ततः स तस्माद् जनस्थानात् भीषणकवचायुधध्वजसमन्वितः राक्षसबलसमूहः घोरं निनादं कुर्वन् शीघ्रगमनं चक्रे। तेषां करेषु गदाद्यायुधानि—मुसलानि, शूलानि, त्रिशूलानि, तीक्ष्णपरश्वधाः, खड्गाः, चक्राणि—दीप्तानि ददृशिरे; गदाशक्त्यादिभिश्च ते विराजमाना अभवन्। शूलैः, लोहमुष्टिभिः, अतिभीमधनुष्मद्भिः, गदैः, खड्गैः, मुसलैः, वज्रैश्च, युक्ताः ते सर्वे दृष्ट्वा भीषणा अभवन्। चतुर्दश सहस्राणि घोररूपिणां राक्षसानां खरस्याज्ञापालनपरायणानां जनस्थानात् निर्जग्मुः। तेषां भीषणराक्षसानां त्वरमाणानां खरस्य रथः किञ्चित् पृष्ठतः अनुगच्छन् ददृशे। तदा खरस्य रथः, रिपुं प्रति क्षिप्रं प्रेरितः, स्वननिःस्वनेन सर्वदिक्चतुष्टयं व्याप्तवान्। खरः कोपसंरक्तः, कठोरस्वरः, शत्रुविनाशाय यमसदृशः संप्रयातः, पुनः पुनः स्वसारथिं गर्जमानः शक्रनिनादवत् प्रज्वलितः। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः। तस्य घोरस्य, अमंगलरूपस्य सेनायाः प्रयाणे, गधायवर्णरक्तवर्षा तेषां उपरि प्रपतितवती। खरस्य रथे युक्ता अश्वाः, पुष्पोपशोभिते राजमार्गे, आकस्मिकं पतिताः। सूर्यस्य चक्रवत् ज्वलन्निव, कृष्णरक्तवर्णमण्डलं दृष्टम्। तदा सुवर्णध्वजस्य समीपे महाकायः भीषणः गृध्रः उपविष्टः। जनस्थानस्य समीपे मांसशकुन्ताः पशवश्च खरस्वरं क्रोशन्तः, विविधं भीषणं शब्दं चक्रुः। दीप्तदिशि, भीमरूपिणः, शुभाश्च भीषणाश्च, रजनिचरस्वरं प्रघोरं निनदन्ति स्म। मेघाः, भिन्नगजसदृशाः, रक्तसलिलधारयुताः, गगनं व्याप्तवन्तः, आकाशस्याभावमिव दर्शयन्ति। तत्र घोरं तमः उत्पन्नं, रोमाञ्चजनकं; दिशः चान्तरिक्षं च न स्पष्टं ददृशे। रक्तनववर्णेन सन्ध्या विराजिता; तदा भीषणपशुशकुन्ताः खरं प्रति विक्रन्दन्ति स्म। बकाः, शृगालाः, गृध्राश्च, युद्धे पापाय संकेतदायकाः, भीषणशब्दं कुर्वन्ति स्म। बलस्य पुरतः, मुखेभ्यः ज्वलनं विसृजन्तं, मुसलसदृशं कबंधं सूर्यसमीपे दृष्टम्। महादैत्यः स्वर्भानुः सूर्यं विपरीतकाले गृहीत्वा, वातः तीव्रं ववौ, सूर्यश्च तेजो ह्रासं गतः। ताराः शलभसदृश्यः, रात्र्यभावे अपि, ददृशिरे; पतत्रिणां मीनानां च निहितत्वात् पद्मानि शुष्काणि अभवन्। तस्मिन्नन्तरे वृक्षाः पुष्पफलरहिताः, मेघरक्तधूलिः अनिलरहिते उत्पन्ना। तत्र शारिकाः 'चिचि', 'कूचि' इति शब्दं कृत्वा, उल्काः निनदन्त्यः पतिताः। पृथिवी पर्वतवनोपवनेन सह कम्पिता, खरस्य रथात् निनदतः। तस्य वामभुजः स्पन्दितः, स्वरः संकुचितः, चक्षुषी अश्रुपूर्णे, सर्वतः निरीक्ष्य। ललाटे वेदना जाताऽपि, मोहात् न निवृत्तः, महान्ति रोमाञ्चजनकानि निमित्तानि दृष्ट्वा। तदा खरः हसन् सर्वान् राक्षसान् उवाच—"एतानि महान्ति भीषणानि च निमित्तानि जातानि। अहं तु तेषां न चिन्तयामि; मम बलात् बलवान् दुर्बलश्च समः। तीक्ष्णबाणैः तारागणं स्वर्गात् अपि पातयेयम्। कोपितः तं राघवं तस्य च भ्रातरं लक्ष्मणं, मम वीर्यदर्पसमन्वितं, मृत्युना सह विनाशयिष्यामि। तयोः वधं विना न निवर्तेयं; रामलक्ष्मणयोः विनाशः मे अभिप्रेतः।" "एतद् सर्वं भवतः पुरतः साक्षात्; मया न मिथ्यं भाष्यते। अहं क्रुद्धः इन्द्रं अपि मदगजेन्द्रारूढं हन्यां। वज्रधारिणं युद्धे हन्याम्—किं पुनः तयोः नरयोः?" खरस्य निनादं श्रुत्वा, राक्षसबलं मृत्युपाशबद्धमपि अतुलं हर्षं प्राप्तम्। महात्मानः युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः समागच्छन्। ऋषयः, देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणाश्च, धर्मात्मानं समालोच्य, परस्परं चुचर्चुः—"गोब्राह्मणानां, लोक्येषु पूज्यानां च, कल्याणं भूयात्। राघवः युद्धे पौलस्त्यान् रजनिचरान् जयतु। विष्णुरिव चक्रपाणिः अग्र्यदानवान् निहत्य, एवं स्यात्।" इति बहुधा परमर्षयः शंसन्ति स्म। देवाः जिज्ञासया, विमानस्थाः, प्राणशून्यं राक्षसबलं पश्यन्ति स्म। तदा खरः श्येनसदृशवेगः, सेना अग्रे रथे त्वरया निर्गतः। पृथुग्रीवः, यज्ञशत्रुः, विहंगमः, दुर्जयः, करवीराक्षः, परुषः, कालकर्मुकः, हेममाली, महामाली, सर्पास्यः, रुधिराशनः—एते द्वादश महाबलाः खरस्य पार्श्वे अभ्यधावत्। महाकपालः, स्थूलाक्षः, प्रमाथः, त्रिशिराश्च—एते चत्वारः दूषणस्य पृष्ठतः सेनायाः अन्वगच्छन्।