रामस्य स्वात्मनं वेदनस्य आदेशं श्रुत्वा लक्ष्मणः तस्य वचांसि मानयन्, "एवं भवतु" इति प्रत्युवाच। ततः धर्मात्मा राघवः सुवर्णभूषितं महद् धनुः आदाय, तं सञ्चालयन्, राक्षसान् इदं वचनम् उवाच। "वयं दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, सीतया सह दुःसहं दण्डकवनं प्रविष्टाः। फलमूलभक्षिणौ, नियमपरायणौ, ब्रह्मचर्यव्रतान्वितौ, दण्डकारण्यनिवासिनौ वयम्—किं कारणं युष्माभिः पीड्यते?" सः पुनः उवाच—"शरचापधन्वा अहम्, मुनिनां शासनात्, युष्मान् दुष्टात्मनः अस्मिन्महासङ्ग्रामे हन्तुं प्राप्तः। अत्रैव तिष्ठत, न निवर्तितव्यम्; यदि प्राणान् रक्षितुम् इच्छथ, तर्हि गच्छत, निशाचराः।" एवं तस्य वचः श्रुत्वा, चतुर्दश ब्राह्मणघ्नाः राक्षसाः, शूलपाणयः, महाक्रोधेन प्रत्युवाचुः। ते भीमाः, रक्तलोचनाः, रामं अपि रक्तलोचनं दृष्ट्वा, कटु वचनानि हास्यरसं मिश्रयित्वा, तस्य विक्रमे हृष्टाः, ऊचुः—"त्वं यदि अस्माकं स्वामिनः खरस्य महाबलस्य कोपं प्रचोदयसि, तर्हि त्वं एकाकी अस्माभिः अद्यैव युद्धे हन्यसे। किं तव बलं, एकस्य, बहूनां मध्ये स्थितुं, किं पुनरस्मान् समरे युद्धुम्? अस्माकं भुजोत्क्षिप्तैः गदाशूलशक्तिभिः, त्वं प्राणबलचापानि च नष्टानि करिष्यसि।" एवं उक्त्वा ते चतुर्दश रुषिताः राक्षसाः, शस्त्रखड्गपाणयः, रामं प्रति सव्यं जग्मुः। तेषां चतुर्दश शूलानि राघवाय प्रक्षिप्तानि। स तानि सर्वाणि सुवर्णभूषितैः शरैः छित्त्वा, महाबलः सूर्यसङ्काशान् नाराचान् आदत्त। स कोपसंरक्तः, तीक्ष्णान् अश्मवेष्टितान् चतुर्दश शरान् आदाय, धनुषि आरोप्य, राक्षसान् लक्षयन् स्थितः। ते भूमौ नागा इव बिलात् पतिताः, विदारितहृदयाः, छिन्नमूलवृक्षा इव भूमौ पतिताः। रक्तसिक्ताः विकृता निर्जीवाश्च ते पतिताः; तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा राक्षसी कोपेन आक्रान्ता अभवत्। सा रुधिरस्रावसम्प्लुता खरमुपेत्य, दुःखिता पुनः पतिता, रसहीना लता इव। सा शोकेन संतप्यमाना, भ्रातरं समीपे महतीं नादं कृत्वा, कम्पमानया गिरा अश्रूणि मुमोच, मुखं च विवर्णम्। युद्धे राक्षसान् निहतान् दृष्ट्वा, शूर्पणखा पलायिता, भ्रातरं खरं सर्वं राक्षसानां वधं, विनाशं च न्यवेदयत्। इदानीं पुण्ये वाल्मीकिरामायणे अरण्यकाण्डे एकविंशः सर्गः शृणु। ततः पुनः पतितां शूर्पणखां दृष्ट्वा, खरः क्रोधसंपन्नः, तां शरणागतां स्पष्टवचनैः अभाषत। "ते वीराः मांसभक्ष्य राक्षसाः मया तव कृते प्रेषिताः—किमर्थं पुनः क्रोशसि?" ते सर्वदा मयि भक्ताः, स्नेहयुक्ताः, यदि ते हन्यन्ते, मम आज्ञां न नातिक्रमेयुः। किमेतत्? यदर्थं त्वं "हा रक्ष" इति भूमौ सर्पवत् विक्षिप्य रोदिषि, तदहं श्रोतुम् इच्छामि। अहं सन्निहितः सन्, त्वं अनाथवत् किमर्थं विलपसि? उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, नैवं दुर्बलता ते शोभना—एतां दैन्यभावनां त्यज।" एवं बलवता खरः उक्ता सा, सान्त्विता, अश्रुपूर्णे नेत्रे प्रक्षालयित्वा, भ्रातरं खरं वाक्यम् उवाच। "इदानीं कर्णनासिकाच्छिन्ना, रुधिरधाराभिषिक्ताङ्गी, त्वत्तः सान्त्वना प्राप्ता अहम्। त्वया चतुर्दश वीराः राक्षसाः, शस्त्रधारिणः, मम कृते रामलक्ष्मणयोः वधाय प्रेषिताः। किन्तु ते सर्वे, शूलशक्तिपाणयः, कोपसम्पन्नाः, रामेण प्राणच्छेदकैः शरैः युद्धे निहताः। तान् शीघ्रवीरान् भूमौ क्षिप्तान्, रामस्य महद्विक्रमं च दृष्ट्वा, अहं भीतिसंविग्ना अभवम्। अतः अहं भीता, संतप्ता, निराशा च, हे निशाचर, सर्वत्र संकटं दृष्ट्वा, पुनः शरणार्थिनी त्वां उपगता।" "शोकमकरैः, भयतरङ्गैश्च पूर्णे दुःखसागरे निमग्नां मां किमर्थं न उद्धरसि? ये मांसभक्ष्य राक्षसाः मम साहाय्यार्थं आगताः, ते रामेण तीक्ष्णैः शरैः भूमौ पतिताः। यदि मयि किंचित् दया अस्ति, राक्षसेषु वा, यदि वा त्वया रामे प्रति बलं वा शक्तिः अस्ति, हे निशाचर, तर्हि दण्डकारण्यवासिनां राक्षसानां कंटकं रामं हन्याः; यदि अद्य रिपुघ्नं रामं न हन्याः, तर्हि अहं तव पुरतः प्राणान् त्यक्ष्यामि; न तु त्वं रामं समरे प्रतियातुं समर्थः।" "अपि च, स्वबलैः अपि सः महायुद्धे तव प्रत्यक्षं स्थितुं समर्थः नास्ति; त्वं वीरत्वं मिथ्याभिमान्यसे। शीघ्रं जनस्थानात् स्वजनैः सह गच्छ; अथवा युद्धे मूर्खान् हन्याः, अन्यथा कुलं कलङ्कयिष्यसि। त्वं तौ रामलक्ष्मणौ न हन्तुं समर्थः; किं तव जीवितं, निर्बलं, अल्पशक्तिम् इह?