तदा खरः क्रोधेन सम्पूर्णहृदयः, शूर्पणखायाः तिरस्कारात् उत्पन्नं स्वक्रोधं समुद्रतरङ्गवत् निग्रहीतुं न अशक्नोत्, तेन तस्य कोपः अतुलनीयः अभवत्। सः राघवस्य सामर्थ्यं न अवदत्त, तं मर्त्यं शीघ्रं जीवितपर्यन्तं प्राप्नुवन्तं मन्यते स्म। अद्य तस्य पापकर्मणा एव सः प्राणान् हन्ति इति निश्चित्य, शूर्पणखायाः अश्रूणि निगृह्य चित्तविक्षेपं त्यज्य, रामं लक्ष्मणं च यमसदनं प्रेषयिष्यामि इति प्रतिजज्ञे। सः उवाच—"अद्य त्वं भूमौ क्षीणबलं रामं मम परशुना निपातितं दृष्ट्वा तस्योष्णं रुधिरं पिबिष्यसि, हे राक्षसी।" खरस्य एतानि वचांसि श्रुत्वा शूर्पणखा प्रमुदिता, मूढभावेन पुनः स्वभ्रातरं राक्षसश्रेष्ठं स्तोतुं आरब्धवती। या पूर्वं तेन कठोरवचनैः उपहासिता, सा इदानीं पुनः स्तुत्वा तस्य मनः प्रीतिं जनयामास। ततः खरः दुषणं सेनापतिं सम्बोध्य उवाच—"मम वशे स्थिताः चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां, ये युद्धे प्रचण्डाः च निरतिशयबलवन्तः। ते मेघसंकाशाः, लोके विघातकारिणः, सम्पूर्णशस्त्रसज्जिताः, तान् सर्वान् संयोजय, सौम्य। शीघ्रं मे रथं समानीय, धनुषः, विविधानि शराणि, खड्गान् तीक्ष्णशूलानि च आनय। अग्रे गत्वा तं दुरात्मानं रामं युद्धविशारदं सह पौलस्त्यैः महात्मभिः नाशयितुमिच्छामि।" एवं वदन्तं खरं दुषणः तस्य महतीं सूर्यसङ्काशां रथमुपस्थापयत्, या चित्राङ्गनैर्युक्ता, मेरुशिखरसमप्रभा, सुवर्णभूषिता, सुवर्णचक्रसमाकीर्णा, वैडूर्ययुक्तयुक्तायाम् आसीत्। तस्य रथस्य मीनपुष्पवृक्षगिरिसुवर्णचन्द्रसूर्यशुभपक्षिसमूहताराभिः चित्राणि अलङ्कृतानि आसन्। ध्वजपट्टखड्गमणिवल्लकीशोभिता, सदा उत्तमाश्वयुक्ता सा रथः खरः क्रोधेनारूढः। ततः खरः तां महतीं राक्षससेनां रथशस्त्रध्वजसमाकीर्णां दृष्ट्वा, सर्वान् राक्षसान् दुषणं प्रति 'यात' इति आज्ञापयत्। तदा सा राक्षससेना भयङ्करकवचशस्त्रध्वजसमायुक्ता जनस्थानात् निर्गता, घोरनिनादं कृत्वा शीघ्रगत्या प्रस्थितवती। क्लुब्भशूलत्रिशूलतीक्ष्णपरश्वधखड्गचक्रशक्तिप्रभृतिभिः आयुधैः दीप्तिमन्तः राक्षसाः, मुसलवज्रप्रहरणैः च, चतुर्दश सहस्राणि खरस्याज्ञया जनस्थानात् निर्गच्छन्। तान् भीषणराक्षसान् प्रचोद्यमानान् दृष्ट्वा खरस्य रथः किञ्चित् पृष्ठतः अन्वगच्छत्। प्रेरितः खरस्य रिपुघ्नस्य रथः वेगेन सर्वदिक्च विदिशाश्च शब्देन पूरयन् प्रस्थितः। खरः क्रोधवर्धितः कठोरस्वरः शत्रुनाशाय यमसदृशः रथसारथिं पुनः पुनः गर्जमानः अभ्यधावत्। श्रूयताम्—श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे अरण्यकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः। तस्य भीषणस्य अमङ्गलस्य सेनायाः प्रयाणे, गदाहरणवर्णस्य रक्तवर्णस्य भीषणः असृग्वृष्टिः तेषां उपरि ववर्ष। खरस्य रथयुक्ताश्वाः शीघ्रगामिनः, पुष्पैः समाच्छन्ने राजपथे, आकस्मात् पतिताः। सूर्यस्य चतुर्भुजं रक्तवर्णं दण्डाकृतिं दीप्तचक्रं दृष्ट्वा, सुवर्णध्वजस्य समीपे महाकायः भीषणः गृध्रः उपविष्टः। जनस्थानसमीपे मांसभक्ष्य पशुपक्षिणः खरघोषम् उच्चारयन्तः, विविधान् भीषणस्वरान् निनदन्तः, तत्र समागताः। दिशि दीप्तायां, तीक्ष्णाः भीषणाश्च, शुभाश्चापि घोराः, निशाचरघोषम् उच्चारयन्तः। महतः मेघाः, विदारितगजसदृशाः, रक्तोदकधारायुक्ताः, आकाशं व्याप्तवन्तः, आकाशमेव नास्ति इव ददृशुः। तत्र भीषणतमः उत्पन्नम्, रोमाञ्चजनकं, न दिशः न च विदिशः स्पष्टरूपेण दृश्यन्ते। संध्या रक्तवर्णा, दिवसकालवर्जिता, दीप्तिमती, तदा भीषणाः पशुपक्षिणः खरं प्रति मुखं कृत्वा निनदन्ति। बकगृध्रशृगालाः अपशकुनाय युद्धे नित्यं भीषणस्वरं घोषयन्ति। बलस्य पुरतः, मुखात् ज्वालान् निष्प्रसृत्य, महाकायः कबन्धः आयसदण्डसदृशः, सूर्यसमीपे दृष्टः। महादैत्यः स्वर्भानुः सूर्यं अमुष्मिन्नपि काले ग्रहीतवान्; वातः तीव्रवेगः, सूर्यः तेजः हृतवान्। तारकाः शलभसदृशाः, रात्रिवर्जिते दिवसे, दृष्टाः; पद्मानि मत्स्यपक्षिसंवृतानि शुष्काणि अभवन्। तस्मिन्नहनि वृक्षाः पुष्पफलवर्जिताः; मेघवर्णः रजः अनिलवर्जितं समुत्थितम्। तत्र शारिकाः 'चीची', 'कूची' इति घोषयन्त्यः, घोराः उल्कापाताः निनदन्तः पतन्ति। पृथिवी गिरिवनकाननसमेताः कम्पमाना, खरः बुद्धिमान् रथे स्थितः गर्जति स्म। तस्य वामभुजः स्पन्दितः, स्वरः कम्पितः, चक्षुषी अश्रुपूर्णे, सर्वतो ददर्श सः खरः।