धर्मात्मा रामः स्वर्णभूषितं महद् धनुः समादाय, तं सुसज्ज्य, राक्षसान् इदं मधुरं वचनं उवाच। “वयं दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, सीतया सह दुर्गमं दण्डकारण्यं प्रविष्टाः। फलं मूलं चाश्नन्तः, नियमवन्तः, तपस्विनः, ब्रह्मचर्ये स्थिताः, दण्डकारण्ये वसामः—किं नः हिंसथ राक्षसाः? अहं धनुषा बाणैश्च समाहितः, मुनिनां आज्ञया, यूयं दुष्टचित्ताः ये अत्र महायुद्धे पापानि कुर्वथ, तेषां वधाय आगतः। स्थीयतामत्र तुष्टेन मनसा; न निवर्तितव्यं भवद्भिः। यदि जीवितं प्रियं, तर्हि गच्छत, निशाचराः।” एवं तस्य वचः श्रुत्वा, चतुर्दश राक्षसाः, ब्रह्मघ्नाः, शूलपाणयः, महान् क्रोधेन प्रत्युवाचुः। ते घोररूपाः, रुधिरार्द्रलोचनाः, रामं अपि रक्तलोचनं निरीक्ष्य, तस्य वीर्यदर्शनात् हृष्टाः, कटुवचनं मधुरया गिरा ऊचुः—“त्वं अस्माकं स्वामिनं खरं महाबलिनं कोपयित्वा, केवलः, अस्माभिः युद्धे अद्यैव हन्यसे। किं शक्तिः तव, एकस्य, बहूनां मध्ये स्थितुं, कुतः पुनः अस्मान् प्रतियुद्धे समासितुं? एतेन गदाभिः शूलैः पट्टिशैश्च, अस्मद्बाहुप्रसृतैः, त्वं प्राणान् बलं धनुषं च हस्तस्थितं हाप्स्यसि।” इति उक्त्वा, ते चतुर्दश कोपसम्पन्नाः राक्षसाः, आयुधानि शस्त्राणि च उत्तोल्य, रामं प्रति सञ्जग्मुः। ते सर्वे शूलान् राघवं प्रति चिक्षिपुः, तं दुर्जयं रामं प्रति चतुर्दश शूलानि सम्यक् प्राहिण्वन्। रामः तानि सर्वाणि स्वर्णभूषितैः बाणैः छित्त्वा, नृसिंहः सूर्यसङ्काशान् नाराचान् आदत्त। स महाबलः, क्रोधात्, तीक्ष्णान् अश्मशिलातिप्रख्यान् चतुर्दश बाणान् आदाय, धनुः सञ्ज्य, राक्षसान् लक्षयामास। ते राक्षसाः, रामबाणैः विदारितहृदयाः, भूतले नागा इव बिलात् पतिताः, छिन्नमूलवृक्षवत् निपेतुः। रक्तसिक्ताः, विकृताङ्गाः, प्राणरहिताः, भूमौ पतिताः दृष्ट्वा, तत्र राक्षसी महाक्रोधेन समाक्रान्ता अभवत्। सा, रक्तेन सम्यक् सिक्ताङ्गी, खरस्य समीपं गता, शोकाभिभूता पुनः पतिता, स्रस्तसारता लता इव। सा शोकेन संतप्ता, भ्रातुः समीपे महान् नादं कृत्वा, कम्पमानया गिरा अश्रूणि मुमोच, विवर्णवदना। युद्धे राक्षसान् निहतान् दृष्ट्वा, शूर्पणखा तत्र पलाय्य, खरं सर्वं राक्षसानां वधं, तेषां विनाशं, निवेदयामास। इदानीं पुण्ये वाल्मीकि रामायणे, अरण्यकाण्डे, एकविंशः सर्गः प्रवक्तव्यः। ततः पुनः पतितां शूर्पणखां दृष्ट्वा, खरः कोपसमन्वितः, तां शरणागतां स्पष्टवचनैः उवाच—“त्वदर्थं मया ते वीराः राक्षसाः प्रेषिताः, किं पुनः त्वं रुदसि? ते मम नित्यं भक्ताः, प्रियतमा, सुप्रणीताः; यदि ते निहताः, न ते मम आज्ञां लङ्घयेयुः। किं एतत्? इच्छामि श्रोतुं कारणं येन त्वं ‘हा रक्ष’ इत्येवमर्थं भूमौ सर्पसमानं विक्षिप्य रुदसि। अहं यत्र अस्मि, त्वं कुतः अनाथवत् शोचसि? उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ! न त्वं क्लैब्यम् आचर; एषोऽयं मोहं त्यज।” एवं खरस्य वचः श्रुत्वा, सा शूर्पणखा, संस्तब्धा, अश्रुपूर्णे नेत्रे प्रक्षालयित्वा, भ्रातरं खरं प्रत्युवाच। “इदानीं अहम् आगता, छिन्नकर्णनासिका, रक्तधाराभिसिक्ताङ्गी, त्वया सान्त्विता। त्वया चतुर्दश वीराः राक्षसाः, आयुधयुताः, मम कृते घोरं रामलक्ष्मणौ हन्तुं प्रेषिताः। ते सर्वे, कोपसमन्विताः, शूलपट्टिशपाणयः, रामेण, प्राणहरैः बाणैः, युद्धे निहताः। तान् शूरान् क्षणेन भूमौ पतितान् दृष्ट्वा, रामस्य महत् कर्म च, अहं भीतिभयेन समाक्रान्ता। एवं भीता, संतप्ता, शोकदुःखपरिप्लुता, अहं पुनः त्वां शरणं प्राप्ता। शोकमकरालया, भयतरङ्गसमाकुलया, दुःखसागरे निमग्नां मम किं न उद्धरिष्यसि? ये मम साहाय्याय आगताः मांसभक्षका राक्षसाः, ते रामेण तीक्ष्णैः बाणैः भूमौ निपातिताः। यदि मयि, वा राक्षसेषु, किंचिद् दया अस्ति, यदि त्वं रामेण युध्ये शक्तिमान्, निशाचर, तर्हि दण्डकारण्यवासिनां राक्षसानां कंटकं रामं हन्याः। यदि त्वं अद्य शत्रुनाशनं रामं न हन्याः, अहं त्वदग्रे जीवितं त्यक्ष्यामि; मम मतिम्, त्वं रामं युद्धे प्रतिप्रतिष्ठातुं न समर्थः। अपि च, स्वबलैः सह, त्वं तं महायुद्धे प्रतियातुं न समर्थः; त्वं वीरत्वं व्याहरसि, तव शौर्यं मिथ्या। त्वं शीघ्रं जनस्थानात् स्वजनैः सह निर्गच्छ; अथवा मूढान् युद्धे हन्याः, अन्यथा कुलस्य लज्जां प्राप्स्यसि। त्वं रामलक्ष्मणौ तौ नरवरौ हन्तुं न समर्थः; किं त्वं शक्तिहीनः, अल्पबलः, अत्र जीवसि? रामतेजसा अभिभूतः त्वं शीघ्रं नष्टः भविष्यसि; दशरथात्मजः रामः तेन एव बलसम्पन्नः इति।” एवं राघवस्य पराक्रमं, राक्षसानां विनाशं, शूर्पणखायाः शोकं, खरस्य क्रोधं च, सर्वं तत्र दण्डकारण्ये अभवत्।