं च तमः समुत्पन्नम्, यत् रोमाञ्चं जनयत्; न दिशः न चान्तरदिशः स्पष्टरूपेण दृश्यन्ते स्म। सन्ध्या अपि, अनवस्थितकाले, नववद्रक्तवर्णा बभौ; तदा भीमाः पशवः खगाश्च खरस्य अभिमुखं घोरनादान् उच्चैः प्राक्रन्दुः। बकाः शृगालाः गृध्राश्च, युद्धे सदा अमंगलप्रदाः, भीषणानि अपशकुनानि सञ्जनयन्तः, घोरस्वरं उच्चैरवदन्। बलेन अभिमुखं, ज्वलनमुखः एकः कबन्धः, लौहदण्डसदृशः, सूर्यस्य समीपे दृष्टः। महादानवः स्वर्भानुः, अयुक्तकाले, सूर्यं ग्रसन्, वातः तीव्रं प्रववौ, सूर्यः च तेजः ह्रासम् अगच्छत्। नक्तमिव ज्वलन्तः तारा दृश्यन्ते स्म; कमलानि, मत्स्यखगगुप्तानि, शुष्काणि च निर्जलानि अभवन्। तस्मिन् समये वृक्षाः पुष्पफलरहिताः अभवन्; वायोः अभावे अपि रक्तमेघसदृशः रजः उत्पाटितः। तत्र शारिकाः 'चीची', 'कूची' इति शब्दैः क्रन्दितुम् आरब्धाः; भीषणाः उल्काः शब्दयन्त्यः पतिताः। पृथिवी च, गिरिप्रस्थवनैः सह, कम्पितुम् आरब्धा; यदा खरः, बुद्धिमान्, रथोपविष्टः गर्जनं चकार। तस्य वामभुजः स्पन्दितः, स्वरः विकम्पितः, नेत्रयोः अश्रूणि अपतन्, सर्वतः निरीक्ष्य। ललाटे वेदना समुत्पन्ना, तथापि सः मोहात् न निवृत्तः; तानि महान्ति रोमाञ्चजनकानि अपशकुनानि दृष्ट्वा। तदा खरः, हास्यं कृत्वा, सर्वान् राक्षसान् अब्रवीत्—"एते महान्तः भीमाश्च अपशकुनाः समुत्पन्नाः।" अहं तु तेषां विषये चिन्ता न करोमि; मम बलात् स्थूलान् सूक्ष्मांश्च समं पश्यामि। यदि इच्छेयम्, तीक्ष्णैः बाणैः आकाशात् तारां अपि पातयेयम्। क्रुद्धः अहं तं बलदर्पितं राघवं लक्ष्मणं च मृत्युकालेन यथावत् निधनं प्रापयिष्यामि। तयोः बाणैः विना वधं कृत्वा न निवर्तितुम् अर्हामि; रामलक्ष्मणयोः विनाशः एव मम प्रयोजनम्। "एतत् भवतः पुरतः साक्षात्; मया न मिथ्या भाषितम्। यदि क्रुद्धः अपि स्याम्, सुरेन्द्रं मदोत्कटैरावतारूढं अपि हन्यां।" युद्धे वज्रधरः अपि मया हन्येत; किम् पुनः ताभ्यां नराभ्यां? इति तस्य गर्जितं श्रुत्वा, राक्षसानां महती सेना, मृत्युपाशबद्धाः अपि, अतुलं हर्षं प्राप। महात्मानः अपि युद्धदर्शनलालसाः समागम्य स्थिताः। ऋषयः, देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणाश्च, धर्मात्मनः विषये परस्परं संवादम् अकुर्वन्—"गोब्राह्मणानां च, लोकपूजितानां च, कल्याणं भूयात्। राघवः युद्धे पौलस्त्यान् रजनिचरान् जयतु।" विष्णुः यथा चक्रपाणिः सर्वान् अग्रगण्यान् असुरान् विनाशयामास, एवं सः अपि। इति तथा चान्यैः प्रकारैः परमर्षयः वदन्ति स्म। देवाः अपि, विमानस्थाः, उत्सुकभावेन, राक्षससेनां, मृतजीवितां, निरिक्षन्ते स्म। ततः खरः, श्येनवेगः, सेना-शिरसि शीघ्रं रथेन निर्गतः; पृथुग्रीवः, यज्ञशत्रुः, विहंगमः, दुर्जयः, करवीराक्षः, परुषः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः—एते द्वादश वीर्यवन्तः खरस्य पार्श्वे अग्रे अभ्ययुः। महाकपालः, स्थूलाक्षः, प्रमाथः, त्रिशिराश्च—एते चत्वारः दूषणस्य पृष्ठतः सेनायाः अन्वयुः। सा सेना, युद्धोत्सुकता, भीमवेगा, राक्षसवीरैः पूरिता, तौ रामलक्ष्मणौ यथा सूर्यचन्द्रमसौ ग्रहैः माल्यधारिभिः सम्स्पृष्टौ, तद्वद् आकस्मात् प्राप्तवती। एवं श्रीमद्रामायणस्य अरण्यकाण्डे चतुर्विंशः सर्गः समाप्तः।