ततः क्रोधेन ताम् उक्त्वा, चतुर्दश राक्षसाः, शस्त्राणि शूलानि च उत्तोल्य, रामं प्रति साक्षात् अभिमुख्यं ययुः। तैः राघवाय दुर्जयाय शूलानि सम्यक् प्रक्षिप्तानि; सर्वे चतुर्दश शूलाः तस्योपरि क्षिप्ताः। तान् रामः सुवर्णभूषितैः बाणैः सम्यक् छित्त्वा, ततः तेजस्वी सूर्यसदृशान् नाराचान् आददात्। स अतिवेगेन क्रुद्धः चतुर्दश तीक्ष्णान् अश्मशिलायुक्तान् बाणान् गृहीत्वा, धनुः संकर्ष्य, राक्षसान् लक्ष्यम् अकरोत्। ते राक्षसाः नागाः इव बिलात् पतिताः भूमौ निपेतुः; हृदयानि विदारितानि, भूमौ मूलच्छिन्नवृक्षाः इव शयाना अभवन्। रक्तसिक्ताः विकृताः मृताः च भूमौ पतिताः; तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा, राक्षसी क्रोधेन अभिभूता अभवत्। सा रक्तेन किंचित् शुष्केन खरम् उपगम्य, दुःखिता पुनः पतिता, रसहीनलता इव। दुःखेन क्लिष्टा सा भ्रातृसमीपे महान् क्रन्दं कृत्वा, कम्पितया वाचा अश्रूणि मुमोच, मुखम् श्वेतम् अभवत्। युद्धे राक्षसान् निहतान् दृष्ट्वा, शूर्पणखा तत्र निर्गत्य, भ्रातृखराय सर्वं राक्षसानां विनाशं, तेषां वधं, निवेदयामास। अस्मिन्नेव समये, श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, एकविंशः सर्गः आरभ्यते। ततः पुनः पतितां शूर्पणखां दृष्ट्वा, खरः क्रुद्धः स्पष्टवाक्यैः ताम् अभ्युवाच, यत् सा सहाय्यं याचिता आगता। "ते वीराः मांसभक्ष्य राक्षसाः तवार्थे मया प्रेषिताः; किं पुनः त्वं रुदसि?" इति। "ते मम सदा भक्ताः, प्रियाः, अनुवर्तिनः; यदि ते हन्यन्ते, मम आज्ञां न लंघयेयुः। किं एतद्? कारणं श्रोतुम् इच्छामि, यत् त्वं 'हा रक्षिता' इति क्रन्दसि, भूमौ सर्पवत् विक्षिप्यसे।" "अहम् इह अस्मि, किं अनाथवद् विलपसि? उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ! मा विषादम् आक्रन्दय—एतत् दुर्बल्यम् उत्सृज।" इति खरेण संबोधिताः, सा शूर्पणखा सान्त्विता, अश्रुपूर्णं नेत्रं प्रक्षालयित्वा, भ्रातृखरम् इदम् उवाच। "अहं ते समीपम् आगता, कर्णनासिकाच्छिन्ना, रक्तप्रवाहैः सिक्ताः, त्वया सान्त्विता।" "त्वया चतुर्दश वीराः राक्षसाः शस्त्रयुक्ताः, घोरं राघवम् लक्ष्मणं च ममार्थे हन्तुम् प्रेषिताः। किन्तु ते सर्वे, क्रुद्धाः शूलपत्तिशधारिणः, रामेण प्राणविधारिभिः बाणैः युद्धे हताः। तान् वेगवतीन् वीरान् क्षणेन भूमौ पतितान् दृष्ट्वा, रामस्य महाकृत्यं च, अहम् अतिभयेन ग्रस्ताः।" "एवं भयिता, व्याकुला, विषण्णा च अहम्, निशाचर, सर्वत्र भयम् दृष्ट्वा, पुनः तव शरणम् आगता। शोकसागरस्य तटाकान् दुःखमकरान् भयतरंगान् च आविष्टा, किं माम् उद्धर्तुम् न शक्नोषि, यः दुःखसिन्धौ निमग्ना। ये मांसभक्ष्य राक्षसाः मम सहाय्यं प्राप्ताः, रामेण तीक्ष्णैः बाणैः भूमौ पतिताः।" "यदि मम वा राक्षसानां वा दया अस्ति, यदि रामे प्रति बलम् वा शक्तिः अस्ति, निशाचर—दण्डकारण्यवासी राक्षसानां कंटकम् हन्याः। यदि अद्य शत्रुनाशकं रामं न हनिष्यसि, तव पुरतः जीवितम् त्यक्ष्यामि; मम मतम्, त्वं रामं युद्धे न समर्थः।" "सैन्येन अपि त्वं तं महायुद्धे प्रत्यक्षं स्थितुं न शक्नोषि; त्वं वीरः इति कथयसि, किन्तु तव वीर्यं मिथ्या प्रतिष्ठितम्। शीघ्रं जनस्थानात् स्वजनैः सह निर्गच्छ; अथवा युद्धे मूर्खान् हन, अन्यथा कुलं तव कलंकितं करिष्यसि।" "त्वं तौ नरौ रामं लक्ष्मणं च हन्तुं न समर्थः; किं तव जीवितम्, बलहीनः अल्पशक्तिमान् च? रामतेजसा अभिभूतः त्वं शीघ्रं नष्टः भविष्यसि; रामः दशरथनन्दनः तेन एव शक्त्या युक्तः।" इति। भ्रातृसमीपे दुःखिता मूर्च्छिता सा उदरं हस्ताभ्यां ताडयित्वा, तीव्रशोकात् रुदन्ती अभवत्। अथ द्वाविंशः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे अरण्यकाण्डे आरभ्यते। ततः शूर्पणखया प्रेरितः खरः, राक्षससमाजे, स्वयं खरात् क्रूरतरं वचनं उवाच। "मम क्रोधः, तव अपमानात् उत्पन्नः, अप्रतिमः; सागरस्य उर्मिवत् निग्रहितुं न शक्यते।" "रामं न शक्तिमन्तम् मन्ये—मर्त्यं, यस्य आयुः समाप्तिम् उपगच्छति; अद्य सः स्वकृत्येन जीवितम् नष्ट्वा भविष्यति। अश्रूणि निगृह्य, व्याकुलतां त्यज; अहं रामं भ्रातरं च यमसदनं प्रेषयिष्यामि।" "अद्य त्वं रामस्य रक्तं तप्तं पिबिष्यसि, मम परशुना हतं, भूमौ दुर्बलम् शयानम्, हे राक्षसी।" इति खरस्य वचः श्रुत्वा, सा हृष्टा अभवत्, मूढा पुनः भ्रातृखरम्, राक्षसश्रेष्ठम्, स्तुत्वा। पूर्वं तया क्रूरं वचनं उक्तम्, पुनः स्तुत्वा, खरः दूषणं सेनापतिम् उवाच। "मम इच्छया चतुर्दश सहस्राणि राक्षसाः, युद्धे क्रूराः नित्यं, मम अनुचराः।