शृणुत, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणेऽरण्यकाण्डे एकविंशः सर्गः प्रवर्तते। तत्र दृष्ट्वा पुनः पतितां शूर्पणखां, खरः कोपसमाविष्टः स्वसारं शुद्धया वाचा संबोधितवान्, यतो हि सा तस्य समीपं शरणार्थिनी समुपागता। स उवाच—"त्वदर्थं मया ये वीराः राक्षसाः मांसभक्षिणः प्रेषिताः, ते किमर्थं त्वया पुनः रुदन्त्या दृश्यसे? ते सर्वे मम प्रियकारिणः, नित्यं भक्ताः, आदेशे स्थिता मम; यदि ते निहताः, न कदापि मम वचनं न लंघयेयुः। किमेतत्? इच्छामि ज्ञातुं कारणं यदर्थं त्वं 'हा रक्ष' इति भूमौ सर्पन्तीव क्रन्दसि। अहं सन्निहितः, किं त्वं अनाथेव विलपसि? उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ! न त्वं कातरत्वेन सन्तप्यस्व; उत्साहं त्यज।" एवं बलिना खरस्योक्त्या सान्त्विता सा शूर्पणखा अश्रुपूर्णे नेत्रे प्रक्षालयित्वा भ्रातुः खरस्योक्तुम् आरब्धा—"अद्याहं तव समीपं कान्तार्णवेन रक्तधाराभिः सिक्ताः, छिन्नकर्णनासा आगता, त्वया च सान्त्विता। मम कृते त्वया चतुर्दश वीर्यवन्तः राक्षसाः शस्त्रपाणिनः रामं लक्ष्मणं च हन्तुम् प्रेषिताः। किन्तु ते सर्वे कोपाविष्टाः शूलपट्टिशपाणयः रामेण प्राणघातिभिः बाणैः समरे निपातिताः। तान् शीघ्रगामिनो वीरान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा च, रामस्य महत् कर्म दृष्ट्वा, महता भयं गृहीता। अतः अहं भीता, कम्पिता, शोकसन्तप्ताचेतना, सर्वत्रापदं पश्यन्ती, पुनः तव शरणं प्राप्तास्मि। शोकमकरैः, भयतरङ्गैः व्यापन्ने दुःखसागरे निमग्नां मां किमर्थं त्वं न उद्धरिष्यसि? ये मांसभक्षिणो राक्षसाः मदर्थं समागच्छन्, ते सर्वे रामेण तीक्ष्णैः बाणैः भूमौ निपातिताः। यदि मयि किंचित् दया अस्ति, राक्षसेषु वा, यदि रामे प्रति बलं वा सामर्थ्यं वा अस्ति, तर्हि दण्डकारण्यनिवासिनां राक्षसानां कंटकं रामं जहि। यदि त्वं अद्य शत्रून् हन्तारं रामं न निहन्याः, ततः अहं तव पुरतः प्राणान् त्यक्ष्यामि; त्वं रामं समरे सम्यक्स्थातुं न समर्थः, इति मम मतिः। स्वबलैः अपि त्वं तेन महान्युद्धे समक्षं स्थितुं न समर्थः; वीरत्वं तव मिथ्या कीर्तितम्। शीघ्रं जनस्थानात् स्वजनैः सह गच्छ; अथवा तान् मूर्खान् समरे हनिष्यसि वा, अन्यथा कुलनाशं प्राप्स्यसि। त्वं रामलक्ष्मणौ तौ न हन्तुं समर्थः; किं तव जीवितं, बलहीनस्य, सामर्थ्यशून्यस्य? रामतेजसा पराभूतः त्वं शीघ्रं नश्यसि; रामो दशरथात्मजः तेनैव तेजसा युक्तः।" एवं दुःखार्ता भ्रातुः समीपे मूर्च्छिता, सा शूर्पणखा कराभ्यां उदरं ताडयन्ती, अतिशोकवशाद् बाष्पपूरिता रुरोद। शृणुत द्वाविंशः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकिरामायणेऽरण्यकाण्डे। एवं शूर्पणखया प्रेरितः खरः राक्षसानां मध्ये खरादपि कठोरतरं वाक्यं प्रोवाच। "मम कोपः, तव अवमानजनितः, अपरिमितः, यं निग्रहीतुं न शक्यते, सागरस्य ऊर्मिवत्। रामं न शक्तिमन्तं मन्ये—सः मर्त्यः, प्रायशः प्राणसमाप्तः; अद्य स्वकृतदुष्कृत्येन सः प्राणान् त्यक्ष्यति। अश्रूणि संहर, चित्तविक्षेपं च त्यज; अहं रामं लक्ष्मणं च यमलोकं प्रेषयिष्यामि। अद्य त्वं रामस्य रक्तं, मम परशुना क्षतस्य भूमौ शयानस्य, पिबिष्यसि, राक्षसी।" एवं खरवाक्यं श्रोतुं सा शूर्पणखा हृष्टा, मूढा, पुनः भ्रातरं राक्षसेश्वरं स्तोतुम् आरब्धा। पूर्वं कठोरवाक्यैः तया ताडितः, पुनः स्तुत्या तया प्रसन्नः खरः दुषणं सेनापतिं उवाच। "मम इच्छानुसारं चतुर्दशसहस्राणि राक्षसाः, युद्धे प्रचण्डाः, सन्ति। ते मेघसंकाशाः, लोकविनाशनपराः, सर्वे सज्जाः; तान् सर्वान् समाह्वय, सौम्य। शीघ्रं मे रथं आनय, धनूंषि, विविधानि बाणानि, खड्गांश्च, तीक्ष्णशूलानि च। अहं अग्रतः गत्वा, महात्मना पौलस्त्यैः सह, युद्धकुशलं तं दुर्मेधसं रामं नाशयितुम् इच्छामि।" एवं तेनोक्ते, दुषणः तस्य महतीं सूर्यसंकाशां रथं, चित्रवर्णैः अश्वैः युक्तां, समादिशत्। स रथः मेरुशिखरप्रख्यः, सुवर्णपरिष्कृतः, सुवर्णचक्रसमाकीर्णः, वैदूर्ययुक्तयोकः, मत्स्यपुष्पवृक्षशैलसुवर्णचन्द्रसूर्यचित्रैः, शुभैः पक्षिसमूहैः, ताराभिश्च आच्छादितः, पताकाखड्गैः, शोभनघण्टायुक्तः, सदा उत्तमाश्वयुक्तश्च, खरः क्रोधसमन्वितः समारुह्य स्थितः। खरः तं महाबलिनं रथिनं, आयुधपट्टिशध्वजसंयुक्तं बलं दृष्ट्वा, सर्वान् राक्षसान् दुषणं प्रति आज्ञापयत्—"प्रस्थिताः भवतु।" ततस्तु स राक्षसबलं, आयुधध्वजाभरणसंयुक्तं, जनस्थानात् घोरनिनादं कुर्वन्तं, शीघ्रगमनं, निर्गतम्।