शूर्पणखा एवं भाषमाणा, खरः कोपसमाविष्टः ताम् उग्रां कालान्तकसमानां चतुर्दश बलिनः राक्षसान् आज्ञापयत्। तदा सः तैः उग्रवीर्यैः राक्षसैः अवदत्—द्वौ जनौ, शस्त्रपाणिनौ, वाल्कलाजिनाम्बरधरौ, एका स्त्री च, घोरं दण्डकावनं प्रविष्टाः। तौ उभौ ताम् च पापसङ्कल्पां हत्वा, यूयं पुनः प्रतियात; एषा च भगिनी मम तयोः शोणितं पिबिष्यति। एषा भगिन्याः मम इच्छा राक्षसाः; शीघ्रं तद् सम्पाद्यताम्—स्वबलविक्रमैः तान् विजेष्यध्वम्। यदा तौ भ्रातरौ रणाङ्गणे हन्येते, तदा एषा प्रमुदिता हृष्टा च युद्धे तयोः शोणितं पिबिष्यति। खरस्य आज्ञया ते चतुर्दश राक्षसाः तया सह तत्र गताः, वातेन नीतमिव मेघगणाः। एवं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे अरण्यकाण्डे विंशः सर्गः प्रचक्ष्यते। ततो घोरा शूर्पणखा राघवाश्रमं गत्वा तौ भ्रातरौ सीतया सहितौ राक्षसेभ्यः निवेदयामास। तत्र ते राक्षसाः रामं महाबलिनं पर्णशालायां सीतया लक्ष्मणेन च सेव्यमानं ददृशुः। शूर्पणखां समुपेत्य राक्षसान् च दृष्ट्वा, श्रीमान् राघवः तेजसा दीप्तिमान् भ्रातरं लक्ष्मणं उवाच—"सौमित्रे, क्षणमात्रं प्रतीक्षस्व, सीतायाः समीपे स्थित्वा; अहम् एतान् पन्थानमागतान् विनेष्यामि।" रामस्य आज्ञां श्रुत्वा, आत्मनं वेत्तारं तम्, लक्ष्मणः सुसंनतः प्रत्युवाच—"एवं अस्तु।" तदा धर्मात्मा राघवः सुवर्णभूषितं महद् धनुः आदाय, तद् जघन्यत्, राक्षसान् प्रति उवाच— "वयं दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, सीतया सहिताः दुस्तरं दण्डकवनं प्रविष्टाः। फलमूलभक्षिणौ व्रतानि चरन्तौ, ब्रह्मचर्यव्रतस्थौ, दण्डकारण्यनिवासिनौ स्मः; किं नः किं वा बाधध्वम्? धनुष्मन्तौ बाणपाणिनौ, मुनिनां आदेशेन, पापात्मनः यूयं महायुद्धे विकृतकर्माणः हन्तुम् आगतौ। स्थीयताम् अत्र सुखिनः; न निवर्तितव्यम्। यदि प्राणान् रक्षथ, गच्छत तावत्, निशाचराः।" रामस्य वाक्यानि श्रुत्वा, ते चतुर्दश ब्राह्मणघ्नाः राक्षसाः शूलपाणयः क्रोधात् प्रत्युवाचुः। ते भीमाः रक्तलोचनाः रामं अपि रक्तलोचनं निरीक्ष्य, तस्य विक्रमं दृष्ट्वा, कटुं मधुरं च हृष्टाः ऊचुः— "त्वं अस्माकं स्वामिनः खरस्य महाबलिनः कोपं संप्रेष्य, एकाकी जीवन्तं न भविष्यसि—अद्यैव रणाङ्गणे निहतो वयं त्वां हनिष्यामः। त्वया एकेन किम् बलं, बहूनाम् मध्ये स्थितुं, किं पुनः अस्मान् युद्धे सम्यग् योधयितुम्? अस्माभिः गदाभिः शूलैः पट्टिशैः च प्रक्षिप्यमाणैः, त्वं प्राणान् वीर्यं च हस्तस्थं धनुः च नष्ट्वा, निहतः भविष्यसि।" एवं उक्त्वा, ते चतुर्दश कोपसंरक्ताः राक्षसाः शस्त्रशस्त्रधराः रामं प्रति सञ्जग्मुः। ते सर्वे शूलान् राघवस्य अपराजितस्य उपरि प्रक्षिप्य, तैः सुवर्णभूषितैः बाणैः सर्वान् छित्त्वा, महाबलः रामः सूर्यसमप्रभान् नाराचान् आदत्त। अतिवेगेन चतुर्दश तीक्ष्णशिलासंधातान् बाणान् आदाय, धनुः सन्धानं कृत्वा, राक्षसान् प्रति सन्धत्ते स्म। ते राक्षसाः नागाः इव बिलात् पतन्तः भूमौ पतिताः; हृदयभेदिताः, भूमौ मूलच्छिन्नवृक्षवत् निपेतुः। रक्तसिक्ताः विकृतदेहाः मृताः च पतिताः; तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा, राक्षसी कोपसंरक्ताः अभवत्। सा रक्तवर्णा शूर्पणखा खरं प्रति पुनः उपजगाम, दुःखिता, पुनः पतिता, स्रवद्रक्तविन्ध्या लता इव। सा शोकार्ताः, भ्रातुः समीपे महतीं नादं कृत्वा, कम्पमानया वाचा अश्रूणि मुमोच, श्वेतवदना। युद्धे राक्षसान् निहतान् दृष्ट्वा, शूर्पणखा पलायिता, खरं सर्वं राक्षसानां वधं निवेदयामास। श्रीवृत्ते वाल्मीकि-रामायणे अरण्यकाण्डे एकविंशः सर्गः श्रोतव्यः। ततः पुनः पतितां शूर्पणखां दृष्ट्वा, खरः कोपसंरक्तः ताम् उपश्रुत्य, तस्याः उपकारार्थं आगतां स्पष्टवचनैः उवाच। "ते वीराः मांसभक्षिणः राक्षसाः मया तव हेतोः प्रेषिताः—किं पुनः त्वं रुदसि? ते मम नित्यं प्रियतमा, भक्ताः, अनुवर्तिनः; यदि तैः वध्यमानैः, मम आज्ञा न लङ्घ्यते। किं एतत्? किं हेतोः त्वं 'हा रक्ष' इति कर्षसि, भूमौ सर्पवत् विक्षिप्यसि, श्रोतुम् इच्छामि। त्वं मम सति किं अनाथवत् शोचसि? उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, मा स्म शोचः—एषा दुर्बलता त्यज।" एवं बलिना खरः उक्ता, सा, सान्त्विता, अश्रुपूर्णलोचना, भ्रातुः खरस्य प्रति वाक्यम् उवाच। "अद्याहं तव समीपमागता, छिन्नकर्णनासिका, रक्तधाराभिः सिक्ताङ्गी, त्वया सान्त्विता। त्वया चतुर्दश वीर्यवन्तः राक्षसाः शस्त्रपाणयः, राघवलक्ष्मणयोः वधाय मम हेतोः प्रेषिताः।" एवं श्रीरामचरिते अरण्यकाण्डे राक्षसवधः खरशूर्पणखयोः संवादश्च सम्प्रवृत्तः।