खरः ताम् एवं भूमौ सर्पमाणाम् अश्रुपूर्णेक्षणाम् अवलोक्य सान्त्वनपूर्वकम् उवाच — "किम् एतत्? किमर्थं त्वं 'हा रक्ष' इति उच्चैः क्रन्दसि, नागवत् भूमौ विक्षिप्यसे? अहम् इह स्थितः, त्वं अनाथवत् किमर्थं शोकं करोति? उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ! नैवम् दुर्बलता त्वयि शोभते, एषा हीनता त्यज।" एवं बलदुःषितेन खरस्य वचनेन सान्त्विता शूर्पणखा अश्रूणि पाणिना अपोह्य भ्रातरम् खरम् इदम् उवाच — "एषा अहम् तव समीपम् आगता, कर्णनासिकाच्छिन्ना, रक्तधाराभिः सिक्ताङ्गी, त्वया च सान्त्विता। त्वया मम कृते सशस्त्रान् चतुर्दश वीर्यवन्तः राक्षसाः रामलक्ष्मणयोः वधाय प्रेषिताः। किन्तु ते सर्वे क्रुद्धाः शूलपट्टिशधारिणः रामेण जीवघ्नैः बाणैः समरे निपातिताः। तान् शीघ्रवीर्यान् भूमौ क्षिप्रं पतितान् दृष्ट्वा रामस्य महत् कर्म चावलोक्य, मम हृदि महद् भीतम् उत्पन्नम्। अतः अहम् भीता, विवर्णा, विषण्णा च, हे निशाचर, सर्वतः आपदं दृष्ट्वा पुनः त्वदाश्रया अभवम्। शोकमकरैः भयतरङ्गैश्चाकीर्णे दुःखसागरे निमग्नां मां किमर्थं न उद्धरस्य? ये मांसभक्षिणः राक्षसाः मम सहाय्याय आगताः, ते सर्वे रामेण तीक्ष्णैः बाणैः भूमौ निपातिताः। यदि मयि किंचित् दया अस्ति, अथवा तेषु राक्षसेषु, यदि वा त्वयि बलं वा सामर्थ्यं वा रामे प्रति, हे निशाचर, तर्हि दण्डकारण्यवासिनां राक्षसानां कंटकं रामं हन्याः। यदि अद्य शत्रुनाशिनं रामं न हन्ति, तर्हि अहम् तव पुरतः प्राणान् त्यक्ष्यामि, निर्लज्ज, यतोऽस्मिन्समरे त्वं रामस्य प्रत्यूहम् न शक्नोषि। त्वया सह सैन्येनापि तं महायुद्धे रामं प्रत्यक्षे स्थितुं न शक्यते; वीरत्वं यत् त्वया उक्तं, तत् मिथ्या। शीघ्रं जनस्थानात् स्वजनैः सह गच्छ, अथवा तान् मूर्खान् रणभूमौ हन्याः, अन्यथा कुलं तव लज्जयिष्यसि। त्वया तौ नरौ रामलक्ष्मणौ न हन्येते; किं तव जीवितं, यत्र बलहीनः अल्पपराक्रमश्चासि? रामतेजसा पराभूतः त्वं शीघ्रं नश्यसि; रामः दशरथात्मजः स एव बलसम्पन्नः।" एवं शोकविह्वला शूर्पणखा भ्रातुः समीपे मूर्च्छिता उदरं हस्ताभ्यां ताडयन्ती अतिविषण्णा बभूव च। एतेषां पश्चात्, रम्ये वाल्मीकि-रामायणे अरण्यकाण्डे द्वाविंशः सर्गः श्रोतव्यः। एवम् शूर्पणखया प्रेरितः खरः राक्षसानां मध्ये खरादपि कठोरतरं वचनम् उवाच — "मम एषः कोपः तवापमानात् उत्पन्नः, सागरतरङ्गवत् अतुलनीयः, निग्रहीतुं न शक्यते। रामं न बलवन्तं मन्ये — स मर्त्यः शीघ्रं प्राणान् त्यक्ष्यति; अद्य स्वकर्मणा स जीवितं नाशयिष्यति। त्वं शोकं त्यज, चित्तविक्षेपं च; अहम् रामं लक्ष्मणं च यमलोकं प्रेषयिष्यामि। अद्य त्वं भूमौ पतितस्य मम परशुना हतः रामस्य उष्णं रुधिरं पास्यसि, हे राक्षसी।" एवं खरस्य वचनं श्रुत्वा शूर्पणखा प्रमोदिता, मूढभावात् पुनः राक्षसेन्द्रं भ्रातरं प्रशशंस। तया पूर्वं कटुवाक्यैः ताडितः खरः पुनः स्तूयमानः दुषणं सेनापतिं संबोध्य उवाच — "मम इच्छानुसारिणः चतुर्दश सहस्राणि राक्षसाः, युद्धे क्रूराः, सर्वे सज्जाः। ते मेघसङ्काशाः, जगति हिंसाकारा विचरन्ति; तान् सर्वान् राक्षसान्, सौम्य, समाह्वय। मे रथं शीघ्रं आनय, धनुषि, विविधानि बाणान्, खड्गान्, तीक्ष्णशूलानि च। अग्रे गत्वा तं दुर्मेधसम् युद्धविशारदं रामं, महात्मानं पौलस्त्यैः सह, नाशयितुम् इच्छामि।" एवं तस्य भाषमाणस्य, दुषणः सूर्यसमप्रभं महत्तरं रथं चित्राश्वयुक्तं समादिशत्। स रथः मेरुशृङ्गसदृशः, सुवर्णविभूषितः, सुवर्णचक्रसमाकीर्णः, वैडूर्ययुक्तयोकः, मत्स्यपुष्पवृक्षशैलचन्द्रसूर्यनक्षत्रचित्रैः आवृतः, शुभैः पक्षिसमूहैः भूषितः, पताकाखड्गसमन्वितः, रत्नघण्टाभिः शोभितः, सदा उत्तमश्वयुक्तः, खरः कोपसमन्वितः तं रथं आरुरोह। खरः तं महद् बलं रथध्वजायुधसंपन्नं दृष्ट्वा सर्वान् राक्षसान् दुषणं प्रति 'प्रयात' इति आज्ञापयत्। ततः स राक्षसबलम्, भीषणकवचायुधध्वजसंयुक्तम्, जनस्थानात् गर्जन्तम् अतिवेगेन निर्ययौ। ते गदाभिः, शूलैः, त्रिशूलैः, तीक्ष्णमुष्टिभिः, खड्गचक्रैः, परिघैः, तोमरैः, महाधनुष्मद्भिः, मुषलवज्रैः, भीषणरूपैः, दीप्तायुधैः समलंकृताः। एवं चतुर्दश सहस्राणि भीषणराक्षसाः खरस्य आज्ञया जनस्थानात् निर्जग्मुः। तान् भीषणराक्षसान् समुत्पतन्तः दृष्ट्वा खरस्य रथः किंचित् पृष्ठतः अन्वगच्छत्।