शूर्पणखायाः कटुशब्दैः खरो राक्षसः राघवौ रामलक्ष्मणौ हन्तुं असमर्थः इति ताम् उपालपत्—"त्वं बलहीना, अल्पवीर्यवती, अस्य स्थाने का तव जीवितवृत्तिः?" इत्येवम्। "रामस्य तेजसा अभिभूतः त्वं शीघ्रं विनश्यिष्यसि; दशरथस्य पुत्रः रामः तेन एव वीर्येण युक्तः," इति पुनः ताम् उपद्रवत्। तस्याः भ्रातुः समीपे, शोकाभिभूतायाः शूर्पणखायाः मूर्छितायाः सा उदरं हस्ताभ्याम् आघ्राय, तीव्रशोकसमाकुला, रुदती तिष्ठति स्म। ततः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, द्वाविंशः सर्गः आरभ्यते। शूर्पणखायाः प्रकोपात् खरो राक्षसः राक्षसान् मध्ये स्वातिशयकटुशब्दान् उवाच। "मम क्रोधः, तव अवमानात् उत्पन्नः, अतुलः; सागरस्य उद्वेगवत् धारयितुं न शक्यते। अहं रामं वीर्यवन्तं न मन्ये—सः मर्त्यः, यस्य आयुः क्षीणम्; अद्य सः स्वकृत्यैः प्राणान् हिनस्ति। शोकं विसृज्य, अश्रूणि निगृह्य, अहं रामं तस्य भ्रातरं च यमलोकं प्रेषयिष्यामि। अद्य त्वं भूमौ पतितस्य रामस्य, मम परशुना हतस्य, तस्योष्णं रक्तं पिबिष्यसि, हे राक्षसी," इत्येवं तम् उवाच। एवं खरस्य वचनानि श्रुत्वा, शूर्पणखा तुष्टाभूत्, मूढा, पुनः भ्रातरं राक्षसश्रेष्ठं स्तोतुं आरभत। पूर्वं कटुवाक्यैः तया उपहितः, पुनः स्तुतः, खरो दुषणं सेनापतिं सम्बोधयामास। "चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानाम्, युद्धे दारुणानाम्, मम इच्छानुग्राहकाणि। मेघसमानवर्णाः, लोकविनाशनपरायणाः, सर्वे सज्जाः; एतान् समाहारय, सौम्य। शीघ्रं मे रथं योजय, धनुषः, बहुविधानि शराणि, खड्गाः, तीक्ष्णानि शूलानि च आनय। अग्रतः गच्छामि, तस्य दुर्वृत्तस्य रामस्य विनाशाय, युद्धकुशलस्य, महात्मनः पौलस्त्यैः सह," इत्येवम् उक्त्वा, दुषणः तस्य महतीं सूर्यसमानप्रभां रथं, चित्राश्वयुक्तं, समादेशयत्। सः रथः मेरुशिखरसमः, सुवर्णसंपन्नः, सुवर्णचक्रैः सन्नद्धः, वैदूर्ययुक्तयुगः, मत्स्यपुष्पवृक्षगिरिसुवर्णचन्द्रसूर्यचिह्नैः, शुभपक्षिपक्षैः, ताराभिः अलंकृतः, पताकाखड्गैः, उत्तमघण्टानां भूषणैः, सततं उत्तमाश्वयुक्तः। क्रोधात् खरो तं रथं आरोहति स्म। खरः तं महद् सैन्यं रथैः, कवचैः, शस्त्रैः, पताकाभिः युक्तं दृष्ट्वा, सर्वे राक्षसान् दुषणं प्रति "प्रयान्तु!" इति आज्ञापयत्। ततः राक्षससैन्यं, भीषणकवचशस्त्रपताकायुक्तं, जनस्थानात् घोषयन्तः, शीघ्रं प्रस्थितम्। गदाशूलत्रिशूलतीक्ष्णपरशुखड्गचक्रैः, मुसलप्रासैः, दीप्तगदाशक्तिभिः, शूलदंडमहधनुष्खड्गमुषलवज्रैः, सर्वे भीषणदर्शना राक्षसाः सज्जाः। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां, खरस्य इच्छानुग्राहकाणि, जनस्थानात् प्रस्थितानि। तान् भीषणराक्षसान् प्रस्थितान् दृष्ट्वा, खरस्य रथः किञ्चित् पश्चात् अनुगच्छति स्म। प्रेरितः खरस्य रथः, शत्रुनाशनः, शीघ्रं सर्वदिक्चान्दिकं घोषेन पूरयामास। खरः, अतिवृद्धक्रोधः, कटुशब्दयुक्तः, शत्रुविनाशाय यमसदृशः, पुनः सारथिं गर्जन्, महाघनवृष्टिवद्, शीघ्रं प्रक्रमितुम् आज्ञापयत्। ततः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, त्रयोविंशः सर्गः आरभ्यते। तस्य दारुणस्य, अमङ्गलस्य सैन्यस्य प्रस्थानसमये, विकटः, अश्वत्थरक्तवर्णः, रक्तवृष्टिः तेषां उपरि अभ्यवर्षत्। तस्य रथस्य युक्ताः शीघ्राश्वाः, पुष्पैः कृतपथप्रदेशे, सहसा पतिताः। सूर्यस्य चारि रक्तवर्तुलं, दिप्तचक्रसदृशम्, ददृशे। सुवर्णध्वजस्य समीपे, महाकायः, भीषणः, गृध्रः उपविष्टः। जनस्थानसमीपे, मांसभक्ष्याः पशुपक्षिणः, खरघोषैः, विविधं भीषणं शब्दं कृत्वा, अभ्यागताः। दिक्षु दीप्तासु, भीषणाः, दारुणाः, शुभाः अपि, निशाचरघोषैः, विकटं शब्दं कृतवन्तः। महामेघाः, विदारितगजसदृशाः, रक्तजलधारायुक्ताः, आकाशं आच्छादयन्तः, आकाशमिव न आकाशं दर्शयन्ति स्म। विकटतमः उत्पन्नम्, रोमाञ्चकारि; दिशः च चान्दिकाः न स्पष्टाः। संध्या, दिनकालवर्जिता, नव्यरक्तवर्णा दीप्तवती; ततः, भीषणाः पशुपक्षिणः खरं प्रति विकटं शब्दं कृतवन्तः। बकाः, शृगालाः, गृध्राः, युद्धे अशुभसूचकाः, विकटं शब्दं कृतवन्तः। बालं प्रति, ज्वलन्मुखः, लोहमुष्टिसदृशः, कबंधः सूर्यसमीपे दृष्टः। महादानवः स्वर्भानुः सूर्यं अपकाले गृहीत्वा, वायुः प्रचण्डः, सूर्यः प्रभाम् अपहाय, तत्र दृष्टः। एवं खरस्य राक्षससैन्यस्य प्रस्थानसमये, विनाशसूचकानि बहूनि अद्भुतानि भीषणानि च दृष्टानि, सर्वे राक्षसाः भयाकुलाः अभवन्।