खरः तस्याः दुर्वृत्तायाः भगिन्याः कामं विज्ञाय, राक्षसान् सम्बोध्य तान् उवाच—युष्माभिः तौ भ्रातरौ तां च दुष्टां स्त्रीं हत्वा पुनः निवर्तितव्यम्; एषा च भगिनी मम तेषां शोणितं पिबेत्। तस्याः भगिन्याः एष एवाभिलाषः, हे राक्षसाः, स शीघ्रं सम्पाद्यताम्—स्वबलं प्राप्य तान् जेष्यथ। युद्धे तौ भ्रातरौ हत्वा, एषा प्रमुदिता हृष्टा च तयोः शोणितं समरे पिबिष्यति। एवमुक्त्वा खरः, तस्याः सह चतुर्दश राक्षसान् तत्र प्रेषयामास, ते वातेन नीतघनाः इव तत्र गताः। अथ श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिकृते, अरण्यकाण्डे, विंशः सर्गः प्रवर्तते। ततः भीषणा शूर्पणखा रामाश्रमम् आगत्य, तौ भ्रातरौ सीतया सहितौ राक्षसेभ्यः निवेदयामास। ते तत्र रामं महाबलम् अश्रमपर्णशालायां सीतया लक्ष्मणेन च सेव्यमानं ददृशुः। तस्याः आगमनं राक्षसानां च दृष्ट्वा, श्रीरामः तेजसा दीप्तः भ्रातरं लक्ष्मणं वाक्यम् अब्रवीत्—"सौमित्रे, क्षणमत्र स्थातुम् उचितं; त्वं सीतायाः समीपे स्थित्वा प्रतीक्षस्व, अहं एतान् आगतान् विनाशयिष्यामि।" रामस्य तदाज्ञां श्रुत्वा, आत्मनं वेत्तारं तम्, लक्ष्मणः सुसम्मान्य प्रत्युवाच—"एवं भवतु" इति। धर्मात्मा रामः स्वर्णभूषितं महद् धनुः गृहीत्वा, तं सज्यं कृत्वा, राक्षसान् इदं वचनम् अब्रवीत्—"वयं दशरथस्य पुत्रौ, रामलक्ष्मणौ भ्रातरौ, सीतया सह दुर्गं दण्डकवनं प्रविष्टाः। फलमूलभक्षिणौ व्रतिनौ ब्रह्मचारिणौ, दण्डकारण्ये वसन्तः, किं नः हिंसथ? धनुषा बाणैश्च संयुतोऽहं, मुनिनां शासनात्, दुष्कृतिनः यूयं, एष संग्रामे विनाशाय आगतः। स्थीयतामत्र संतुष्टाः, न निवर्तितव्यम्; यदि प्राणेषु रतिः अस्ति, तर्हि गच्छत।" रामस्य वचनं श्रुत्वा, ते ब्रह्मघ्ना राक्षसाः चतुर्दश, शूलपाणयः, क्रोधसंयुक्ताः प्रत्युवाचुः। ते भीमाः रक्तलोचनाः, रामं च रक्तलोचनं निरीक्ष्य, कटुं मधुरभाषितं गर्विताः वाक्यम् ऊचुः—"त्वं अस्माकं स्वामिनः खरस्य कोपं प्रेरयन्, अद्यैव अस्माभिः युद्धे हतः प्राणान् त्यक्ष्यसि। एकेन केन तव वीर्यं अस्ति, येन अस्मान् बहून् युद्धे स्थितुम् इच्छसि? अस्माभिः प्रक्षिप्तैः मुद्गरशूलपट्टिशैः, त्वं प्राणान् बलं च हस्तगतं धनुः च त्यक्ष्यसि।" एवमुक्त्वा, ते चतुर्दश कोपिताः राक्षसाः शस्त्रासिपाणयः राममभिमुखं प्रधावन्तः। तैः सर्वैः शूलैः राममजितं प्रति प्रक्षिप्तम्। स तु रामः सुवर्णभूषितैः बाणैः तान् शूलान् छित्त्वा, ततः सूर्यसङ्काशान् नाराचान् गृहीत्वा, परमक्रुद्धः शिलास्त्रैः चतुर्दश बाणान् समादाय, तान् राक्षसान् प्रति धनुः सञ्चालयामास। ते राक्षसाः नागाः इव बिलात् पतन्तः, विदारितहृदयाः, भूमौ छिन्नमूलवृक्षाः इव पतिताः। ते रक्तसिक्ताः विकृतवपुषः भूमौ निपेतुः; तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा, सा राक्षसी क्रोधेन सम्पूर्णा अभवत्। सा रक्तेन किंचित् शुष्केण, खरं प्रति गत्वा, दुःखिता पुनः पतिता, रसहीना लता इव। दुःखात् विवर्णवदना, भ्रातुः समीपे महान् निनादं कृत्वा, कम्पमानया वाचा बाष्पपूरितलोचना अश्रूण्यपातयत्। युद्धे राक्षसान् निहतान् दृष्ट्वा, शूर्पणखा तत्र तत्र पलायिता, भ्रातुः खरस्य समीपे सर्वं राक्षसवधं विनाशं च न्यवेदयत्। अथ श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिकृते, अरण्यकाण्डे, एकविंशः सर्गः प्रवर्तते। शूर्पणखां पुनः पतितां दृष्ट्वा, खरः क्रुद्धः तां स्पष्टवचनेन उवाच—"ते वीर्यवन्तः मांसभक्षिणः राक्षसाः त्वदर्थं मया प्रेषिताः; पुनः किमर्थं त्वं रुदसि? ते सदा मम प्रियाः, भक्ताः, अनुवर्तिनः; यदि तेषां वधः जातः, मम आज्ञां न लङ्घयेयुः। किमिदं? किं कारणं यत् त्वं 'हा रक्ष' इति भूमौ सर्पवत् विवर्तसे, तद् श्रोतुम् इच्छामि। अहं सन् अपि त्वं अनाथवत् किमर्थं विलपसि? उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ! मा स्म शोकं कुरु, एष दुर्बलता त्यज।" एवमुक्ता भीषणेन खरः, सा राक्षसी सान्त्विता, अश्रुपूर्णे नेत्रे मृदुना हस्तेन मार्जित्वा, भ्रातरं खरं प्रत्युवाच—"अद्य अहं तव समीपं कर्णनासच्छिन्ना रक्तधाराभिः सिक्तां प्राप्ता, त्वया च सान्त्विता। त्वमेव चतुर्दश वीर्यवन्तः राक्षसान् शस्त्रपाणीन् तस्य भीमस्य रामलक्ष्मणयोः वधाय प्रेषितवान्। ते सर्वे क्रुद्धाः शूलपट्टिशपाणयः, रामेण प्राणहरैः बाणैः युद्धे निहताः। तान् शीघ्रकर्मणः भूमौ क्षिप्रं पतितान् दृष्ट्वा, रामस्य महद्वीर्यं च, अहं महता भीत्या पीडिता।