शूर्पणखायाः भ्रातुः पार्श्वे, शोकग्रस्ताः सा मूर्च्छिता, अतिसंतप्तशोकवशेन उदरं हस्ताभ्यां प्रहारयन्ती विलपन्ती बभूव। ततः श्रीमद्वाल्मीकिरामायणेऽरण्यकाण्डे द्वाविंशः सर्गः श्रोतव्यः इति निर्दिष्टम्। एवं शूर्पणखायाः प्रेरणया, योधा खरः राक्षसानां मध्ये, खरादपि कठोरतरं वचनम् उवाच। सः कोपः, अपमानजनितः, असाधारणः, समुद्रजलस्य विक्षोभवत् निग्रहातीतः इति सः प्राह। रामं न शक्तिमन्तं मन्ये—सः मर्त्यः, यः जीवितपर्यन्ते स्थितः; अद्य, स्वदोषैः, जीवितं हानि यास्यति। अश्रूणि संयच्छ, चित्तविक्षेपं विहाय; अहं रामं तस्य भ्रातरं च यमलोकं प्रेषयिष्यामि। अद्य, त्वं भूमौ पतितं, खरकृतेन परशुना हतं, दुर्बलं रामं, तस्य रक्तं उष्णं पिबिष्यसि, हे राक्षसी। एवं खरस्य वचनानि शूर्पणखा श्रुत्वा, तस्य मुखात् प्रवाहमानानि, प्रमोदिता अभूत्, मूढवस्था पुनः भ्रातरं राक्षसश्रेष्ठं स्तुतवती। पूर्वं कठोरवचनैः उपलक्षितः, पुनः स्तुतः, खरः ततः दुषणं सेनापतिं संबोधितवान्। मम इच्छानुसारं, चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः, युद्धे दारुणाः, अनुवर्तन्ते। मेघसमानवर्णाः, लोकविनाशकाः, सर्वे सज्जाः; एतान् राक्षसान् समाहारय, सौम्य। शीघ्रं मम रथं आनय, धनुषः, विविधाणि शराणि, खड्गाः, तीक्ष्णानि शूलानि च। अहं अग्रे गन्तुम इच्छामि, तस्य दुर्वृत्तस्य रामस्य विनाशाय, युद्धकुशलस्य, महात्मनः पौलस्त्यैः सह। खरः एवं वदन्, दुषणः तस्मै महति रथं, सूर्यसदृशं, चित्रैः अश्वैः युक्तं, आज्ञापयत्। स रथः मेरुशिखरसदृशः, सुवर्णेन भूषितः, सुवर्णचक्रैः समाकीर्णः, वैदूर्ययुक्तयुगः, मत्स्य-पुष्प-वृक्ष-गिरि-सुवर्णचन्द्र-सूर्य-पक्षी-तारचित्रैः आवृतः, पताकाभिः, खड्गैः, घण्टाभिः, उत्तमाश्वैः युक्तः, खरः कोपाविष्टः तं रथं आरुरोह। खरः, रथ-संयन्त्र-शस्त्र-पताकाभिः युक्तं महद् सैन्यं दृष्ट्वा, सर्वे राक्षसाः दुषणं प्रति 'प्रयान्तु' इति उक्तवान्। ततः राक्षससैन्यं, भयानकवर्म-शस्त्र-पताकाभिः युक्तम्, जनस्थानात् गर्जन्तं, शीघ्रगमनं च कृतम्। गदा-शूल-त्रिशूल-तीक्ष्णपरशु-खड्ग-चक्र-शक्तिभिः दीप्यमानाः, शूल-लोहमुष्टि-महाबाण-गदा-खड्ग-मुसल-वज्रैः, सर्वे भयङ्कराः, चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः खरस्य इच्छानुवर्तिनः जनस्थानात् प्रस्थिताः। तत् भयङ्करं राक्षसगणं शीघ्रं प्रस्थितं दृष्ट्वा, खरस्य रथः किञ्चित् पश्चात् अनुगतः। खरस्य रथः, शत्रुनाशकः, प्रेरितः, सर्वदिक्-दिगन्तरं शब्देन पूरयन् शीघ्रं गतः। खरः, कोपवर्धितः, कठोरवचनः, शत्रुविनाशाय मृत्युसदृशः, पुनः रथवाहकं गर्जन् मेघवत् अश्मवर्षणं प्रहरन् त्वरितवान्। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणेऽरण्यकाण्डे त्रयोविंशः सर्गः श्रोतव्यः। तदा, यदा तद् भयङ्करं, अशुभं सैन्यं प्रस्थितम्, तेषां उपरि गाढं, गधासदृशं, रक्तवर्णं, उग्रं अशुभवृष्टिः अभवत्। रथयुक्ताः अश्वाः, मार्गे पुष्पैः सम्यक् विकीर्णे, आकस्मिकं पतिताः। सूर्यस्य चक्रसदृशं, कृष्णरक्तवर्णं, दीप्तं वर्तुलं दृश्यते स्म। उन्नतं सुवर्णपताकं समीपं, महाकायः, भयङ्करः, गृध्रः उपविष्टः। जनस्थानसमीपे, मांसभक्षिणः पशु-पक्षिणः, खरनादं कृत्वा, विविधं भयङ्करं शब्दं कृतवन्तः। दीप्तदिशि, तीक्ष्णा भयङ्करा, शुभा अपि दारुणा, रात्रिचराणां घोरनादं कृतवन्तः। महत् मेघाः, विदारितगजसदृशाः, रक्तजलधाराः वहन्तः, आकाशं आच्छाद्य, आकाशाभावं इव कृतवन्तः। तदा, उग्रं, घोरं तमः उत्पन्नम्, रोमाञ्चं जनयन्ति; दिशः दिगन्तरं च न स्पष्टं दृश्यन्ते। सन्ध्या, कालाभावेन, नव्यरक्तवर्णेन दीप्तवती; तदा, भयङ्कराः पशु-पक्षिणः खरं प्रति घोरनादं कृतवन्तः। बकाः, शृगालाः, गृध्राः, युद्धे सदा अशुभं सूचयन्तः, भयङ्करं शाकुनं कृतवन्तः। बलं प्रति, ज्वलन्मुखाः, कबन्धः, लोहदण्डसदृशः, सूर्यसमीपे दृश्यते स्म। महादैत्यः स्वर्भानुः, अनवस्थिते काले, सूर्यं गृहीत्वा, तीव्रं वातं प्रवहन्, सूर्यः तेजोहीनः अभवत्। तारा, ज्वलनपिङ्गलसदृशाः, रात्रिं विना दृश्यन्ते स्म; पद्मानि, मत्स्य-पक्षिणः लुप्ताः, शुष्काणि अभवन्। तस्मिन्काले, वृक्षाः पुष्पफलविहीनाः अभवन्; मेघरक्तवर्णः धूलिः वातविहीनः उत्पन्नः। एवं राक्षससैन्यस्य प्रस्थानसमये, विविधानि अशुभानि, भीषणानि, दारुणानि च चिन्हानि प्रादुरभवन्।