तेषां सर्वेषां कोपसमाविष्टानां शूलपट्टिशपाणीनां रणे रामेण मर्मविदारणैः बाणैः संख्ये विनिपातितानां दृश्यते। तेषां शीघ्रवीराणां भूमौ क्षिप्रम् पतितानां तथा रामस्य तदात्मनः महद्विक्रमं दृष्ट्वा अहं महता भीतेनाभिभूतः। एवं भयत्रस्तः सन्तप्तचित्तः शोकसन्तप्तः च अहम्, हे निशाचरि, सर्वत्रापि आपत्तिं पश्यन् पुनः त्वां शरणं प्राप्तः। क्लेशमकरैः शोकतरङ्गैः चाकुलिते दुःखसागरसमाक्रान्ते मयि, त्वं मां किमर्थं न उद्धरसि? ये मांसभक्षका राक्षसाः मम साहाय्यार्थम् आगताः, तान् रामः तीक्ष्णैः बाणैः भूमौ विनिपातितवान्। यदि मयि वा तेषु राक्षसेषु दया अस्ति, यदि रामे प्रतिपत्तिः वा बलं वा अस्ति, हे निशाचरि, तर्हि दण्डकारण्यनिवासिनां राक्षसानां कंटकं तं रामं हन। यदि त्वं अद्य रिपुघ्नं रामं न हनिष्यसि, तर्हि अहम् तव पुरतः एव प्राणान् त्यक्ष्यामि; न हि त्वं रामं युद्धे प्रतिरोद्धुं समर्थः। त्वं स्वबलैः अपि तं महायुद्धे प्रत्यक्षं स्थातुं न समर्थः; त्वं वीर इति यद् उक्तं, तद् मिथ्या; तव वीर्यम् अनुचितम्। शीघ्रं जनस्थानात् स्वजनैः सह गच्छ; अथवा युद्धे मूर्खान् हन वा, अन्यथा कुलस्य निन्दां प्राप्स्यसि। रामलक्ष्मणयोः तयोः नरयोः वधाय त्वं अशक्तः; बलहीनः त्वं किम् अत्र जीवसि? रामतेजसा अभिभूतः त्वं शीघ्रं नश्यसि; दशरथात्मजस्य तद् वीर्यं अस्ति। सा दुःखार्त्ता, भ्रातरं समीपस्थं दृष्ट्वा, मूर्च्छिता, उदरं हस्ताभ्यां ताडयन्ती, तीव्रेण शोकबाधा विललाप। एवमेकविंशतितमः सर्गः समाप्तः। इदानीं द्वाविंशः सर्गः श्राव्यः। तदा शूर्पणखया प्रेरितः खरः राक्षसानां मध्ये खरादपि कठोरतरं वचनं उवाच। मम एषः कोपः तव अवमानात् उत्पन्नः, अतुल्यः, समुद्रजलवद् निग्रहीतुं अशक्यः। न अहं रामं बलवन्तं मन्ये; सः मर्त्यः, तस्य आयुः शीघ्रं समाप्तव्यम्; अद्य एव स्वकर्मणा सः प्राणान् त्यक्ष्यति। शोकं त्यज, चित्तव्याकुलतां मुञ्च; अहं रामं लक्ष्मणं च यमलोकं प्रेषयिष्यामि। अद्य त्वं भूमौ पतितं रामं मम परशुना हतम् अशक्तं तस्य उष्णं रक्तं पिबिष्यसि, हे निशाचरि। खरस्य वाक्यं श्रुत्वा सा प्रमुदिता, मूढा, पुनः भ्रातरं राक्षसश्रेष्ठं स्तोतुं प्रचक्रमे। पूर्वं कठोरैः वाक्यैः उपलक्षितः सः खरः, पुनः स्तुतः, ततः दुषणं सेनापतिं प्राह। चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः, युद्धे दारुणाः, मम आज्ञया वर्तन्ते। मेघसङ्काशाः ते, लोकविनाशकाः, सर्वे सज्जाः; तान् राक्षसान् समाह्वय, सौम्य। शीघ्रं मे रथं आनय, धनुः, बाणान्, विविधशस्त्राणि, खड्गान्, शूलानि च। अग्रे गन्तुम् इच्छामि, तं दुष्टं रघुनन्दनं रामं सह महात्मभिः पौलस्त्यैः नाशयितुम्। खरस्य एवं भाषमाणस्य, दुषणः तस्य महतीं सूर्यसमप्रभां चित्राश्वयुतां रथं आजुहाव। सः रथः मेरुशृङ्गसदृशः, सुवर्णमयः, सुवर्णचक्रसंकीर्णः, वैडूर्ययुक्तयोकः, मत्स्यपुष्पवृक्षगिरिचन्द्रसूर्यनक्षत्रचित्रैः आवृतः, शुभैः पक्षिणां समूहैः भूषितः, पताकाखड्गयुक्तः, मणिनूपुरशोभितः, सदा उत्तमाश्वयुतः। खरः कोपवशात् तं रथम् आरोहत्। खरः तं महदन्यं सैन्यं रथैः, कवचैः, शस्त्रैः, पताकाभिः सहितं दृष्ट्वा, सर्वेभ्यः राक्षसेभ्यः 'गच्छ' इति दुषणं प्रति उक्तवान्। ततः राक्षससैन्यं भीषणकवचशस्त्रपताकाभिः सुसज्जितम्, जनस्थानात् निर्गत्य घोरनिनादं कृत्वा शीघ्रं प्रस्थितम्। ते गदाभिः, शूलैः, त्रिशूलैः, तीक्ष्णपरशुभिः, खड्गैः, चक्रैः, मुसलैः, तोमरैः, शङ्कुभिः, भिन्दिपालैः, धनुष्मद्भिः, वज्रैः, महद्भिः आयुधैः शोभमानाः। चतुर्दशसहस्राणि भीषणरूपिणां राक्षसानां खरस्य आज्ञया जनस्थानात् प्रस्थितानि। तान् भीषणराक्षसान् प्रस्थितान् दृष्ट्वा खरस्य रथः किंचित् पृष्ठतः अन्वयात्। खरस्य रथः प्रेरितः, सर्वदिक्च दिशश्च शब्देन व्याप्य शीघ्रं प्रस्थितः। खरः कोपवर्धितः, कठोरस्वरः, शत्रुनाशनाय यमसदृशः, पुनः सारथिं प्रति गर्जमानः, महाघन इव शिलां पातयन्, शीघ्रम् अग्रे प्रस्थितः। त्रयोविंशः सर्गः श्रोतव्यः। तस्य घोरस्य, अशुभस्य सैन्यस्य प्रस्थानकाले, घोरः, भीष्मः, गर्दभवर्णरक्तवर्षः तेषां उपरि ववर्ष। खरस्य रथयुक्ता अश्वा, शीघ्रगामिनः, पुष्पसमाकीर्णे राजपथे किञ्चित् दैवयोगेन पतिताः।